ગણેશ ચાલીસા
गणेश चालीसा in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
ગણેશ ચાલીસા વિઘ્નહર્તા અને બુદ્ધિના દાતા ગજાનન ગણેશની ચાલીસ ચોપાઈઓની સ્તુતિ છે, જે તેમના દિવ્ય જન્મ, મહિમા અને ભક્તો પરના આશીર્વાદનું વર્ણન કરે છે. તેનો પાઠ વિઘ્નો દૂર કરી બુદ્ધિ, સફળતા, સમૃદ્ધિ અને શુભ આરંભ આપે છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Hindu devotional tradition (Chalisa literature) · Unknown (folk composition in the Chalisa tradition) · Medieval period
ગણેશ ચાલીસા ભગવાન ગણેશની જન્મ-કથા માટે અનેક પુરાણ-સ્રોતોમાંથી લેવાઈ છે. આ ચાલીસામાં વર્ણવેલી કથા જણાવે છે કે પાર્વતીએ પુત્ર-પ્રાપ્તિ માટે કઠોર તપ કર્યું, ત્યારે એક દિવ્ય બ્રાહ્મણ (સ્વયં ગણેશ છદ્મ રૂપમાં) પ્રગટ થયા, તેમને આશીર્વાદ આપ્યા અને પછી પારણા પર શિશુ રૂપે પ્રગટ થયા. શિવ પુરાણના અન્ય સંસ્કરણમાં પાર્વતી દ્વારા ચંદનના લેપથી ગણેશની રચનાનું વર્ણન છે. સંસ્કરણ ગમે તે હોય, સૌ આ વાતે સંમત છે કે ગણેશ શિવ-પાર્વતીના પ્રથમ પુત્ર છે અને સૌ દેવો પહેલાં પૂજાવાનું પરમ સ્થાન ધરાવે છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
ગણેશ સાથે જોડાયેલા સૌથી પ્રસિદ્ધ ચમત્કારોમાંનો એક 21 સપ્ટેમ્બર 1995ના રોજ બન્યો, જ્યારે સમગ્ર ભારત અને વિશ્વભરમાં લાખો ગણેશ પ્રતિમાઓ ભક્તો દ્વારા અર્પેલું દૂધ પીતી જોવા મળી. 'દૂધ ચમત્કાર' તરીકે પ્રખ્યાત આ ઘટના નવી દિલ્હીના એક મંદિરથી શરૂ થઈ અને થોડા જ કલાકોમાં વિશ્વભરમાં ફેલાઈ ગઈ. વૈજ્ઞાનિકો અને શંકાશીલો તેની તપાસ કરતા રહ્યા પણ તેને પૂર્ણપણે સમજાવી ન શક્યા. ભક્તો માટે તે ગણેશની જીવંત હાજરીનું પ્રમાણ હતું — એ જ હાજરી જે ગણેશ ચાલીસા જેવી પ્રાર્થનાઓથી આવાહિત થાય છે. આ ઘટના આધુનિક ઇતિહાસની સૌથી વ્યાપક રીતે જોવાયેલી અને નોંધાયેલી ધાર્મિક ઘટનાઓમાંની એક રહી છે.
સાંભળતાં સાંભળતાં જપો
અર્થ સહિત સંપૂર્ણ પાઠ
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
જય ગણપતિ સદગુણ સદન, કવિવર બદન કૃપાલ । વિઘ્ન હરણ મંગલ કરણ, જય જય ગિરિજાલાલ ॥
Jaya ganapati sadaguna sadana, kavivara badana kripala vighna harana mamgala karana, jaya jaya girijalala
અર્થ:ગણપતિની જય, સદ્ગુણોના ધામ, કવિજનો દ્વારા વંદિત કૃપાળુ મુખવાળા; વિઘ્નોના હર્તા અને સર્વ મંગલના કર્તા — જય જય ગિરિજા (પાર્વતી)ના લાલ!
જય જય જય ગણપતિ ગણરાજૂ । મંગલ ભરણ કરણ શુભઃ કાજૂ ॥
Jaya jaya jaya ganapati ganaraju mamgala bharana karana shubhah kaju
અર્થ:જય જય જય ગણપતિ, ગણોના રાજા; જે સૌને મંગલથી ભરે અને દરેક શુભ કાર્ય સિદ્ધ કરે છે.
