હંસયુક્તવિમાનસ્થે — નારાયણિ નમોઽસ્તુ તે (માતૃકા રૂપ)
Hamsayukta Vimanasthe — Narayani Namostute (The Matrika Forms) in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
આ દુર્ગા સપ્તશતીના અગિયારમા અધ્યાયની નારાયણી સ્તુતિનો સૌથી પ્રિય અંશ છે, જેમાં ઇન્દ્ર અને દેવતાઓ દેવીને તેમના પ્રત્યેક માતૃકા (માતૃશક્તિ) રૂપમાં — બ્રાહ્મણી, માહેશ્વરી, કૌમારી, વૈષ્ણવી, વારાહી, નારસિંહી, ઐન્દ્રી, શિવદૂતી અને ચામુંડા — પ્રણામ કરે છે, અને પ્રત્યેક શ્લોક 'નારાયણિ નમોઽસ્તુ તે'થી સમાપ્ત થાય છે. પ્રત્યેક રૂપ કોઈ મહાન દેવતાનું આયુધ, વાહન અને શક્તિ ધારણ કરે છે, જે પ્રગટ કરે છે કે સમસ્ત દિવ્ય શક્તિઓ એક જ દેવી છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Durga Saptashati Chapter 11 · Sage Markandeya (Markandeya Purana) · Ancient (part of the Markandeya Purana, c. 400–600 CE)
દેવી દ્વારા મહાન અસુર શુંભના વધ પછી, ઇન્દ્ર અને દેવતાઓ — તેમના કમળમુખ આનંદથી ખીલેલા — કાત્યાયનીની સ્તુતિમાં નારાયણી સ્તુતિ ગાય છે. આ મધ્યવર્તી અંશમાં તેઓ દેવીને તેમના પ્રત્યેક બ્રહ્માંડીય માતૃ-રૂપમાં (માતૃકા) પ્રણામ કરે છે — તે જ શક્તિઓ જે રક્તબીજ અને દૈત્યસેનાઓ સાથે યુદ્ધ કરવા દેવતાઓમાંથી પ્રગટ થઈ હતી — એ ઓળખીને કે એક જ દેવી નારાયણી બ્રાહ્મણી, માહેશ્વરી, કૌમારી, વૈષ્ણવી, વારાહી, નારસિંહી, ઐન્દ્રી, શિવદૂતી અને ચામુંડાના રૂપે પ્રગટ થાય છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
ભક્તો માને છે કે આ શ્લોકોના પાઠથી તેઓ એક સાથે સમસ્ત માતૃ-રૂપોની રક્ષાત્મક શક્તિથી ઘેરાઈ જાય છે — બ્રાહ્મણીની શાંતિ, વૈષ્ણવીનું સંરક્ષણ અને ચામુંડાનો અનિષ્ટનો ઉગ્ર સંહાર — જેથી, જેમ દેવતાઓ દૈત્યસેનાઓથી બચાવાયા, તેમ ઉપાસક પણ દરેક બાજુથી સંકટથી સુરક્ષિત રહે છે.
અર્થ સહિત સંપૂર્ણ પાઠ
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
હંસયુક્તવિમાનસ્થે બ્રહ્માણીરૂપધારિણિ । કૌશામ્ભઃક્ષરિકે દેવિ નારાયણિ નમોઽસ્તુ તે ॥
haṃsayuktavimānasthe brahmāṇīrūpadhāriṇi kauśāmbhaḥkṣarike devi nārāyaṇi namo'stu te
અર્થ:હે હંસ જોડેલા વિમાન પર વિરાજમાન, બ્રાહ્મણી રૂપ ધારણ કરનારી, કુશ-જળથી અભિષેક કરનારી દેવી! હે નારાયણિ! તમને નમસ્કાર છે. હે ત્રિશૂળ, ચંદ્ર અને સર્પ ધારણ કરનારી, મહાન વૃષભ પર સવાર માહેશ્વરી રૂપવાળી! હે નારાયણિ! તમને નમસ્કાર છે. હે મયૂર અને કૂકડાથી ઘેરાયેલી, મહાશક્તિ ધારણ કરનારી, નિષ્પાપ કૌમારી રૂપમાં સ્થિત! હે નારાયણિ! તમને નમસ્કાર છે. હે શંખ, ચક્ર, ગદા અને શાર્ઙ્ગ રૂપ પરમ આયુધ ધારણ કરનારી! પ્રસન્ન થાઓ, હે વૈષ્ણવી રૂપવાળી! હે નારાયણિ! તમને નમસ્કાર છે. હે ઉગ્ર મહાચક્ર ધારણ કરનારી, દાઢથી પૃથ્વીને ઊંચકનારી, કલ્યાણી વરાહ (વારાહી) રૂપવાળી! હે નારાયણિ! તમને નમસ્કાર છે. હે ઉગ્ર નૃસિંહ રૂપથી દૈત્યોના વધમાં ઉદ્યત, ત્રૈલોક્યની રક્ષાથી યુક્ત! હે નારાયણિ! તમને નમસ્કાર છે. હે મુકુટ ધારણ કરનારી, મહાન વજ્ર ધારણ કરનારી, સહસ્ર નેત્રોથી ઉજ્જ્વળ, વૃત્રના પ્રાણ હરનારી ઐન્દ્રી! હે નારાયણિ! તમને નમસ્કાર છે. હે શિવદૂતી રૂપથી દૈત્યોના મહાબળનો નાશ કરનારી, ઘોર રૂપ અને મહાનાદવાળી! હે નારાયણિ! તમને નમસ્કાર છે. હે દાઢોથી વિકરાળ મુખવાળી, મુંડમાળાથી વિભૂષિત, મુંડનું મર્દન કરનારી ચામુંડે! હે નારાયણિ! તમને નમસ્કાર છે.
