তুলসী স্তোত্রম্
तुलसी स्तोत्रम् in Bengali · বাংলা
আপনার ভাষা/লিপিতে পড়ুন
উৎপত্তি ও কাহিনি
Puranic / Vaishnava devotional literature (sung by sage Pundarika) · Sage Pundarika (attributed) · Classical / Puranic era
The Tulasi Stotram belongs to the rich body of Vaishnava devotional hymns in which the holy basil plant is venerated as a goddess inseparable from Lord Vishnu. Its closing verses identify the singer as the wise sage Pundarika, who is said to have worshipped Vishnu every day with Tulasi leaves and composed this praise in her honour. In Hindu tradition Tulasi grows in the courtyard of nearly every devout home, is worshipped at dawn and dusk, and is ceremonially married to Vishnu (Tulasi Vivah) at the close of the Kartik month, marking the start of the wedding season.
✦ শাস্ত্রে যেমন বলা হয়েছে
It is traditionally held that the mere sight, praise or remembrance of Tulasi purifies even great sinners, as the third and fourth verses declare; and devotees recount that placing a single Tulasi leaf on the image of Vishnu, or offering daily worship at the Tulasi plant, has brought health, harmony and prosperity to countless households across generations.
অর্থসহ সম্পূর্ণ পাঠ
যেকোনো পঙ্ক্তি বা ▶ বোতাম ছুঁয়ে শুনুন
জগদ্ধাত্রি নমস্তুভ্যং বিষ্ণোশ্চ প্রিযবল্লভে। যতো ব্রহ্মাদযো দেবাঃ সৃষ্টিস্থিত্যন্তকারিণঃ॥
Jagaddhatri namastubhyam vishnoshcha priyavallabhe Yato brahmadayo devah srishti-sthity-anta-karinah
অর্থ:हे जगत् का पालन करने वाली, विष्णु की प्रियतमा! आपको नमस्कार है; आपके ही कारण ब्रह्मा आदि देवता सृष्टि, स्थिति और संहार करते हैं।
নমস্তুলসি কল্যাণি নমো বিষ্ণুপ্রিযে শুভে। নমো মোক্ষপ্রদে দেবি নমঃ সম্পত্প্রদাযিকে॥
Namastulasi kalyani namo vishnupriye shubhe Namo mokshaprade devi namah sampat-pradayike
অর্থ:हे कल्याणी तुलसी! आपको नमस्कार; हे विष्णुप्रिये, शुभे! नमस्कार; हे मोक्ष देने वाली देवी! नमस्कार; हे सम्पत्ति प्रदान करने वाली! नमस्कार।
তুলসী পাতু মাং নিত্যং সর্বাপদ্ভ্যোঽপি সর্বদা। কীর্তিতাপি স্মৃতা বাপি পবিত্রযতি মানবম্॥
Tulasi patu mam nityam sarvapadbhyo-pi sarvada Kirtitapi smrita vapi pavitrayati manavam
অর্থ:तुलसी सदा सर्वदा सब विपत्तियों से मेरी रक्षा करें। कीर्तन किए जाने पर अथवा स्मरण किए जाने पर भी वे मनुष्य को पवित्र कर देती हैं।
নমামি শিরসা দেবীং তুলসীং বিলসত্তনুম্। যাং দৃষ্ট্বা পাপিনো মর্ত্যা মুচ্যন্তে সর্বকিল্বিষাত্॥
Namami shirasa devim tulasim vilasat-tanum Yam drishtva papino martya muchyante sarva-kilbishat
অর্থ:मैं उस देदीप्यमान देहधारिणी देवी तुलसी को शिर झुकाकर प्रणाम करता हूँ, जिनके दर्शन से पापी मनुष्य समस्त पापों से मुक्त हो जाते हैं।
তুলস্যা রক্ষিতং সর্বং জগদেতচ্চরাচরম্। যা বিনিহন্তি পাপানি দৃষ্ট্বা বা পাপিভির্নরৈঃ॥
Tulasya rakshitam sarvam jagadetach-chara-charam Ya vinihanti papani drishtva va papibhir-naraih
অর্থ:तुलसी के द्वारा यह सम्पूर्ण चराचर जगत् रक्षित है; जो पापी मनुष्यों के द्वारा देखे जाने पर भी उनके पापों का नाश कर देती हैं।
নমস্তুলস্যতিতরাং যস্যৈ বদ্ধ্বাঞ্জলিং কলৌ। কলযন্তি সুখং সর্বং স্ত্রিযো বৈশ্যাস্তথাপরে॥
Namastulasyatitaram yasyai baddhvanjalim kalau Kalayanti sukham sarvam striyo vaishyas-tathapare
অর্থ:तुलसी को बारम्बार नमस्कार है, जिनके लिए कलियुग में हाथ जोड़कर स्त्रियाँ, वैश्य तथा अन्य सभी समस्त सुख प्राप्त करते हैं।
তুলস্যা নাপরং কিঞ্চিদ্ দৈবতং জগতীতলে। যথা পবিত্রিতো লোকো বিষ্ণুসঙ্গেন বৈষ্ণবঃ॥
Tulasya naparam kinchid daivatam jagati-tale Yatha pavitrito loko vishnu-sangena vaishnavah
অর্থ:इस पृथ्वीतल पर तुलसी से बढ़कर कोई देवता नहीं है, जैसे विष्णु के संग से वैष्णव के द्वारा सम्पूर्ण लोक पवित्र हो जाता है।
তুলস্যাঃ পল্লবং বিষ্ণোঃ শিরস্যারোপিতং কলৌ। আরোপযতি সর্বাণি শ্রেযাংসি বরমস্তকে॥
