હરિ સ્તોત્રમ્
Hari Stotram in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
હરિ સ્તોત્રમ્ વિષ્ણુની સ્તુતિમાં રચાયેલું નવ શ્લોકોનું મનોહર ભજન છે, જે તેના આરંભિક શબ્દ 'જગજ્જાલપાલમ્' થી પ્રસિદ્ધ છે. દરેક શ્લોક હરિના એક રૂપનું વર્ણન કરે છે અને 'ભજેઽહં ભજેઽહમ્' ની ભક્તિપૂર્ણ ટેક પર સમાપ્ત થાય છે. અંતિમ શ્લોક પ્રતિદિન પાઠ કરનારને વિષ્ણુનું શોકરહિત ધામ અને મુક્તિ આપવાનું વચન આપે છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
A classical Sanskrit hymn to Vishnu · Traditionally attributed to Swami Brahmananda
હરિ સ્તોત્રમ્ વિષ્ણુની અત્યંત પ્રિય ભક્તિરચના છે, જે સંસારભરમાં તેના આરંભિક શબ્દ 'જગજ્જાલપાલમ્' થી ઓળખાય છે. ભુજંગપ્રયાત છંદના નવ પ્રવાહમય શ્લોકોમાં તે સમાસયુક્ત વિશેષણોની ઝડી લગાવે છે — હરિ લોકોના ધારક, આકાશ-નીલ પ્રભુ જેમની માયા કોઈ પાર કરી શકતું નથી, લક્ષ્મીના પતિ, ત્રણ લોકોના એકમાત્ર સેતુ — અને દરેક શ્લોક હૃદયથી નીકળેલી ટેક 'ભજેઽહં ભજેઽહમ્', 'તેમને હું ભજું છું, તેમને હું ભજું છું' પર સમાપ્ત થાય છે. અંતિમ શ્લોક પાઠકને વિષ્ણુનું શોકરહિત ધામ અને પુનર્જન્મથી મુક્તિનું વચન આપે છે. તે પરંપરાગત રીતે સ્વામી બ્રહ્માનંદને આરોપિત છે અને ગુરુવાર અને એકાદશીની ઉપાસના માટે પ્રિય રહ્યું છે.
અર્થ સહિત સંપૂર્ણ પાઠ
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
જગજ્જાલપાલં ચલત્કણ્ઠમાલં શરચ્ચન્દ્રભાલં મહાદૈત્યકાલમ્। નભોનીલકાયં દુરાવારમાયં સુપદ્માસહાયં ભજેઽહં ભજેઽહમ્॥ ૧॥
Jagaj-jāla-pālaṃ chalat-kaṇṭha-mālaṃ Sharach-chandra-bhālaṃ mahā-daitya-kālam. Nabho-nīla-kāyaṃ durāvāra-māyaṃ Su-padmā-sahāyaṃ bhaje'haṃ bhaje'ham. (1)
અર્થ:જે સમસ્ત લોકોના જાળનું પાલન કરે છે, જેમના કંઠમાં માળા હાલતી રહે છે; જેમનું ભાલ શરદ્ ચંદ્રમા-સમ છે, જે મહાન દૈત્યો માટે કાળ છે. જેમનું શરીર આકાશ-સમ નીલ છે, જેમની માયા દુર્નિવાર છે, જે કમલવાસિની લક્ષ્મીના પ્રિય સહાયક છે — તેમને હું ભજું છું, તેમને હું ભજું છું.
સદામ્ભોધિવાસં ગલત્પુષ્પહાસં જગત્સન્નિવાસં શતાદિત્યભાસમ્। ગદાચક્રશસ્ત્રં લસત્પીતવસ્ત્રં હસચ્ચારુવક્ત્રં ભજેઽહં ભજેઽહમ્॥ ૨॥
Sadāmbhodhi-vāsaṃ galat-puṣpa-hāsaṃ Jagat-sannivāsaṃ shatāditya-bhāsam. Gadā-chakra-shastraṃ lasat-pīta-vastraṃ Hasach-chāru-vaktraṃ bhaje'haṃ bhaje'ham. (2)
અર્થ:જે સદા સાગરમાં નિવાસ કરે છે, જેમની મુસ્કાન ખીલેલા પુષ્પો-સમ છે; જે સમસ્ત જગતના આશ્રય છે, સો સૂર્યો-સમ આભાવાળા છે. જે ગદા અને ચક્ર ધારણ કરે છે, દીપ્તિમાન પીતાંબર પહેરે છે, જેમનું સુંદર મુખ હાસ્યથી યુક્ત છે — તેમને હું ભજું છું, તેમને હું ભજું છું.
