గోవిన్దాష్టకమ్ (సత్యం జ్ఞానమనన్తమ్)
गोविन्दाष्टकम् (सत्यं ज्ञानमनन्तम्) in Telugu · తెలుగు
మీ భాష/లిపిలో చదవండి
✦ అర్థం
'సత్యం జ్ఞానమనంతం నిత్యం' అని ప్రారంభమయ్యే గోవిందాష్టకం ఆది శంకరాచార్యులచే రచించబడిన భగవాన్ కృష్ణుని (గోవింద) ఉత్కృష్ట అష్టశ్లోక స్తుతి, ఇది వేదాంత దర్శనాన్ని వ్రజపు మధుర లీలలతో అద్వితీయంగా జోడిస్తుంది. ప్రతి శ్లోకం 'ప్రణమత గోవిందం పరమానందం' — 'గోవిందునికి, పరమానందునికి నమస్కరించండి' — అనే అనుపదంతో ముగుస్తుంది. ఇది గోవిందుని ఒకేసారి నిరాకార బ్రహ్మంగా (సత్యం, జ్ఞానం, అనంతం) మరియు వెన్నప్రియ బాలునిగా చూస్తుంది, ఆయన గోష్ఠపు ఆవరణలో పాకాడు, గోవర్ధనాన్ని ఎత్తాడు, కాలియపై నృత్యం చేశాడు.
మూలం & కథ
Attributed to Adi Shankaracharya (Stotra literature) · Adi Shankaracharya · c. 8th century CE
గోవింద కృష్ణుని అత్యంత ప్రియమైన నామాలలో ఒకటి, దీని అర్థం ఆవులకు, భూమికి, వేదాలకు రక్షకుడు. మహా అద్వైత ఆచార్యులైన ఆది శంకరాచార్యులు ఈ గోవిందాష్టకాన్ని కృష్ణుని ఒకేసారి ఉపనిషత్తుల నిరాకార బ్రహ్మంగా — సత్యం, జ్ఞానం, అనంతం — మరియు వెన్న తిని, గోవర్ధనాన్ని ఎత్తి, కాలియ సర్పంపై నృత్యం చేసిన వ్రజపు మనోహర గోపబాలునిగా ప్రకటించడానికి రచించారు. ఈ స్తుతి అష్టశ్లోకాలు జ్ఞానం, భక్తిల అరుదైన, అందమైన సంగమం, ఇది మరో గోవిందాష్టకం ('చిదానందాకారం' అని ప్రారంభం) కంటే భిన్నమైనది.
✦ శాస్త్రాలలో చెప్పినట్లు
చివరి శ్లోకమే ప్రకటించబడిన ఫలం: ఎవరైతే గోవిందునిలో మనసు సమర్పించి ఈ గోవిందాష్టకాన్ని పఠిస్తాడో, అతడు అమృత సాగరంలో స్నానం చేసినట్లు సర్వ పాపాల నుండి శుద్ధుడవుతాడని, హృదయంలో నెలకొనిన సదా ఆనందస్వరూప గోవిందుని సాక్షాత్కరిస్తాడని సంప్రదాయం నమ్ముతుంది.
అర్థంతో పూర్తి పాఠం
ఏ పంక్తిపైన అయినా లేదా ▶ బటన్పై తాకి వినండి
సత్యం జ్ఞానమనన్తం నిత్యమనాకాశం పరమాకాశం గోష్ఠప్రాఙ్గణరిఙ్ఖణలోలమనాయాసం పరమాయాసమ్ । మాయాకల్పితనానాకారమనాకారం భువనాకారం క్ష్మాయానాథమనాథం ప్రణమత గోవిన్దం పరమానన్దమ్ ॥ ౧ ॥
Satyam jnanamanantam nityamanakasham paramakasham Goshthaprangana-rinkhana-lolamanayasam paramayasam | Maya-kalpita-nanakaramanakaram bhuvanakaram Kshmayanathamanatham pranamata govindam paramanandam || 1 ||
అర్థం:గోవిందునికి, పరమానందునికి నమస్కరించండి — ఆయన సత్యం, జ్ఞానం, అనంతం మరియు నిత్యం; ఆకాశంచేత బంధింపబడకున్నా పరమాకాశమైనవాడు; గోష్ఠపు ఆవరణలో పాకుతూ అనాయాసంగా ఆనందించేవాడు, అయినా పరమ సాధనకు లక్ష్యమైనవాడు; మాయచే కల్పించబడిన అసంఖ్యాక రూపాలలో కనిపిస్తూ తాను నిరాకారుడైనవాడు, ఆయన స్వరూపమే సర్వ భువనం; భూమికి నాథుడైనా తనకు నాథుడు లేనివాడు.
