ਆਪੋ ਹਿ ਸ਼੍ਠਾ ਮਯੋਭੁਵਃ
आपो हि ष्ठा मयोभुवः in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਰਿਚਾਵਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਜਲ (ਆਪਃ) ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਰਿਗਵੇਦ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਰਿਚਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਤ੍ਯ ਮਾਰਜਨ — ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਦੇ ਪ੍ਰੋਕਸ਼ਣ — ਸਮੇਂ ਸੰਧ੍ਯਾਵੰਦਨ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪੂਜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਲ ਨੂੰ ਕਲਿਆਣ, ਬਲ ਅਤੇ ਨਵਜੀਵਨ ਦਾ ਸ੍ਰੋਤ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਨੇਹਮਯੀ ਮਾਤਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਆਨੰਦਮਯ ਰਸ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ਸਿਰ ਅਤੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਜਲ ਛਿੜਕ ਕੇ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Rigveda 10.9.1–3 (also in Yajurveda); used in Sandhyavandana Marjana · Rishi Sindhudvipa (Ambarisha) · Vedic
ਜਲ (ਆਪਃ) ਲਈ ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਵੇਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਪੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਦਸ਼ਮ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਸਿੰਧੁਦ੍ਵੀਪ ਨੂੰ ਆਰੋਪਿਤ ਇਹ ਜਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ, ਮਾਤ੍ਰਿਵਤ ਸ਼ਕਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੂਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਲ, ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਆਧ੍ਯਾਤਮਿਕ ਨਵਜੀਵਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਜਲ ਮਹਾਨ ਸ਼ੋਧਕ ਹੈ, ਪਰੰਪਰਾ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਚਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਤ੍ਯ ਮਾਰਜਨ-ਕਰਮ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਪਾਸਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਜਲ ਛਿੜਕ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇ ਸਮੀਪ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਵੈਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਜਲ ਨੂੰ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਸਮਸਤ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦਾ ਧਾਰਕ ਮੰਨਿਆ; ਆਪਃ-ਸੂਕਤ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨੀਰੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭੇਸ਼ਜ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨ ਹਨ। ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਚਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੱਚਾ ਮਾਰਜਨ ਕੇਵਲ ਸਰੀਰਕ ਮਲਿਨਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਮਨ ਦੇ ਸੂਖਮ ਦਾਗ ਵੀ ਧੋ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੂਰਾ ਪਾਠ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ੴ ਆਪੋ ਹਿ ਸ਼੍ਠਾ ਮਯੋਭੁਵਸ੍ਤਾ ਨ ਊਰ੍ਜੇ ਦਧਾਤਨ। ਮਹੇ ਰਣਾਯ ਚਕ੍ਸ਼ਸੇ॥
Om Apo Hi Shtha Mayo-Bhuvas-Ta Na Urje Dadhatana. Mahe Ranaya Chakshase.
ਅਰਥ:ਹੇ ਜਲ! ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੁਖ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਦਾ ਸ੍ਰੋਤ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਬਲ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਸਕੀਏ। ਤੇਰੇ ਉਸ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਰਸ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਸਾਨੂੰ ਇਸੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦੇ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਨੇਹਮਯੀ ਮਾਤਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਜੋ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋਣ। ਉਸ ਆਨੰਦ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸਹਰਸ਼ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਧਾਮ ਵੱਲ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਹੇ ਜਲ, ਸਾਨੂੰ ਫਿਰ ਨਵਜੀਵਨ ਦੇ। (ਇਹ ਮਾਰਜਨ-ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਤ੍ਯ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਦੇ ਪ੍ਰੋਕਸ਼ਣ ਸਮੇਂ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)
ਯੋ ਵਃ ਸ਼ਿਵਤਮੋ ਰਸਸ੍ਤਸ੍ਯ ਭਾਜਯਤੇਹ ਨਃ। ਉਸ਼ਤੀਰਿਵ ਮਾਤਰਃ॥
Yo Vah Shivatamo Rasas-Tasya Bhajayateha Nah. Ushatir-Iva Matarah.
ਤਸ੍ਮਾ ਅਰਂ ਗਮਾਮ ਵੋ ਯਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਯਾਯ ਜਿਨ੍ਵਥ। ਆਪੋ ਜਨਯਥਾ ਚ ਨਃ॥
Tasma Aram Gamama Vo Yasya Kshayaya Jinvatha. Apo Janayatha Cha Nah.
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
आपो हि ष्ठा मयोभुवः ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਛਿੜਕੇ ਹੋਏ ਜਲ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੈਦਿਕ ਮਾਰਜਨ ਮੰਤਰ
ਦਿਵ੍ਯ ਜਲ ਨੂੰ ਬਲ, ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਨਵਜੀਵਨ ਦੇ ਦਾਤਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਵਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਜਪ, ਪੂਜਾ, ਹੋਮ ਜਾਂ ਸੰਧ੍ਯਾਵੰਦਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੂਖਮ ਅਸ਼ੁੱਧੀਆਂ ਧੋਂਦਾ ਹੈ
ਜਲ ਪ੍ਰਤੀ ਮਾਤ੍ਰਿਵਤ, ਜੀਵਨਦਾਯੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤਗ੍ਯਤਾ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਸਿਹਤ, ਓਜ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਨਿਰਮਲਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ('ਮਹੇ ਰਣਾਯ ਚਕਸ਼ਸੇ')
ਨਿਤ੍ਯ ਅਭ੍ਯਾਸ ਲਈ ਯੋਗ੍ਯ ਸਰਲ, ਸਰਵਤ੍ਰ ਪ੍ਰਯੁਕਤ ਰਿਗਵੇਦੀ ਮੰਤਰ
आपो हि ष्ठा मयोभुवः ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀ ਹਥੇਲੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਛੋਟੀ ਚਮਚੀ ਵਿੱਚ (ਉੱਧਰਣੀ) ਸਾਫ਼ ਜਲ ਲਓ। ਤਿੰਨੇ ਰਿਚਾਵਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦਰਭ-ਘਾਹ ਜਾਂ ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਅਗ੍ਰਭਾਗ ਨੂੰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋ ਕੇ ਸਿਰ ਅਤੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰੋਕਸ਼ਣ (ਮਾਰਜਨ) ਕਰੋ, ਜਾਂ ਗਿੱਲੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਸਿਰ, ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਪਰਸ਼ ਕਰੋ। ਹਰ ਰਿਚਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਲ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕੇ ਬੈਠੋ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਰੱਖੋ, ਅਤੇ ਜਲ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ੋਧਕ ਆਪਃ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖੋ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ आपो हि ष्ठा मयोभुवः ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