રમાકણ્ઠહારં શ્રુતિવ્રાતસારં જલાન્તર્વિહારં ધરાભારહારમ્। ચિદાનન્દરૂપં મનોજ્ઞસ્વરૂપં ધૃતાનેકરૂપં ભજેઽહં ભજેઽહમ્॥ ૩॥
Ramā-kaṇṭha-hāraṃ shruti-vrāta-sāraṃ Jalāntar-vihāraṃ dharā-bhāra-hāram. Chid-ānanda-rūpaṃ manojña-svarūpaṃ Dhṛtāneka-rūpaṃ bhaje'haṃ bhaje'ham. (3)
અર્થ:જે રમા (લક્ષ્મી)ના કંઠના હાર છે, સમસ્ત વેદોના સાર છે; જે જળમાં વિહાર કરે છે, પૃથ્વીનો ભાર હરે છે. જેમનું સ્વરૂપ સચ્ચિદાનંદ છે, જેમનું રૂપ મનોહર છે, જે અનેક રૂપ ધારણ કરે છે — તેમને હું ભજું છું, તેમને હું ભજું છું.
જરાજન્મહીનં પરાનન્દપીનં સમાધાનલીનં સદૈવાનવીનમ્। જગજ્જન્મહેતું સુરાનીકકેતું ત્રિલોકૈકસેતું ભજેઽહં ભજેઽહમ્॥ ૪॥
Jarā-janma-hīnaṃ parānanda-pīnaṃ Samādhāna-līnaṃ sadaivā-navīnam. Jagaj-janma-hetuṃ surānīka-ketuṃ Tri-lokaika-setuṃ bhaje'haṃ bhaje'ham. (4)
અર્થ:જે જરા અને જન્મથી રહિત છે, પરમ આનંદથી પરિપૂર્ણ છે; જે સમાધિમાં લીન રહે છે, સદા નવીન (અજર) છે. જે જગતની ઉત્પત્તિના કારણ છે, દેવતાઓની સેનાના ધ્વજ છે, ત્રણેય લોકના એકમાત્ર સેતુ છે — તેમને હું ભજું છું, તેમને હું ભજું છું.
કૃતામ્નાયગાનં ખગાધીશયાનં વિમુક્તેર્નિદાનં હરારાતિમાનમ્। સ્વભક્તાનુકૂલં જગદ્વૃક્ષમૂલં નિરસ્તાર્તશૂલં ભજેઽહં ભજેઽહમ્॥ ૫॥
Kṛtāmnāya-gānaṃ khagādhīsha-yānaṃ Vimukter-nidānaṃ harārāti-mānam. Sva-bhaktānukūlaṃ jagad-vṛkṣa-mūlaṃ Nirastārta-shūlaṃ bhaje'haṃ bhaje'ham. (5)
અર્થ:જે સમસ્ત વેદો દ્વારા ગવાય છે, જે પક્ષિરાજ ગરુડ પર સવાર થાય છે; જે મુક્તિના મૂળ કારણ છે, શત્રુઓના માનનો નાશ કરનાર છે. જે પોતાના ભક્તો પર સદા અનુકૂળ છે, જગત-રૂપી વૃક્ષના મૂળ છે, જે પીડાના શૂળને દૂર કરી દે છે — તેમને હું ભજું છું, તેમને હું ભજું છું.
સમસ્તામરેશં દ્વિરેફાભકેશં જગદ્બિમ્બલેશં હૃદાકાશદેશમ્। સદા દિવ્યદેહં વિમુક્તાખિલેહં સુવૈકુણ્ઠગેહં ભજેઽહં ભજેઽહમ્॥ ૬॥
Samastāmar-eshaṃ dvirephābha-keshaṃ Jagad-bimba-leshaṃ hṛd-ākāsha-desham. Sadā divya-dehaṃ vimuktākhil-ehaṃ Su-vaikuṇṭha-gehaṃ bhaje'haṃ bhaje'ham. (6)
અર્થ:જે સમસ્ત દેવતાઓના સ્વામી છે, જેમના કેશ ભમરા-સમ શ્યામ છે; આ સંપૂર્ણ દૃશ્ય જગત જેમનો એક અંશમાત્ર છે, જે હૃદય-આકાશમાં નિવાસ કરે છે. જેમનું દિવ્ય દેહ સદા વિદ્યમાન છે, જે સમસ્ત કામનાઓથી રહિત છે, જેમનું ધામ પરમ વૈકુંઠ છે — તેમને હું ભજું છું, તેમને હું ભજું છું.
સુરાલિબલિષ્ઠં ત્રિલોકીવરિષ્ઠં ગુરૂણાં ગરિષ્ઠં સ્વરૂપૈકનિષ્ઠમ્। સદા યુદ્ધધીરં મહાવીરવીરં મહામ્ભોધિતીરં ભજેઽહં ભજેઽહમ્॥ ૭॥
Surāli-baliṣṭhaṃ tri-lokī-variṣṭhaṃ Gurūṇāṃ gariṣṭhaṃ svarūpaika-niṣṭham. Sadā yuddha-dhīraṃ mahā-vīra-vīraṃ Mahāmbhodhi-tīraṃ bhaje'haṃ bhaje'ham. (7)
અર્થ:જે દેવતાઓની પંક્તિમાં સર્વાધિક બળવાન છે, ત્રણેય લોકમાં સર્વશ્રેષ્ઠ છે; જે ગુરુજનોમાં પણ ગરિષ્ઠ છે, પોતાના સ્વરૂપમાં જ એકનિષ્ઠ રહે છે. જે યુદ્ધમાં સદા ધીર છે, મહાવીરોમાં પણ મહાવીર છે, જે મહાસાગરના તટ પર બિરાજે છે — તેમને હું ભજું છું, તેમને હું ભજું છું.
