ਸੁਖਕਰ੍ਤਾ ਦੁਃਖਹਰ੍ਤਾ ਆਰਤੀ
सुखकर्ता दुःखहर्ता आरती in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਸੁਖਕਰਤਾ ਦੁਖਹਰਤਾ ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਆਰਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਤ ਸਮਰਥ ਰਾਮਦਾਸ ਨੇ ਰਚਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਦੁਖ ਹਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮੰਗਲਮੂਰਤੀ ਵਜੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਣੇਸ਼ ਚਤੁਰਥੀ ਤੇ ਗਣੇਸ਼ੋਤਸਵ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਵੇਰੇ-ਸ਼ਾਮ ਗਣਪਤੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਅੱਗੇ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Composed by Samarth Ramdas · Samarth Ramdas · 17th century CE
ਸੁਖਕਰਤਾ ਦੁਖਹਰਤਾ ਆਰਤੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮਰਾਠੀ ਸੰਤ ਸਮਰਥ ਰਾਮਦਾਸ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮਰਾਠਾ ਸ਼ੌਰਯ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੱਤੀ। ਤਿੰਨ ਭਗਤੀ-ਭਰੇ ਚਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ੇਂਦੂਰ, ਮੋਤੀ ਤੇ ਹੀਰੇ ਦੇ ਮੁਕਟ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੇ ਨਿਹਾਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ 'ਦਾਸ ਰਾਮਾਚਾ' (ਸੇਵਕ ਰਾਮਦਾਸ) ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰ 'ਤੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਣੇਸ਼ ਚਤੁਰਥੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਆਰਤੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਭਗਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਆਰਤੀ ਦਾ ਵਚਨ ਅੱਖਰ-ਅੱਖਰ ਸੱਚ ਹੈ — 'ਦਰਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰੇ ਮਨਕਾਮਨਾ ਪੂਰਤੀ', ਅਰਥਾਤ ਗਣੇਸ਼ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹਿਰਦੇ ਦੀਆਂ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ — ਇਸੇ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਹਰ ਗਣੇਸ਼ੋਤਸਵ ਤੇ ਹਰ ਸ਼ੁਭ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੇ ਵਿਘਨ ਦੂਰ ਕਰਨਗੇ।
ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ ਜਪੋ
ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੂਰਾ ਪਾਠ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਸੁਖਕਰ੍ਤਾ ਦੁਃਖਹਰ੍ਤਾ ਵਾਰ੍ਤਾ ਵਿਘ੍ਨਾਚੀ । ਨੁਰਵੀ ਪੁਰਵੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕ੍ਰਿਪਾ ਜਯਾਚੀ । ਸਰ੍ਵਾਂਗੀ ਸੁਂਦਰ ਉਟੀ ਸ਼ੇਂਦੁਰਾਚੀ । ਕਂਠੀ ਝਲ਼ਕੇ ਮਾਲ਼ ਮੁਕ੍ਤਾਫਲ਼ਾਂਚੀ ॥ ਜਯ ਦੇਵ ਜਯ ਦੇਵ ਜਯ ਮਂਗਲਮੂਰ੍ਤੀ । ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰੇ ਮਨਕਾਮਨਾ ਪੁਰਤੀ ॥
Sukhakarta duhkhaharta varta vighnachi Nuravi puravi prema kripa jayachi Sarvamgi sumdara uti shemdurachi Kamthi jhalake mala muktaphalamchi Jaya deva jaya deva jaya mamgalamurti Darshanamatre manakamana purati
ਅਰਥ:ਸੁਖ ਦੇ ਕਰਤਾ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਹਰਤਾ, ਹਰ ਵਿਘਨ ਨੂੰ ਟਾਲਣ ਵਾਲੇ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਭਗਤ ਦਾ ਪਿਆਰ ਅਧੂਰਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਰਾ ਰੂਪ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਸ਼ੇਂਦੂਰ (ਸਿੰਦੂਰ) ਨਾਲ ਸਜਿਆ; ਤੁਹਾਡੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਸ਼ੋਭਦੀ ਹੈ। ਜੈ ਦੇਵ, ਜੈ ਦੇਵ, ਹੇ ਮੰਗਲਮੂਰਤੀ; ਤੁਹਾਡੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਹਰ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਰਤ੍ਨਖਚਿਤ ਫਰਾ ਤੁਜ ਗੌਰੀਕੁਮਰਾ । ਚਂਦਨਾਚੀ ਉਟੀ ਕੁਂਕੁਮਕੇਸ਼ਰਾ । ਹਿਰੇਜਡਿਤ ਮੁਕੁਟ ਸ਼ੋਭਤੋ ਬਰਾ । ਰੁਣਝੁਣਤੀ ਨੂਪੁਰੇ ਚਰਣੀ ਘਾਗਰਿਯਾ ॥ ਜਯ ਦੇਵ ਜਯ ਦੇਵ ਜਯ ਮਂਗਲਮੂਰ੍ਤੀ । ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰੇ ਮਨਕਾਮਨਾ ਪੁਰਤੀ ॥
