હનુમાન ચાલીસા
Hanuman Chalisa in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
હનુમાન ચાલીસા ગોસ્વામી તુલસીદાસ રચિત ચાલીસ ચોપાઈઓનું સ્તુતિગાન છે, જે પવનપુત્ર હનુમાન અને શ્રીરામના પરમ ભક્તની મહિમા ગાય છે. તેનો પાઠ બળ, બુદ્ધિ અને સાહસ આપે છે તથા ભય, સંકટ અને દરેક અડચણ દૂર કરે છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Composed independently (not from a specific scripture) · Goswami Tulsidas · 16th century CE (circa 1574)
મુઘલ બાદશાહ ઔરંગઝેબે તુલસીદાસને ફતેહપુર સીકરીમાં કેદ કર્યા ત્યારે તેમણે આ હનુમાન ચાલીસાની રચના કરી. પરંપરા અનુસાર, ચમત્કાર બતાવવાનો ઇનકાર કરવાથી તેમને કારાવાસમાં નાખવામાં આવ્યા. ત્યાં જ તેમણે હનુમાનજીની સ્તુતિમાં આ ચાલીસ ચોપાઈઓ રચી. પાઠ પૂર્ણ થતાં જ વાનરસેનાએ નગરમાં ઉપદ્રવ મચાવ્યો, જેથી ઔરંગઝેબને તુલસીદાસને મુક્ત કરવા પડ્યા એવી કથા છે. આ ચાલીસા સંસ્કૃતના વિદ્વાનો પૂરતી મર્યાદિત ન રહેતાં સામાન્ય લોકો સુધી પહોંચે માટે અવધી ભાષામાં રચાઈ છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
હનુમાન ચાલીસા તેની 38મી ચોપાઈમાં જ ઘોષણા કરે છે — 'જો સત બાર પાઠ કર કોઈ, છૂટહિ બંદિ મહા સુખ હોઈ' — જે તેનો સો વાર પાઠ કરે છે તે બંધનોમાંથી મુક્ત થઈ પરમ સુખ પામે છે, અને સ્વયં ભગવાન શિવ તેના સાક્ષી છે (39મી ચોપાઈ). રામાયણમાં જ્યારે હનુમાનજી સંજીવની બૂટી લાવ્યા, ત્યારે લક્ષ્મણના પ્રાણ બચાવવા તેમણે સેંકડો માઈલ દૂરથી આખો દ્રોણગિરિ પર્વત ઊંચકી લીધો — આ ચાલીસા દ્વારા આવાહિત થતી અસીમ શક્તિનું એ પ્રમાણ છે.
સાંભળતાં સાંભળતાં જપો
અર્થ સહિત સંપૂર્ણ પાઠ
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
શ્રીગુરુ ચરન સરોજ રજ, નિજ મનુ મુકુરુ સુધારિ। બરનઉં રઘુબર બિમલ જસુ, જો દાયકુ ફલ ચારિ॥
Shri Guru Charan Saroj Raj, Nij Manu Mukuru Sudhari. Baranau Raghubar Bimal Jasu, Jo Dayaku Phal Chari.
અર્થ:મારા ગુરુના ચરણકમળોની ધૂળથી મન રૂપી દર્પણને સ્વચ્છ કરીને, હું શ્રીરામના એ નિર્મળ યશનું વર્ણન કરું છું, જે જીવનનાં ચારે ફળ પ્રદાન કરે છે.
બુદ્ધિહીન તનુ જાનિકે, સુમિરૌં પવન-કુમાર। બલ બુદ્ધિ બિદ્યા દેહુ મોહિં, હરહુ કલેસ બિકાર॥
Buddhiheen Tanu Jaanike, Sumirau Pavan-Kumar. Bal Buddhi Vidya Dehu Mohi, Harahu Kalesh Bikaar.
અર્થ:મારા શરીરને બુદ્ધિહીન જાણીને, હું પવનપુત્રનું સ્મરણ કરું છું. મને બળ, બુદ્ધિ અને વિદ્યા આપો, અને મારા સમસ્ત ક્લેશ અને વિકાર દૂર કરો.
જય હનુમાન જ્ઞાન ગુન સાગર। જય કપીસ તિહું લોક ઉજાગર॥
Jai Hanuman Gyan Gun Sagar. Jai Kapis Tihun Lok Ujagar.
અર્થ:હે હનુમાન, જ્ઞાન અને ગુણના સાગર, તમારો જય હો. હે વાનરોના સ્વામી, ત્રણે લોકના પ્રકાશક, તમારો જય હો.