Tulasyah pallavam vishnoh shirasy-aropitam kalau Aropayati sarvani shreyamsi vara-mastake
অর্থ:कलियुग में श्रीविष्णु के मस्तक पर चढ़ाया हुआ तुलसी का पल्लव भक्त के उत्तम मस्तक पर समस्त कल्याणों को आरोपित कर देता है।
তুলস্যাং সকলা দেবা বসন্তি সততং যতঃ। অতস্তামর্চযেল্লোকে সর্বান্দেবান্সমর্চযন্॥
Tulasyam sakala deva vasanti satatam yatah Atas-tam-archayel-loke sarvan-devan-samarchayan
অর্থ:चूँकि तुलसी में समस्त देवता सदा निवास करते हैं, अतः लोक में उनकी पूजा करने वाला सभी देवताओं की पूजा कर लेता है।
নমস্তুলসি সর্বজ্ঞে পুরুষোত্তমবল্লভে। পাহি মাং সর্বপাপেভ্যঃ সর্বসম্পত্প্রদাযিকে॥
Namastulasi sarvajne purushottama-vallabhe Pahi mam sarva-papebhyah sarva-sampat-pradayike
অর্থ:हे सर्वज्ञे तुलसी! हे पुरुषोत्तम की प्रियतमे! आपको नमस्कार; हे समस्त सम्पत्ति देने वाली! मुझे सब पापों से बचाइए।
ইতি স্তোত্রং পুরা গীতং পুণ্ডরীকেণ ধীমতা। বিষ্ণুমর্চযতা নিত্যং শোভনৈস্তুলসীদলৈঃ॥
Iti stotram pura gitam pundarikena dhimata Vishnum-archayata nityam shobhanais-tulasi-dalaih
অর্থ:यह स्तोत्र पूर्वकाल में बुद्धिमान् पुण्डरीक ऋषि ने गाया था, जो नित्य सुन्दर तुलसीदलों से विष्णु की अर्चना करते थे।
তুলসী শ্রীর্মহালক্ষ্মীর্বিদ্যাবিদ্যা যশস্বিনী। ধর্ম্যা ধর্মাননা দেবী দেবীদেবমনঃপ্রিযা॥
Tulasi shrir-mahalakshmir-vidyavidya yashasvini Dharmya dharmanana devi devi-deva-manah-priya
অর্থ:तुलसी, श्री, महालक्ष्मी, विद्या, अविद्या, यशस्विनी, धर्म्या, धर्मानना, देवी, देवों के मन की प्रिय,
লক্ষ্মীপ্রিযসখী দেবী দ্যৌর্ভূমিরচলা চলা। ষোডশৈতানি নামানি তুলস্যাঃ কীর্তযন্নরঃ॥
Lakshmi-priya-sakhi devi dyaur-bhumir-achala chala Shodashaitani namani tulasyah kirtayan-narah
অর্থ:लक्ष्मी की प्रिय सखी, देवी, द्यौ, भूमि, अचला और चला — तुलसी के इन सोलह नामों का कीर्तन करने वाला मनुष्य
লভতে সুতরাং ভক্তিমন্তে বিষ্ণুপদং লভেত্। তুলসী ভূর্মহালক্ষ্মীঃ পদ্মিনী শ্রীর্হরিপ্রিযা॥
Labhate sutaram bhaktim-ante vishnu-padam labhet Tulasi bhur-mahalakshmih padmini shrir-hari-priya
অর্থ:परम भक्ति प्राप्त करता है और अन्त में विष्णुपद को पाता है। (उनके नाम हैं) तुलसी, भू, महालक्ष्मी, पद्मिनी, श्री और हरिप्रिया।
তুলসি শ্রীসখি শুভে পাপহারিণি পুণ্যদে। নমস্তে নারদনুতে নারাযণমনঃপ্রিযে॥
Tulasi shri-sakhi shubhe papa-harini punya-de Namaste narada-nute narayana-manah-priye
অর্থ:हे श्री की सखी, शुभे, पापहारिणी, पुण्यदायिनी तुलसी! आपको नमस्कार, जो नारद से वन्दित और नारायण के मन की प्रिया हैं।
শব্দে-শব্দে অর্থ
উচ্চারণ শুনতে যেকোনো শব্দে ক্লিক করুন
तुलसी स्तोत्रम् পাঠের উপকারিতা
Purifies the devotee — even praising or remembering Tulasi cleanses sin
Grants the protection of the world-sustaining Goddess from all calamities
Bestows both worldly prosperity (sampat) and final liberation (moksha)
Worshipping Tulasi is said to equal worshipping all the gods, who dwell in her
Reciting her sixteen names brings supreme devotion and Vishnu's abode in the end
Pleases Lord Vishnu, to whom Tulasi leaves are the dearest offering
Brings auspiciousness to the home where the Tulasi plant is worshipped daily
तुलसी स्तोत्रम् পাঠের নিয়ম
Stand or sit before the Tulasi plant (or her image), offer water, a lamp and flowers, and recite the stotram with devotion. It is traditionally chanted while circumambulating the Tulasi vrindavan. The twelfth to fourteenth verses contain the sixteen sacred names of Tulasi; reciting these names is itself considered highly meritorious. Lighting a ghee lamp at the Tulasi plant at dusk while reciting is especially auspicious in Kartik month.
প্রায়শ জিজ্ঞাসিত প্রশ্ন
এগুলিও পড়ুন
ॐ
সম্পূর্ণ तुलसी स्तोत्रम् শ্লোকে-শ্লোকে অর্থসহ পড়ুন, অথবা আরও পবিত্র পাঠ দেখুন