રમાવામભાગં તલાનગ્રનાગં કૃતાધીનયાગં ગતારાગરાગમ્। મુનીન્દ્રૈઃ સુગીતં સુરૈઃ સમ્પરીતં ગુણૌઘૈરતીતં ભજેઽહં ભજેઽહમ્॥ ૮॥
Ramā-vāma-bhāgaṃ talān-agra-nāgaṃ Kṛtādhīna-yāgaṃ gatārāga-rāgam. Munīndraiḥ su-gītaṃ suraiḥ samparītaṃ Guṇaughair-atītaṃ bhaje'haṃ bhaje'ham. (8)
અર્થ:જેમના વામ ભાગમાં રમા (લક્ષ્મી) બિરાજે છે, જે શેષનાગ પર શયન કરે છે; જેમના અધીન સમસ્ત યજ્ઞ છે, જે રાગ અને આસક્તિથી સર્વથા રહિત છે. જે મુનીન્દ્રો દ્વારા સુંદર રીતે ગવાય છે, દેવતાઓથી ઘેરાયેલા રહે છે, જે સમસ્ત ગુણોના પ્રવાહથી અતીત છે — તેમને હું ભજું છું, તેમને હું ભજું છું.
ઇદં યસ્તુ નિત્યં સમાધાય ચિત્તં પઠેદષ્ટકં કણ્ઠહારં મુરારેઃ। સ વિષ્ણોર્વિશોકં ધ્રુવં યાતિ લોકં જરાજન્મશોકં પુનર્વિન્દતે નો॥ ૯॥
Idaṃ yas tu nityaṃ samādhāya chittaṃ Paṭhed aṣṭakaṃ kaṇṭha-hāraṃ murāreḥ. Sa viṣṇor vishokaṃ dhruvaṃ yāti lokaṃ Jarā-janma-shokaṃ punar vindate no. (9)
અર્થ:જે કોઈ એકાગ્ર ચિત્તથી પ્રતિદિન મુરારિ (વિષ્ણુ)ના આ કંઠહાર-રૂપી અષ્ટકનો પાઠ કરે છે, તે નિશ્ચય જ વિષ્ણુના શોકરહિત ધામને પ્રાપ્ત થાય છે, અને પછી ક્યારેય જરા, જન્મ અને શોકને પ્રાપ્ત થતો નથી.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
Hari Stotram પાઠના લાભ
વિષ્ણુ સ્તોત્રોમાં એક રત્ન — આઠ અલંકૃત શ્લોકો (અંતિમ ફલશ્રુતિ સહિત), જે તેમના સંગીત અને શબ્દ-લાલિત્ય માટે પ્રસિદ્ધ છે, 'જગજ્જાલપાલમ્' થી આરંભ.
દરેક શ્લોક હરિના જુદા જુદા રૂપનું ચિત્રણ કરે છે અને પ્રેમપૂર્ણ ટેક 'ભજેઽહં ભજેઽહમ્' — 'તેમને હું ભજું છું, તેમને હું ભજું છું' પર સમાપ્ત થાય છે.
અંતિમ શ્લોક વચન આપે છે કે જે સ્થિર મનથી તેનો પ્રતિદિન પાઠ કરે છે, તે વિષ્ણુનું શોકરહિત ધામ પ્રાપ્ત કરે છે અને પુનર્જન્મથી મુક્ત થાય છે.
વિશેષ કરીને ગુરુવાર (વિષ્ણુનો દિવસ), એકાદશી અને વૈકુંઠ એકાદશી પર પાઠ કરવામાં આવે છે.
ભક્તિ, મનની શાંતિ, શોકથી મુક્તિ અને અંતે મોક્ષ પ્રદાન કરે છે.
તેનો પ્રવાહમય ભુજંગપ્રયાત છંદ તેને મધુર નિત્ય પાઠ માટે પ્રિય બનાવે છે.
Hari Stotram જપ વિધિ
સ્નાન પછી પૂર્વ તરફ મુખ કરીને અથવા વિષ્ણુની પ્રતિમા સમક્ષ બેસો. નવેય શ્લોકોનો ધીમે ધીમે પાઠ કરો, ભુજંગપ્રયાત છંદની લયને 'ભજેઽહં ભજેઽહમ્' ટેક સાથે વહેવા દો. તેને પ્રતિદિન વાંચી શકાય, અથવા ગુરુવારની પૂજા અને એકાદશીમાં મધુર અર્પણ રૂપે. અંતે અંતિમ ફલશ્રુતિ શ્લોકના અર્થ પર થોડી ક્ષણ ધ્યાન કરીને સમાપન કરો.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ Hari Stotram શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