ઇન્દ્ર સૂક્તમ્ (યો જાત એવ)
Indra Suktam (Yo Jata Eva) in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
ઇન્દ્ર સૂક્તમ્ (ઋગ્વેદ ૨.૧૨) વેદના સૌથી પ્રસિદ્ધ સૂક્તોમાંનું એક છે, જેની રચના ઋષિ ગૃત્સમદે કરી. પ્રત્યેક ઋચા ઇન્દ્રના કોઈ પરાક્રમનું વર્ણન કરે છે — દુકાળના દૈત્ય વૃત્રનો વધ, સાત નદીઓનું મોચન, પૃથ્વી અને પર્વતોને સ્થિર કરવા તથા દ્યુલોકને થામવો — અને 'સ જનાસ ઇન્દ્રઃ' ('હે લોકો! તે જ ઇન્દ્ર છે') આ ગૂંજતા ધ્રુવપદથી સમાપ્ત થાય છે. તેનો પાઠ પરાક્રમ, વિજય તથા સૃષ્ટિને ધારણ કરનારી દિવ્ય શક્તિમાં અટૂટ શ્રદ્ધા માટે કરાય છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Rigveda 2.12 · Rishi Gritsamada Shaunahotra (Bhargava Shaunaka) · Vedic period (c. 1500–1200 BCE)
ઇન્દ્ર પ્રત્યેનું આ પ્રસિદ્ધ સૂક્ત ઋગ્વેદના દ્વિતીય મંડળનું છે, જે ઋષિ ગૃત્સમદના કુળનો ગ્રંથ છે. તેની ઋચાઓમાં ઇન્દ્રને દેવોમાં અગ્રણી, દુકાળના દૈત્ય વૃત્રનો વધકર્તા, સાત નદીઓનો મોચક તથા તે કોસ્મિક નાયક કહીને વખાણ્યો છે જેણે પૃથ્વીને સ્થિર કરી અને આકાશને થામ્યો. 'સ જનાસ ઇન્દ્રઃ' ધ્રુવપદ તેને સંપૂર્ણ વેદના સૌથી સ્મરણીય અને વારંવાર ઉદ્ધૃત સૂક્તોમાંનું એક બનાવે છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
ઋગ્વેદ જણાવે છે કે જ્યારે ઇન્દ્રે પોતાના વજ્રથી વૃત્રને માર્યો, ત્યારે દુકાળમાં રોકાયેલું જળ સાત નદીઓ રૂપે ફૂટી નીકળ્યું અને સમુદ્ર તરફ વહ્યું, જેથી વર્ષા, પાક અને જીવન પુનઃ જગતમાં પાછા આવ્યા — આ તે જ આદર્શ વૈદિક ઉદ્ધાર છે જેનો ઉત્સવ આ સૂક્તના ગાન સાથે મનાવાય છે.
અર્થ સહિત સંપૂર્ણ પાઠ
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
ૐ યો જાત એવ પ્રથમો મનસ્વાન્ દેવો દેવાન્ક્રતુના પર્યભૂષત્। યસ્ય શુષ્માદ્રોદસી અભ્યસેતાં નૃમ્ણસ્ય મહ્ના સ જનાસ ઇન્દ્રઃ॥
Om Yo jāta eva prathamo manasvān Devo devān kratunā paryabhūṣat Yasya śuṣmād rodasī abhyasetāṁ Nṛmṇasya mahnā sa janāsa indraḥ
અર્થ:જે જન્મ લેતાં જ સર્વપ્રથમ અને બુદ્ધિમાન બનીને પોતાના સામર્થ્યથી દેવતાઓથી પણ શ્રેષ્ઠ થયો; જેના બળ અને પરાક્રમની મહિમાથી દ્યાવા-પૃથિવી (આકાશ અને પૃથ્વી) કંપી ઊઠે છે — હે લોકો! તે જ ઇન્દ્ર છે.
યો પૃથિવીં વ્યથમાનામદૃંહદ્ યઃ પર્વતાન્પ્રકુપિતાં અરમ્ણાત્। યો અન્તરિક્ષં વિમમે વરીયો યો દ્યામસ્તભ્નાત્સ જનાસ ઇન્દ્રઃ॥
Yo pṛthivīṁ vyathamānām adṛṁhad Yaḥ parvatān prakupitāṁ aramṇāt Yo antarikṣaṁ vimame varīyo Yo dyām astabhnāt sa janāsa indraḥ
અર્થ:જેણે કંપતી પૃથ્વીને સ્થિર કરી, જેણે પ્રકુપિત (હાલતા) પર્વતોને શાંત કર્યા, જેણે વિશાળ અંતરિક્ષને માપ્યું અને દ્યુલોકને થામી રાખ્યો — હે લોકો! તે જ ઇન્દ્ર છે.