રામ દૂત અતુલિત બલ ધામા। અંજનિ-પુત્ર પવનસુત નામા॥
Ram Doot Atulit Bal Dhama. Anjani-Putra Pavansut Nama.
અર્થ:રામના દૂત, અતુલનીય બળના ધામ. અંજની-પુત્ર અને પવનસુત નામથી વિખ્યાત.
મહાબીર બિક્રમ બજરંગી। કુમતિ નિવાર સુમતિ કે સંગી॥
Mahabir Bikram Bajrangi. Kumati Nivar Sumati Ke Sangi.
અર્થ:મહાન વીર, વજ્ર સમાન બળશાળી. કુબુદ્ધિનો નાશ કરનાર, સુબુદ્ધિના સાથી.
કંચન બરન બિરાજ સુબેસા। કાનન કુંડલ કુંચિત કેસા॥
Kanchan Baran Biraj Subesa. Kanan Kundal Kunchit Kesa.
અર્થ:સ્વર્ણ વર્ણના, સુંદર વેશથી શોભતા. કાનમાં કુંડળ અને વાંકડિયા કેશ.
હાથ બજ્ર ઔ ધ્વજા બિરાજૈ। કાંધે મૂંજ જનેઊ સાજૈ॥
Hath Bajra Au Dhwaja Birajai. Kandhe Moonj Janeu Sajai.
અર્થ:હાથમાં વજ્ર અને ધ્વજા શોભે છે. ખભા પર મૂંજના જનોઈની શોભા.
સંકર સુવન કેસરીનંદન। તેજ પ્રતાપ મહા જગ બંદન॥
Shankar Suvan Kesarinandan. Tej Pratap Maha Jag Bandan.
અર્થ:શિવના અવતાર, કેસરીના આનંદ. તમારું તેજ અને પ્રતાપ સમસ્ત સંસારમાં વંદનીય છે.
વિદ્યાવાન ગુની અતિ ચાતુર। રામ કાજ કરિબે કો આતુર॥
Vidyavan Guni Ati Chatur. Ram Kaj Karibe Ko Aatur.
અર્થ:વિદ્યાવાન, ગુણવાન અને અત્યંત ચતુર. રામનું કાર્ય કરવા સદા આતુર.
પ્રભુ ચરિત્ર સુનિબે કો રસિયા। રામ લખન સીતા મન બસિયા॥
Prabhu Charitra Sunibe Ko Rasiya. Ram Lakhan Sita Man Basiya.
અર્થ:તમે પ્રભુનાં ચરિત્ર સાંભળવામાં આનંદ લો છો. રામ, લક્ષ્મણ અને સીતા તમારા હૃદયમાં વસે છે.
સૂક્ષ્મ રૂપ ધરિ સિયહિં દિખાવા। બિકટ રૂપ ધરિ લંક જરાવા॥
Sukshma Roop Dhari Siyahi Dikhava. Bikat Roop Dhari Lanka Jarava.
અર્થ:સૂક્ષ્મ રૂપ ધારણ કરી તમે સીતા સમક્ષ પ્રગટ થયા. વિકટ રૂપ ધારણ કરી તમે લંકા બાળી.
ભીમ રૂપ ધરિ અસુર સંહારે। રામચંદ્ર કે કાજ સવાંરે॥
Bheem Roop Dhari Asur Sanhare. Ramachandra Ke Kaj Savare.
અર્થ:વિશાળ રૂપ ધારણ કરી તમે અસુરોનો સંહાર કર્યો. તમે શ્રીરામનાં સમસ્ત કાર્ય સંવાર્યાં.
લાય સજીવન લખન જિયાયે। શ્રીરઘુબીર હરષિ ઉર લાયે॥
Laay Sajeevan Lakhan Jiyaye. Shri Raghubir Harashi Ur Laye.
અર્થ:સંજીવની લાવીને તમે લક્ષ્મણને જીવિત કર્યા. શ્રીરઘુવીરે હર્ષિત થઈ તમને હૃદયે લગાવ્યા.
રઘુપતિ કીન્હીં બહુત બડ़ાઈ। તુમ મમ પ્રિય ભરતહિ સમ ભાઈ॥
Raghupati Keenhi Bahut Badai. Tum Mam Priya Bharatahi Sam Bhai.
અર્થ:રઘુપતિએ તમારી ખૂબ પ્રશંસા કરી, એમ કહીને: તમે મને ભરત ભાઈ સમાન પ્રિય છો.