જૈ ગજબદન સદન સુખદાતા । વિશ્વ વિનાયકા બુદ્ધિ વિધાતા ॥
Jai gajabadana sadana sukhadata vishva vinayaka buddhi vidhata
અર્થ:જય ગજમુખ, સુખના ધામ અને દાતા; વિશ્વના સ્વામી (વિનાયક) અને બુદ્ધિના વિધાતા.
વક્ર તુણ્ડ શુચી શુણ્ડ સુહાવના । તિલક ત્રિપુણ્ડ ભાલ મન ભાવન ॥
Vakra tunda shuchi shunda suhavana tilaka tripunda bhala mana bhavana
અર્થ:વક્રતુંડ અને ઉજ્જ્વળ, સુંદર સૂંઢવાળા; આપના ભાલ પર ત્રિપુંડ તિલક મનને મોહે છે.
રાજત મણિ મુક્તન ઉર માલા । સ્વર્ણ મુકુટ શિર નયન વિશાલા ॥
Rajata mani muktana ura mala svarna mukuta shira nayana vishala
અર્થ:આપના વક્ષ પર મણિ અને મોતીની માળા સુશોભિત છે; શિર પર સ્વર્ણ મુકુટ અને વિશાળ નેત્ર.
પુસ્તક પાણિ કુઠાર ત્રિશૂલં । મોદક ભોગ સુગન્ધિત ફૂલં ॥
Pustaka pani kuthara trishulam modaka bhoga sugandhita phulam
અર્થ:હાથમાં પુસ્તક, કુઠાર અને ત્રિશૂલ; મોદકનો ભોગ અને સુગંધિત પુષ્પ.
સુન્દર પીતામ્બર તન સાજિત । ચરણ પાદુકા મુનિ મન રાજિત ॥
Sundara pitambara tana sajita charana paduka muni mana rajita
અર્થ:સુંદર પીતાંબરથી શરીર સુસજ્જિત; આપની ચરણ-પાદુકાઓ મુનિઓના મનને આનંદિત કરે છે.
ધનિ શિવ સુવન ષડાનન ભ્રાતા । ગૌરી લાલન વિશ્વ-વિખ્યાતા ॥
Dhani shiva suvana shadanana bhrata gauri lalana vishva-vikhyata
અર્થ:ધન્ય છો આપ, છ મુખવાળા કાર્તિકેયના ભાઈ અને શિવના પુત્ર; ગૌરીના લાડકા, વિશ્વમાં વિખ્યાત.
ઋદ્ધિ-સિદ્ધિ તવ ચંવર સુધારે । મુષક વાહન સોહત દ્વારે ॥
Riddhi-siddhi tava chamvara sudhare mushaka vahana sohata dvare
અર્થ:ઋદ્ધિ અને સિદ્ધિ આપ પર રાજસી ચામર ઢોળે છે; આપનું મૂષક વાહન દ્વાર પર શોભા આપે છે.
કહૌ જન્મ શુભ કથા તુમ્હારી । અતિ શુચી પાવન મંગલકારી ॥
Kahau janma shubha katha tumhari ati shuchi pavana mamgalakari
અર્થ:હવે હું આપના જન્મની મંગલમય કથા કહું છું — અતિ પવિત્ર, પાવન અને સર્વ મંગલ આપનારી.
એક સમય ગિરિરાજ કુમારી । પુત્ર હેતુ તપ કીન્હા ભારી ॥
Eka samaya giriraja kumari putra hetu tapa kinha bhari
અર્થ:એક સમયે પર્વતરાજની પુત્રી (પાર્વતી)એ પુત્રની કામનાથી કઠોર તપ કર્યું.
ભયો યજ્ઞ જબ પૂર્ણ અનૂપા । તબ પહુંચ્યો તુમ ધરી દ્વિજ રૂપા ॥
Bhayo yajna jaba purna anupa taba pahumchyo tuma dhari dvija rupa
અર્થ:જ્યારે એ અનુપમ યજ્ઞ પૂર્ણ થયો, ત્યારે આપ બ્રાહ્મણનું રૂપ ધારણ કરી પધાર્યા.
અતિથિ જાની કે ગૌરી સુખારી । બહુવિધિ સેવા કરી તુમ્હારી ॥
Atithi jani ke gauri sukhari bahuvidhi seva kari tumhari
અર્થ:અતિથિ જાણીને ગૌરી પ્રસન્ન થયાં અને એમણે અનેક રીતે આપની સેવા કરી.