યો હત્વાહિમરિણાત્સપ્ત સિન્ધૂન્ યો ગા ઉદાજદપધા વલસ્ય। યો અશ્મનોરન્તરગ્નિં જજાન સંવૃક્સમત્સુ સ જનાસ ઇન્દ્રઃ॥
Yo hatvāhim ariṇāt sapta sindhūn Yo gā udājad apadhā valasya Yo aśmanor antar agniṁ jajāna Saṁvṛk samatsu sa janāsa indraḥ
અર્થ:જેણે અહિ (વૃત્ર) નો વધ કરીને સાત નદીઓને મુક્ત કરી, જેણે વલની ગુફા ખોલીને છુપાયેલી ગાયોને બહાર કાઢી, જેણે બે પથ્થરો વચ્ચે અગ્નિને ઉત્પન્ન કર્યો અને સંગ્રામોમાં વિજયી રહ્યો — હે લોકો! તે જ ઇન્દ્ર છે.
યેનેમા વિશ્વા ચ્યવના કૃતાનિ યો દાસં વર્ણમધરં ગુહાકઃ। શ્વઘ્નીવ યો જિગીવાંલ્લક્ષમાદ- દર્યઃ પુષ્ટાનિ સ જનાસ ઇન્દ્રઃ॥
Yenemā viśvā cyavanā kṛtāni Yo dāsaṁ varṇam adharaṁ guhākaḥ Śvaghnīva yo jigīvāṁ lakṣam ādad Aryaḥ puṣṭāni sa janāsa indraḥ
અર્થ:જેના દ્વારા આ સર્વ ચર-જગત રચાયું, જેણે શત્રુઓને પરાસ્ત કરી ગુપ્ત કરી દીધા; જે વિજયી જુગારી જેવો શત્રુનું સર્વ ધન હરી લે છે — હે લોકો! તે જ ઇન્દ્ર છે.
યં સ્મા પૃચ્છન્તિ કુહ સેતિ ઘોરમ્ ઉતેમાહુર્નૈષો અસ્તીત્યેનમ્। સો અર્યઃ પુષ્ટીર્વિજ ઇવા મિનાતિ શ્રદ્ધાસ્મૈ ધત્ત સ જનાસ ઇન્દ્રઃ॥
Yaṁ smā pṛcchanti kuha seti ghoram utem āhur naiṣo astīty enam So aryaḥ puṣṭīr vija ivā mināti Śraddhāsmai dhatta sa janāsa indraḥ
અર્થ:જે ભયંકર વિશે લોકો પૂછે છે 'તે ક્યાં છે?', અને કેટલાક તો કહે છે 'તે છે જ નહીં'; જે જુગારીના દાવ જેવો શત્રુની સમૃદ્ધિને હરી લે છે — તેના પર શ્રદ્ધા રાખો — હે લોકો! તે જ ઇન્દ્ર છે.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
Indra Suktam (Yo Jata Eva) પાઠના લાભ
ઇન્દ્રના બળ, સાહસ અને પ્રત્યેક વિઘ્ન પર વિજય મેળવવાની ઇચ્છાશક્તિનું આવાહન કરે છે
ધર્મસંગત સંઘર્ષોમાં વિજયની પ્રેરણા આપે છે, જેમ ઇન્દ્રે વૃત્ર અને વલ પર વિજય મેળવ્યો
જગતને ધારણ કરનારી અદૃશ્ય દિવ્ય શક્તિમાં શ્રદ્ધાને દૃઢ કરે છે
દુકાળ, આપદા અને શત્રુ-શક્તિઓથી રક્ષા માટે પઢાય છે
નેતૃત્વ, પરાક્રમ અને દૃઢતાની ભાવનાને જગાવે છે
જપકર્તાને દેવરાજ દ્વારા ધારિત કોસ્મિક વ્યવસ્થા સાથે જોડે છે
Indra Suktam (Yo Jata Eva) જપ વિધિ
બળ અને દૃઢ વિશ્વાસ સાથે પાઠ કરો, જો શીખ્યું હોય તો વૈદિક સ્વરમાં. 'ૐ'થી આરંભ કરીને પ્રત્યેક ઋચાનો પાઠ કરો, અને 'સ જનાસ ઇન્દ્રઃ' ધ્રુવપદ પર દિવ્ય શક્તિમાં શ્રદ્ધાની પુષ્ટિ રૂપે ઠહરો. કલ્પના કરો કે આંતરિક વિઘ્ન એમ જ ચૂર થઈ રહ્યા છે જેમ વૃત્ર મરાયો અને ઊર્જાની નદીઓ મુક્ત થઈ. સાહસ અને સંકલ્પની માગ વાળી ક્ષણો માટે યોગ્ય.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ Indra Suktam (Yo Jata Eva) શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