સહસ બદન તુમ્હરો જસ ગાવૈં। અસ કહિ શ્રીપતિ કંઠ લગાવૈં॥
Sahas Badan Tumharo Jas Gavai. As Kahi Shripati Kanth Lagavai.
અર્થ:સહસ્ર મુખવાળા શેષ તમારો યશ ગાય છે. એમ કહીને શ્રીપતિએ તમને કંઠે લગાવ્યા.
સનકાદિક બ્રહ્માદિ મુનીસા। નારદ સારદ સહિત અહીસા॥
Sanakadik Brahmadi Muneesa. Narad Sarad Sahit Aheesa.
અર્થ:સનક આદિ ઋષિ, બ્રહ્મા આદિ દેવતા, નારદ, સરસ્વતી અને શેષનાગ — સૌ તમારી સ્તુતિ કરે છે.
જમ કુબેર દિગપાલ જહાં તે। કબિ કોબિદ કહિ સકેં કહાં તે॥
Jam Kuber Digpal Jahan Te. Kabi Kobid Kahi Sake Kahan Te.
અર્થ:યમ, કુબેર અને દિશાઓના રક્ષક — કવિ અને વિદ્વાન પણ તમારા યશનું પૂર્ણ વર્ણન કરી શકતા નથી.
તુમ ઉપકાર સુગ્રીવહિં કીન્હા। રામ મિલાય રાજ પદ દીન્હા॥
Tum Upkar Sugrivahi Keenha. Ram Milay Raj Pad Deenha.
અર્થ:તમે સુગ્રીવ પર મોટો ઉપકાર કર્યો. તેને રામ સાથે મેળવી રાજપદ અપાવ્યું.
તુમ્હરો મંત્ર વિભીષન માના। લંકેશ્વર ભએ સબ જગ જાના॥
Tumharo Mantra Vibheeshan Mana. Lankeshwar Bhaye Sab Jag Jana.
અર્થ:વિભીષણે તમારો મંત્ર (સલાહ) માન્યો. આખું જગત જાણે છે કે તે લંકાનો સ્વામી બન્યો.
જુગ સહસ્ર જોજન પર ભાનૂ। લીલ્યો તાહિ મધુર ફલ જાનૂ॥
Jug Sahastra Jojan Par Bhanu. Leelyo Tahi Madhur Phal Janu.
અર્થ:હજારો યોજન દૂર રહેલા સૂર્યને — તમે મધુર ફળ સમજીને ગળી ગયા.
પ્રભુ મુદ્રિકા મેલિ મુખ માહીં। જલધિ લાંઘિ ગયે અચરજ નાહીં॥
Prabhu Mudrika Meli Mukh Mahi. Jaladhi Langhi Gaye Acharaj Nahi.
અર્થ:પ્રભુની વીંટી મુખમાં રાખીને, તમે સમુદ્ર ઓળંગી ગયા — એમાં કોઈ આશ્ચર્ય નથી.
દુર્ગમ કાજ જગત કે જેતે। સુગમ અનુગ્રહ તુમ્હરે તેતે॥
Durgam Kaj Jagat Ke Jete. Sugam Anugrah Tumhare Tete.
અર્થ:સંસારનાં સમસ્ત દુર્ગમ કાર્ય તમારી કૃપાથી સુગમ થઈ જાય છે.
રામ દુઆરે તુમ રખવારે। હોત ન આજ્ઞા બિનુ પૈસારે॥
Ram Duare Tum Rakhware. Hot Na Aagya Binu Paisare.
અર્થ:તમે રામના દ્વારના રક્ષક છો. તમારી અનુમતિ વિના કોઈ પ્રવેશ કરી શકતું નથી.
સબ સુખ લહૈં તુમ્હારી સરના। તુમ રક્ષક કાહૂ કો ડર ના॥
Sab Sukh Lahai Tumhari Sarna. Tum Rakshak Kahu Ko Dar Na.
અર્થ:જે તમારી શરણ લે છે, તેમને સમસ્ત સુખ પ્રાપ્ત થાય છે. તમે રક્ષક હો તો કોઈનો ભય નથી.
આપન તેજ સમ્હારો આપૈ। તીનોં લોક હાંક તેં કાંપૈ॥
Apan Tej Samharo Aapai. Teenon Lok Hank Te Kanpai.
અર્થ:તમારા તેજને તમે જ સંભાળી શકો છો. તમારી હુંકારથી ત્રણે લોક કાંપી ઊઠે છે.
ભૂત પિશાચ નિકટ નહિં આવૈ। મહાબીર જબ નામ સુનાવૈ॥
Bhoot Pishach Nikat Nahi Aavai. Mahabir Jab Nam Sunavai.