Ratnakhachita phara tuja gaurikumara Chamdanachi uti kumkumakeshara Hirejadita mukuta shobhato bara Runajhunati nupure charani ghagariya Jaya deva jaya deva jaya mamgalamurti Darshanamatre manakamana purati
ਅਰਥ:ਰਤਨਜੜਿਆ ਮੰਦਰ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਜਾਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਗੌਰੀਪੁੱਤਰ; ਚੰਦਨ, ਕੁੰਕੁਮ ਤੇ ਕੇਸਰ ਨਾਲ ਸਜਿਆ। ਹੀਰਿਆਂ ਜੜਿਆ ਮੁਕਟ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਲ ਮਧੁਰ ਛਣਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੈ ਦੇਵ, ਜੈ ਦੇਵ, ਹੇ ਮੰਗਲਮੂਰਤੀ; ਤੁਹਾਡੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਹਰ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਲਂਬੋਦਰ ਪੀਤਾਂਬਰ ਫਣਿਵਰਵਂਦਨਾ । ਸਰਲ਼ ਸੋਂਡ ਵਕ੍ਰਤੁਂਡ ਤ੍ਰਿਨਯਨਾ । ਦਾਸ ਰਾਮਾਚਾ ਵਾਟ ਪਾਹੇ ਸਦਨਾ । ਸਂਕਟੀ ਪਾਵਾਵੇ ਨਿਰ੍ਵਾਣੀ ਰਕ੍ਸ਼ਾਵੇ ਸੁਰਵਰਵਂਦਨਾ ॥ ਜਯ ਦੇਵ ਜਯ ਦੇਵ ਜਯ ਮਂਗਲਮੂਰ੍ਤੀ । ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰੇ ਮਨਕਾਮਨਾ ਪੁਰਤੀ ॥
Lambodara pitambara phanivaravamdana Sarala somda vakratumda trinayana Dasa ramacha vata pahe sadana Samkati pavave nirvani rakshave suravaravamdana Jaya deva jaya deva jaya mamgalamurti Darshanamatre manakamana purati
ਅਰਥ:ਹੇ ਲੰਬੋਦਰ, ਪੀਤਾਂਬਰਧਾਰੀ, ਨਾਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਿਤ; ਸਿੱਧੀ ਸੁੰਡ, ਵਕਰ ਦੰਤ (ਵਕ੍ਰਤੁੰਡ) ਤੇ ਤ੍ਰਿਨੇਤਰਧਾਰੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਸੇਵਕ ਰਾਮਦਾਸ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ; ਬਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੋ, ਅੰਤਿਮ ਸਮੇਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਿਤ ਪ੍ਰਭੂ। ਜੈ ਦੇਵ, ਜੈ ਦੇਵ, ਹੇ ਮੰਗਲਮੂਰਤੀ; ਤੁਹਾਡੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਹਰ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
सुखकर्ता दुःखहर्ता आरती ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਆਰਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪਾਉਣ, ਵਿਘਨ ਦੂਰ ਕਰਨ ਤੇ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੰਤ ਸਮਰਥ ਰਾਮਦਾਸ ਰਚਿਤ, ਇਹ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਖਕਰਤਾ-ਦੁਖਹਰਤਾ ਤੇ ਮੰਗਲਮੂਰਤੀ ਵਜੋਂ ਉਸਤਤ ਕਰ ਕੇ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਗਾਉਣ 'ਤੇ 'ਨਿਰਵਾਣੀ' ਅਰਥਾਤ ਅੰਤਿਮ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਗਣੇਸ਼ ਚਤੁਰਥੀ ਤੇ ਗਣੇਸ਼ੋਤਸਵ ਦੀ ਮੁੱਖ ਆਰਤੀ, ਗਣਪਤੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਅੱਗੇ ਸਵੇਰੇ-ਸ਼ਾਮ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਕਾਰਜ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗਣੇਸ਼ ਚਾਲੀਸਾ, ਗਣੇਸ਼ ਪੰਚਰਤਨਮ੍ ਤੇ ਵਕ੍ਰਤੁਣ੍ਡ ਮਹਾਕਾਯ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰ ਕੇ ਗਣੇਸ਼-ਉਪਾਸਨਾ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
सुखकर्ता दुःखहर्ता आरती ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਜਾਂ ਮੂਰਤੀ ਅੱਗੇ ਜਗਦੇ ਦੀਵੇ (ਤੇ ਕਪੂਰ) ਨਾਲ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਜੋਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘੁਮਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਰਤੀ ਗਾਓ। ਦੂਰਵਾ, ਲਾਲ ਫੁੱਲ ਤੇ ਮੋਦਕ ਭੇਟ ਕਰੋ। ਇਹ ਗਣੇਸ਼ ਚਤੁਰਥੀ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਆਰਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਵੇਰੇ-ਸ਼ਾਮ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ 'ਗਣਪਤੀ ਬੱਪਾ ਮੋਰਯਾ' ਦੇ ਜੈਘੋਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ सुखकर्ता दुःखहर्ता आरती ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