અતિ પ્રસન્ન હવૈ તુમ વર દીન્હા । માતુ પુત્ર હિત જો તપ કીન્હા ॥
Ati prasanna havai tuma vara dinha matu putra hita jo tapa kinha
અર્થ:અત્યંત પ્રસન્ન થઈને આપે એ તપનું વરદાન આપ્યું જે એમણે પુત્ર માટે કર્યું હતું:
મિલહિ પુત્ર તુહિ, બુદ્ધિ વિશાલા । બિના ગર્ભ ધારણ યહિ કાલા ॥
Milahi putra tuhi, buddhi vishala bina garbha dharana yahi kala
અર્થ:"તને વિશાળ બુદ્ધિવાળો પુત્ર પ્રાપ્ત થશે — અને આ જ ક્ષણે, ગર્ભ ધારણ કર્યા વગર.
ગણનાયક ગુણ જ્ઞાન નિધાના । પૂજિત પ્રથમ રૂપ ભગવાના ॥
Gananayaka guna jnana nidhana pujita prathama rupa bhagavana
અર્થ:એ ગણોનો નાયક, ગુણ અને જ્ઞાનનો ભંડાર, સર્વ દેવોમાં પ્રથમ પૂજ્ય ભગવાન હશે."
અસ કહી અન્તર્ધાન રૂપ હવૈ । પાલના પર બાલક સ્વરૂપ હવૈ ॥
Asa kahi antardhana rupa havai palana para balaka svarupa havai
અર્થ:એમ કહીને એ બ્રાહ્મણ અંતર્ધાન થઈ ગયો, અને પારણા પર બાળકનું રૂપ ધારણ કરી લીધું.
બનિ શિશુ રુદન જબહિં તુમ ઠાના । લખિ મુખ સુખ નહિં ગૌરી સમાના ॥
Bani shishu rudana jabahim tuma thana lakhi mukha sukha nahim gauri samana
અર્થ:જ્યારે શિશુ રૂપે આપે રુદન આરંભ્યું, ત્યારે આપનું મુખ જોઈને ગૌરીનો આનંદ સમાતો ન હતો.
સકલ મગન, સુખમંગલ ગાવહિં । નાભ તે સુરન, સુમન વર્ષાવહિં ॥
Sakala magana, sukhamamgala gavahim nabha te surana, sumana varshavahim
અર્થ:સૌ આનંદમાં મગ્ન થઈને સુખ-મંગલના ગીત ગાવા લાગ્યા; આકાશથી દેવો પુષ્પ વરસાવવા લાગ્યા.
શમ્ભુ, ઉમા, બહુદાન લુટાવહિં । સુર મુનિજન, સુત દેખન આવહિં ॥
Shambhu, uma, bahudana lutavahim sura munijana, suta dekhana avahim
અર્થ:શંભુ (શિવ) અને ઉમાએ ઘણું દાન લૂંટાવ્યું; દેવો અને મુનિજનો પુત્રને જોવા આવ્યા.
લખિ અતિ આનન્દ મંગલ સાજા । દેખન ભી આયે શનિ રાજા ॥
Lakhi ati ananda mamgala saja dekhana bhi aye shani raja
અર્થ:આનંદ અને મંગલનો આ ઉત્સવ જોઈને શનિ રાજા પણ દર્શન કરવા આવ્યા.
નિજ અવગુણ ગુનિ શનિ મન માહીં । બાલક, દેખન ચાહત નાહીં ॥
Nija avaguna guni shani mana mahim balaka, dekhana chahata nahim
અર્થ:પોતાના દોષને મનમાં સ્મરીને શનિ બાળકને જોવા નહોતા ઇચ્છતા.
ગિરિજા કછુ મન ભેદ બઢાયો । ઉત્સવ મોર, ન શનિ તુહી ભાયો ॥
Girija kachhu mana bheda badhayo utsava mora, na shani tuhi bhayo
અર્થ:ગિરિજાના મનમાં કંઈક ભેદ વધ્યો: "મારા ઉત્સવમાં શું શનિને પણ મારા પુત્રને જોવો ન ગમ્યો?"