અર્થ:ભૂત અને પિશાચ નજીક આવતા નથી, જ્યારે મહાવીર હનુમાનનું નામ સંભળાય છે.
નાસૈ રોગ હરૈ સબ પીરા। જપત નિરંતર હનુમત બીરા॥
Nase Rog Harai Sab Peera. Japat Nirantar Hanumat Beera.
અર્થ:વીર હનુમાનનો નિરંતર જપ કરવાથી સર્વ રોગ નષ્ટ થાય છે અને સર્વ પીડા દૂર થાય છે.
સંકટ તેં હનુમાન છુડાવૈ। મન ક્રમ બચન ધ્યાન જો લાવૈ॥
Sankat Te Hanuman Chhudavai. Man Kram Bachan Dhyan Jo Lavai.
અર્થ:જે મન, વચન અને કર્મથી ધ્યાન ધરે છે, હનુમાન તેમને સર્વ સંકટોથી છોડાવે છે.
સબ પર રામ તપસ્વી રાજા। તિન કે કાજ સકલ તુમ સાજા॥
Sab Par Ram Tapasvi Raja. Tin Ke Kaj Sakal Tum Saja.
અર્થ:રામ સર્વોચ્ચ તપસ્વી રાજા છે. તેમનાં સમસ્ત કાર્ય તમે સંવારો છો.
ઔર મનોરથ જો કોઈ લાવૈ। સોઇ અમિત જીવન ફલ પાવૈ॥
Aur Manorath Jo Koi Lavai. Soi Amit Jeevan Phal Pavai.
અર્થ:જે કોઈ પણ મનોકામના લઈને તમારી પાસે આવે છે, તે અક્ષય જીવન-ફળ પ્રાપ્ત કરે છે.
ચારોં જુગ પરતાપ તુમ્હારા। હૈ પરસિદ્ધ જગત ઉજિયારા॥
Charon Jug Partap Tumhara. Hai Parsiddh Jagat Ujiyara.
અર્થ:ચારે યુગમાં તમારો પ્રતાપ વ્યાપ્ત છે. તમારી કીર્તિ સમસ્ત સંસારને પ્રકાશિત કરે છે.
સાધુ-સંત કે તુમ રખવારે। અસુર નિકંદન રામ દુલારે॥
Sadhu Sant Ke Tum Rakhware. Asur Nikandan Ram Dulare.
અર્થ:તમે સાધુ-સંતોના રક્ષક છો. અસુરોના નાશક, રામના દુલારા.
અષ્ટ સિદ્ધિ નૌ નિધિ કે દાતા। અસ બર દીન જાનકી માતા॥
Ashta Siddhi Nau Nidhi Ke Data. As Bar Deen Janaki Mata.
અર્થ:તમે આઠ સિદ્ધિઓ અને નવ નિધિઓ પ્રદાન કરો છો. માતા જાનકીએ તમને આ વરદાન આપ્યું છે.
રામ રસાયન તુમ્હરે પાસા। સદા રહો રઘુપતિ કે દાસા॥
Ram Rasayan Tumhare Pasa. Sada Raho Raghupati Ke Dasa.
અર્થ:રામભક્તિનું રસાયણ તમારી પાસે છે. તમે સદા રઘુપતિના દાસ બની રહો છો.
તુમ્હરે ભજન રામ કો પાવૈ। જનમ-જનમ કે દુખ બિસરાવૈ॥
Tumhare Bhajan Ram Ko Pavai. Janam Janam Ke Dukh Bisravai.
અર્થ:તમારા ભજનથી મનુષ્ય રામને પ્રાપ્ત કરે છે. જન્મ-જન્મનાં દુઃખ મટી જાય છે.
અંત કાલ રઘુબર પુર જાઈ। જહાં જન્મ હરિ-ભક્ત કહાઈ॥
Ant Kaal Raghubar Pur Jai. Jahan Janma Hari Bhakt Kahai.
અર્થ:અંતકાળે મનુષ્ય રામના ધામ જાય છે. અને જ્યાં પણ જન્મ લે, હરિ-ભક્ત કહેવાય છે.
ઔર દેવતા ચિત્ત ન ધરઈ। હનુમત સેઇ સર્બ સુખ કરઈ॥
Aur Devata Chitt Na Dharai. Hanumat Sei Sarb Sukh Karai.
અર્થ:કોઈ અન્ય દેવતાનું ધ્યાન કર્યા વિના, એકલા હનુમાન જ સમસ્ત સુખ પ્રદાન કરે છે.