ત્રિશૂલચન્દ્રાહિધરે મહાવૃષભવાહિનિ । માહેશ્વરીસ્વરૂપેણ નારાયણિ નમોઽસ્તુ તે ॥
triśūlacandrāhidhare mahāvṛṣabhavāhini māheśvarīsvarūpeṇa nārāyaṇi namo'stu te
મયૂરકુક્કુટવૃતે મહાશક્તિધરેઽનઘે । કૌમારીરૂપસંસ્થાને નારાયણિ નમોઽસ્તુ તે ॥
mayūrakukkuṭavṛte mahāśaktidhare'naghe kaumārīrūpasaṃsthāne nārāyaṇi namo'stu te
શઙ્ખચક્રગદાશાર્ઙ્ગગૃહીતપરમાયુધે । પ્રસીદ વૈષ્ણવીરૂપે નારાયણિ નમોઽસ્તુ તે ॥
śaṅkhacakragadāśārṅgagṛhītaparamāyudhe prasīda vaiṣṇavīrūpe nārāyaṇi namo'stu te
ગૃહીતોગ્રમહાચક્રે દંષ્ટ્રોદ્ધૃતવસુન્ધરે । વરાહરૂપિણિ શિવે નારાયણિ નમોઽસ્તુ તે ॥
gṛhītogramahācakre daṃṣṭroddhṛtavasundhare varāharūpiṇi śive nārāyaṇi namo'stu te
નૃસિંહરૂપેણોગ્રેણ હન્તું દૈત્યાન્ કૃતોદ્યમે । ત્રૈલોક્યત્રાણસહિતે નારાયણિ નમોઽસ્તુ તે ॥
nṛsiṃharūpeṇogreṇa hantuṃ daityān kṛtodyame trailokyatrāṇasahite nārāyaṇi namo'stu te
કિરીટિનિ મહાવજ્રે સહસ્રનયનોજ્જ્વલે । વૃત્રપ્રાણહરે ચૈન્દ્રિ નારાયણિ નમોઽસ્તુ તે ॥
kirīṭini mahāvajre sahasranayanojjvale vṛtraprāṇahare caindri nārāyaṇi namo'stu te
શિવદૂતીસ્વરૂપેણ હતદૈત્યમહાબલે । ઘોરરૂપે મહારાવે નારાયણિ નમોઽસ્તુ તે ॥
śivadūtīsvarūpeṇa hatadaityamahābale ghorarūpe mahārāve nārāyaṇi namo'stu te
દંષ્ટ્રાકરાલવદને શિરોમાલાવિભૂષણે । ચામુણ્ડે મુણ્ડમથને નારાયણિ નમોઽસ્તુ તે ॥
daṃṣṭrākarālavadane śiromālāvibhūṣaṇe cāmuṇḍe muṇḍamathane nārāyaṇi namo'stu te
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
Hamsayukta Vimanasthe — Narayani Namostute (The Matrika Forms) પાઠના લાભ
સમસ્ત સપ્ત-માતૃકા (સાત માતા) શક્તિઓને એક જ દેવી નારાયણીના રૂપમાં આવાહિત કરે છે
પ્રત્યેક શ્લોક ભક્તને કોઈ વિશેષ દિવ્ય શક્તિ સાથે જોડે છે — સૃષ્ટિ (બ્રાહ્મણી), સંહાર (માહેશ્વરી), શૌર્ય (કૌમારી, ઐન્દ્રી), રક્ષા (વૈષ્ણવી, વારાહી, નારસિંહી)
એક પૂર્ણ રક્ષાત્મક આવાહન મનાય છે, જે ભક્તને ચારે બાજુથી માતૃકાઓથી ઘેરી લે છે
ભીતરી અને બાહ્ય 'દૈત્યો' પર વિજય માટે દુર્ગા સપ્તશતીમાં પાઠ કરાય છે
વારંવાર સમર્પણ — 'નારાયણિ નમોઽસ્તુ તે' — દ્વારા ગહન ભક્તિ કેળવે છે
નવરાત્રિમાં તથા માતૃકાઓને પ્રતિષ્ઠિત કરનારા દેવી મંદિરોમાં વિશેષ રૂપે શક્તિશાળી
Hamsayukta Vimanasthe — Narayani Namostute (The Matrika Forms) જપ વિધિ
દીપ અને ધૂપ પ્રગટાવી દેવીની પ્રતિમા સમક્ષ પાઠ કરો. પ્રત્યેક શ્લોકને સંબંધિત માતૃકા રૂપ પર ધ્યાન કરતાં — તેના આયુધ, વાહન અને મુદ્રાની કલ્પના કરતાં — વાંચો, અને પ્રત્યેક 'નારાયણિ નમોઽસ્તુ તે' પર અંતઃકરણથી પ્રણામ કરો. આ શ્લોકો અગિયારમા અધ્યાય (નારાયણી સ્તુતિ)નો અંશ છે; તેમને માતૃ-રૂપોને સમર્પિત એક સ્વતંત્ર નવ-શ્લોકી સ્તોત્ર તરીકે પણ વાંચી શકાય.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ Hamsayukta Vimanasthe — Narayani Namostute (The Matrika Forms) શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