કહત લગે શનિ, મન સકુચાઈ । કા કરિહૌ, શિશુ મોહિ દિખાઈ ॥
Kahata lage shani, mana sakuchai ka karihau, shishu mohi dikhai
અર્થ:શનિ મનમાં સંકોચ કરતાં કહેવા લાગ્યા: "જો હું બાળકને જોઉં તો શું થશે?"
નહિં વિશ્વાસ, ઉમા ઉર ભયઊ । શનિ સોં બાલક દેખન કહયઊ ॥
Nahim vishvasa, uma ura bhayau shani som balaka dekhana kahayau
અર્થ:ઉમાના હૃદયમાં કોઈ શંકા ન ઊઠી; એમણે શનિને બાળકને જોવા કહ્યું.
પદતહિં શનિ દૃગ કોણ પ્રકાશા । બાલક સિર ઉડ઼િ ગયો અકાશા ॥
Padatahim shani driga kona prakasha balaka sira uड़i gayo akasha
અર્થ:જેવી શનિની તિરછી દૃષ્ટિની કિરણ પડી, બાળકનું માથું આકાશમાં ઊડી ગયું.
ગિરિજા ગિરી વિકલ હવૈ ધરણી । સો દુઃખ દશા ગયો નહીં વરણી ॥
Girija giri vikala havai dharani so duhkha dasha gayo nahim varani
અર્થ:ગિરિજા વ્યાકુળ થઈને ધરતી પર પડી ગયાં; એ દુખની દશાનું વર્ણન થઈ શકતું નથી.
હાહાકાર મચ્યૌ કૈલાશા । શનિ કીન્હોં લખિ સુત કો નાશા ॥
Hahakara machyau kailasha shani kinhom lakhi suta ko nasha
અર્થ:કૈલાસ પર હાહાકાર મચી ગયો — જોવાયું કે શનિએ પુત્રનો નાશ કરી દીધો.
તુરત ગરુડ઼ ચढ़િ વિષ્ણુ સિધાયો । કાટી ચક્ર સો ગજ સિર લાયે ॥
Turata garuड़ chaढ़i vishnu sidhayo kati chakra so gaja sira laye
અર્થ:તરત જ વિષ્ણુ ગરુડ પર સવાર થઈને નીકળ્યા; ચક્રથી એક માથું કાપીને હાથીનું માથું લઈ આવ્યા.
બાલક કે ધડ़ ઊપર ધારયો । પ્રાણ મન્ત્ર પढ़િ શંકર ડારયો ॥
Balaka ke dhada़ upara dharayo prana mantra paढ़i shamkara darayo
અર્થ:એને બાળકના ધડ પર મૂક્યું, અને શંકરે પ્રાણ-મંત્ર વાંચીને એને જીવિત કરી દીધો.
નામ ગણેશ શમ્ભુ તબ કીન્હે । પ્રથમ પૂજ્ય બુદ્ધિ નિધિ, વર દીન્હે ॥
Nama ganesha shambhu taba kinhe prathama pujya buddhi nidhi, vara dinhe
અર્થ:ત્યારે શંભુએ એમને ગણેશ નામ આપ્યું, અને પ્રથમ પૂજ્ય હોવા તથા બુદ્ધિના ભંડારનું વરદાન આપ્યું.
બુદ્ધિ પરીક્ષા જબ શિવ કીન્હા । પૃથ્વી કર પ્રદક્ષિણા લીન્હા ॥
Buddhi pariksha jaba shiva kinha prithvi kara pradakshina linha
અર્થ:જ્યારે શિવે એમની બુદ્ધિની પરીક્ષા લીધી, ત્યારે બંને ભાઈઓએ પૃથ્વીની પ્રદક્ષિણા કરવાની હતી.
ચલે ષડાનન, ભરમિ ભુલાઈ । રચે બૈઠ તુમ બુદ્ધિ ઉપાઈ ॥
Chale shadanana, bharami bhulai rache baitha tuma buddhi upai
અર્થ:છ મુખવાળા કાર્તિકેય ભ્રમિત થઈને ભટકવા લાગ્યા; પણ આપે એક ચતુર ઉપાય રચી લીધો.
ચરણ માતુ-પિતુ કે ધર લીન્હેં । તિનકે સાત પ્રદક્ષિણ કીન્હેં ॥
Charana matu-pitu ke dhara linhem tinake sata pradakshina kinhem
અર્થ:આપે પોતાનાં માતા-પિતાનાં ચરણ પકડ્યાં, અને એમની સાત વાર પ્રદક્ષિણા કરી.