સંકટ કટૈ મિટૈ સબ પીરા। જો સુમિરૈ હનુમત બલબીરા॥
Sankat Katai Mitai Sab Peera. Jo Sumirai Hanumat Balbeera.
અર્થ:જે બળશાળી હનુમાનનું સ્મરણ કરે છે, તેમની સર્વ વિપત્તિઓ દૂર થાય છે અને સર્વ પીડા સમાપ્ત થાય છે.
જૈ જૈ જૈ હનુમાન ગોસાઈં। કૃપા કરહુ ગુરુદેવ કી નાઈં॥
Jai Jai Jai Hanuman Gosai. Kripa Karahu Gurudev Ki Nai.
અર્થ:હે ભગવાન હનુમાન, તમારો જય હો, જય હો, જય હો! અમારા પરમ ગુરુ સમાન અમારા પર કૃપા કરો.
જો સત બાર પાઠ કર કોઈ। છૂટહિ બંદિ મહા સુખ હોઈ॥
Jo Sat Bar Path Kar Koi. Chhutahi Bandi Maha Sukh Hoi.
અર્થ:જે કોઈ આનો સો વાર પાઠ કરે છે, તે બંધનથી મુક્ત થઈ મહાન સુખ પ્રાપ્ત કરે છે.
જો યહ પઢ़ૈ હનુમાન ચાલીસા। હોય સિદ્ધિ સાખી ગૌરીસા॥
Jo Yah Padhai Hanuman Chalisa. Hoye Siddhi Sakhi Gaureesa.
અર્થ:જે આ હનુમાન ચાલીસા વાંચે છે, તેને સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે — સ્વયં ભગવાન શિવ એના સાક્ષી છે.
તુલસીદાસ સદા હરિ ચેરા। કીજૈ નાથ હૃદય મહં ડેરા॥
Tulsidas Sada Hari Chera. Keejai Nath Hriday Mah Dera.
અર્થ:તુલસીદાસ, જે સદા હરિના સેવક છે, પ્રાર્થના કરે છે: હે નાથ, મારા હૃદયમાં તમારો નિવાસ કરો.
પવન તનય સંકટ હરન, મંગલ મૂરતિ રૂપ। રામ લખન સીતા સહિત, હૃદય બસહુ સુર ભૂપ॥
Pavan Tanay Sankat Haran, Mangal Murti Roop. Ram Lakhan Sita Sahit, Hriday Basahu Sur Bhoop.
અર્થ:હે પવનપુત્ર, સંકટ હરનાર, મંગળ મૂરત — રામ, લક્ષ્મણ અને સીતા સહિત, મારા હૃદયમાં સદા નિવાસ કરો, હે દેવતાઓના રાજા.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
Hanuman Chalisa પાઠના લાભ
બધા ભય દૂર કરે છે અને સાહસ તથા બળ આપે છે
દુષ્ટ શક્તિઓ, નકારાત્મકતા અને કાળા જાદુથી રક્ષણ આપે છે
શ્રદ્ધાથી જપ કરવાથી — ખાસ કરીને મંગળ અને શનિવારે — રોગોમાં આરોગ્યનો આશીર્વાદ આપે છે
અડચણો દૂર કરી દરેક કાર્યમાં સફળતા અપાવે છે
જીવનનાં ચાર ફળ — ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ — પ્રદાન કરે છે
મનને શાંતિ આપે છે અને ચિંતા તથા હતાશા દૂર કરે છે
સો વાર પાઠ કરવાથી સર્વ બંધનોમાંથી મુક્તિ મળે છે (જેમ પાઠમાં જ કહ્યું છે)
શ્રીરામ પ્રત્યેની ભક્તિ અને જોડાણને દૃઢ કરે છે
Hanuman Chalisa જપ વિધિ
સ્વચ્છ સ્થાને બેસો અને શક્ય હોય તો દીવો કે ધૂપ પ્રગટાવો. હાથ જોડી હનુમાનજીનું આવાહન કરી શરૂ કરો. પહેલાં બે દોહા, પછી 40 ચોપાઈઓ વાંચો અને અંતિમ દોહાથી સમાપન કરો. વિશેષ ઇચ્છા માટે સતત 7 કે 11 વાર જપ કરો. પાઠ અનુસાર 100 વાર પાઠ કરવાથી સર્વ બંધનોમાંથી મુક્તિ મળે છે. નિત્ય પાઠ રક્ષણ, સાહસ અને દિવ્ય કૃપા આપે છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ Hanuman Chalisa શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