ધનિ ગણેશ કહી શિવ હિયે હરષે । નભ તે સુરન સુમન બહુ બરસે ॥
Dhani ganesha kahi shiva hiye harashe nabha te surana sumana bahu barase
અર્થ:"ધન્ય છે ગણેશ!" શિવે કહ્યું, એમનું હૃદય આનંદિત થયું; આકાશથી દેવોએ અનેક પુષ્પ વરસાવ્યાં.
તુમ્હરી મહિમા બુદ્ધિ બડ઼ાઈ । શેષ સહસમુખ સકે ન ગાઈ ॥
Tumhari mahima buddhi baड़ai shesha sahasamukha sake na gai
અર્થ:આપની મહિમા અને બુદ્ધિની મહાનતાને સહસ્ર મુખવાળા શેષ પણ ગાઈ ન શક્યા.
મૈં મતિહીન મલીન દુખારી । કરહૂં કૌન વિધિ વિનય તુમ્હારી ॥
Maim matihina malina dukhari karahum kauna vidhi vinaya tumhari
અર્થ:હું મંદબુદ્ધિ, મલિન અને દુખી છું — કઈ રીતે હું આપની યોગ્ય સ્તુતિ કરું?
ભજત રામસુન્દર પ્રભુદાસા । જગ પ્રયાગ, કકરા, દુર્વાસા ॥
Bhajata ramasundara prabhudasa jaga prayaga, kakara, durvasa
અર્થ:પ્રયાગના (કકરા નિવાસી, દુર્વાસા વંશના) રામસુંદર પ્રભુદાસ આપનું ભજન કરે છે.
અબ પ્રભુ દયા દીના પર કીજૈ । અપની શક્તિ ભક્તિ કુછ દીજૈ ॥
Aba prabhu daya dina para kijai apani shakti bhakti kuchha dijai
અર્થ:હવે હે પ્રભુ, આ દીન પર દયા કરો; આપની શક્તિ અને ભક્તિમાંથી કંઈક મને પ્રદાન કરો.
શ્રી ગણેશ યહ ચાલીસા, પાઠ કરૈ કર ધ્યાન । નિત નવ મંગલ ગૃહ બસૈ, લહે જગત સન્માન ॥
Shri ganesha yaha chalisa, patha karai kara dhyana nita nava mamgala griha basai, lahe jagata sanmana
અર્થ:જે કોઈ આ ગણેશ ચાલીસાનો એકાગ્ર મન અને ધ્યાનથી પાઠ કરે છે — એના ઘરમાં નિત નવું મંગલ વસે છે, અને એ જગતમાં સન્માન પામે છે.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
गणेश चालीसा પાઠના લાભ
ભક્તના માર્ગમાંથી બધાં વિઘ્નો દૂર કરે છે
બુદ્ધિ, વિવેક અને વિચારોની સ્પષ્ટતા આપે છે
નવાં કાર્યો, પરીક્ષાઓ અને વ્યવસાયમાં સફળતા સુનિશ્ચિત કરે છે
ઘરમાં શુભતા અને સૌભાગ્ય લાવે છે
ગણેશ સૌ દેવો પહેલાં પૂજાય છે — આ ચાલીસા તેમના પ્રથમ આશીર્વાદનું આવાહન કરે છે
આવનારી પડકારો સાથે જોડાયેલા ભય અને ચિંતા દૂર કરે છે
આધ્યાત્મિક જ્ઞાન અને સાચા-ખોટાનો ભેદ પારખવાની ક્ષમતા આપે છે
गणेश चालीसा જપ વિધિ
ગણેશની પ્રતિમા કે ચિત્ર સમક્ષ બેસો. મોદક, દૂર્વા ઘાસ અને લાલ ફૂલ અર્પણ કરો. દીવો અને ધૂપ પ્રગટાવો. ભક્તિ અને એકાગ્રતાથી ગણેશ ચાલીસાનો પાઠ કરો. કોઈ પણ નવા કાર્ય, યાત્રા કે મહત્ત્વના કામનો આરંભ આ ચાલીસાથી કરવો પરંપરાગત છે. બુધવાર (ગણેશનો દિવસ) અને ગણેશ ચતુર્થી પર પાઠ ખાસ શુભ છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ गणेश चालीसा શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