మృత్స్నామత్సీహేతి యశోదాతాడనశైశవసన్త్రాసం వ్యాదితవక్త్రాలోకితలోకాలోకచతుర్దశలోకాలిమ్ । లోకత్రయపురమూలస్తమ్భం లోకాలోకమనాలోకం లోకేశం పరమేశం ప్రణమత గోవిన్దం పరమానన్దమ్ ॥ ౨ ॥
Mritsnamatsiheti yashodatadana-shaishavasantrasam Vyadita-vaktraalokita-lokaaloka-chaturdashalokalim | Lokatraya-pura-mulastambham lokalokamanalokam Lokesham paramesham pranamata govindam paramanandam || 2 ||
అర్థం:గోవిందునికి, పరమానందునికి నమస్కరించండి — 'నీవు మట్టి తిన్నావు' అన్న యశోద చీవాట్లకు బాలునిగా భయపడినవాడు, ఆయన తెరచిన నోటిలో యశోద పదునాలుగు లోకాలను చూసింది; మూడు లోకాల నగరాలకు మూల స్తంభమైనవాడు; కనిపిస్తూనే కనిపించనివాడు, లోకేశుడు, పరమేశుడు.
త్రైవిష్టపరిపువీరఘ్నం క్షితిభారఘ్నం భవరోగఘ్నం కైవల్యం నవనీతాహారమనాహారం భువనాహారమ్ । వైమల్యస్ఫుటచేతోవృత్తివిశేషాభాసమనాభాసం శైవం కేవలశాన్తం ప్రణమత గోవిన్దం పరమానన్దమ్ ॥ ౩ ॥
Traivishtaparipuviraghnam kshitibharaghnam bhavarogaghnam Kaivalyam navanitaharamanaharam bhuvanaharam | Vaimalya-sphuta-cheto-vritti-visheshabhasamanabhasam Shaivam kevalashantam pranamata govindam paramanandam || 3 ||
అర్థం:గోవిందునికి, పరమానందునికి నమస్కరించండి — దేవశత్రు వీరులను సంహరించేవాడు, భూభారాన్ని, సంసార రోగాన్ని నశింపజేసేవాడు; కైవల్యస్వరూపుడు, తాజా వెన్నను తింటూనే అనాహారుడు, ఎందుకంటే ఆయనే లోకాలకు ఆధారం; నిర్మల చిత్తవృత్తిగా ప్రకాశిస్తూ తాను అనాభాసుడు, శివుడు, కేవలుడు, శాంతుడు.
గోపాలం భూలీలావిగ్రహగోపాలం కులగోపాలం గోపీఖేలనగోవర్ధనధృతిలీలాలాలితగోపాలమ్ । గోభిర్నిగదితగోవిన్దస్ఫుటనామానం బహునామానం గోపీగోచరదూరం ప్రణమత గోవిన్దం పరమానన్దమ్ ॥ ౪ ॥
Gopalam bhulilavigrahagopalam kulagopalam Gopikhelana-govardhanadhritilila-lalitagopalam | Gobhirnigaditagovindasphutanaamanam bahunaamanam Gopigocharaduram pranamata govindam paramanandam || 4 ||
అర్థం:గోవిందునికి, పరమానందునికి నమస్కరించండి — గోపాలుడు, భూలోక లీలకు గోపరూపం ధరించినవాడు, తన కులానికి గోపాలుడు; గోపికలతో ఆటలో గోవర్ధనాన్ని ఎత్తి ధరించిన లీలతో గోపాలురను ఆనందింపజేసినవాడు; ఆవులు సైతం 'గోవింద' అని పిలిచే నామం కలవాడు, బహునామాలు కలవాడు, అయినా గోపికల దృష్టికి సైతం అందనివాడు.
గోపీమణ్డలగోష్ఠీభేదం భేదావస్థమభేదాభం శశ్వద్గోఖురనిర్ధూతోద్గతధూలీధూసరసౌభాగ్యమ్ । శ్రద్ధాభక్తిగృహీతానన్దమచిన్త్యం చిన్తితసద్భావం చిన్తామణిమహిమానం ప్రణమత గోవిన్దం పరమానన్దమ్ ॥ ౫ ॥
Gopimandalagoshthibhedam bhedavasthamabhedabham Shashvadgokhuranirdhutodgatadhulidhusarasaubhagyam | Shraddhabhaktigrihitanandamachintyam chintitasadbhavam Chintamanimahimanam pranamata govindam paramanandam || 5 ||
అర్థం:గోవిందునికి, పరమానందునికి నమస్కరించండి — గోపికా మండలాలలో వేరువేరుగా కనిపిస్తూనే అభిన్నుడు; ఆవుల గిట్టల ధూళితో ఎల్లప్పుడూ ధూసరితమైన సౌభాగ్యం కలవాడు; ఆయన ఆనందం శ్రద్ధ, భక్తితోనే గ్రహించబడుతుంది, అచింత్యుడైనా సత్పురుషులచే చింతింపబడే సద్భావం, చింతామణివలె మహిమ కలవాడు.
స్నానవ్యాకులయోషిద్వస్త్రముపాదాయాగముపారూఢం వ్యాదిత్సన్తీరథ దిగ్వస్త్రా దాతుముపాకర్షన్తం తాః । నిర్ధూతద్వయశోకవిమోహం బుద్ధం బుద్ధేరన్తఃస్థం సత్తామాత్రశరీరం ప్రణమత గోవిన్దం పరమానన్దమ్ ॥ ౬ ॥
Snanavyakulayoshidvastramupadayagamuparudham Vyaditsantiratha digvastra datumupakarshantam tah | Nirdhutadvayashokavimoham buddham buddherantahstham Sattamatrashariram pranamata govindam paramanandam || 6 ||
అర్థం:గోవిందునికి, పరమానందునికి నమస్కరించండి — స్నానంలో నిమగ్నమైన గోపికల వస్త్రాలను తీసుకొని చెట్టు ఎక్కినవాడు, వారు దిగంబరులై వచ్చినప్పుడు వస్త్రాలు ఇవ్వడానికి వారిని దగ్గరకు పిలిచినవాడు; శోక మోహ ద్వంద్వం లేని బుద్ధస్వరూపుడు, బుద్ధిలో నెలకొనినవాడు, ఆయన శరీరం కేవలం సత్తామాత్రం.
కాన్తం కారణకారణమాదిమనాదిం కాలమనాభాసం కాలిన్దీగతకాలియశిరసి ముహుర్నృత్యన్తం నృత్యన్తమ్ । కాలం కాలకలాతీతం కలితాశేషం కలిదోషఘ్నం కాలత్రయగతిహేతుం ప్రణమత గోవిన్దం పరమానన్దమ్ ॥ ౭ ॥
Kantam karanakaranamadimanadim kalamanabhasam Kalindigatakaliyashirasi muhurnrityantam nrityantam | Kalam kalakalatitam kalitaasesham kalidoshaghnam Kalatrayagatihetum pranamata govindam paramanandam || 7 ||
అర్థం:గోవిందునికి, పరమానందునికి నమస్కరించండి — కాంతుడు, కారణాలకు కారణం, అనాదికి ఆది, తానే కాలమైనా అనాభాసుడు; యమునలో కాలియ సర్పపు శిరసులపై మాటిమాటికీ నృత్యం చేసేవాడు; కాలకళలకు అతీతమైన కాలం, సర్వాన్ని వ్యాపించేవాడు, కలియుగ దోషాలను నశింపజేసేవాడు, మూడు కాలాల గతికి హేతువు.
వృన్దావనభువి వృన్దారకగణవృన్దారాధితవన్ద్యాయం కున్దాభామలమన్దస్మేరసుధానన్దం సుహృదానన్దమ్ । వన్ద్యాశేషమహామునిమానసవన్ద్యానన్దపదద్వన్ద్వం వన్ద్యాశేషగుణాబ్ధిం ప్రణమత గోవిన్దం పరమానన్దమ్ ॥ ౮ ॥
Vrindavanabhuvi vrindarakaganavrindaradhitavandyayam Kundabhaamalamandasmera-sudhanandam suhridanandam | Vandyaasheshamahamunimanasavandyanandapadadvandvam Vandyaasheshagunabdhim pranamata govindam paramanandam || 8 ||
అర్థం:గోవిందునికి, పరమానందునికి నమస్కరించండి — బృందావన భూమిలో దేవగణాలచే ఆరాధింపబడి వందనీయుడైనవాడు; మల్లెపువ్వువలె నిర్మలమైన మృదు సుధామయ చిరునవ్వు ఆనందదాయకమైనవాడు, సుహృదులకు ఆనందమైనవాడు; ఆయన ఆనందమయ చరణయుగళం సర్వ మహామునుల హృదయాలలో వందనీయం, సర్వ వందనీయ గుణాల సాగరం.
గోవిన్దాష్టకమేతదధీతే గోవిన్దార్పితచేతా యో గోవిన్దాచ్యుత మాధవ విష్ణో గోకులనాయక కృష్ణేతి । గోవిన్దాఙ్ఘ్రిసరోజధ్యానసుధాజలధౌతసమస్తాఘో గోవిన్దం పరమానన్దామృతమన్తఃస్థం స తమభ్యేతి ॥
Govindashtakametadadhite govindarpitacheta yo Govindachyuta madhava vishno gokulanayaka krishneti | Govindanghrisarojadhyanasudhajaladhautasamastagho Govindam paramanandamritamantahstham sa tamabhyeti ||
అర్థం:ఏ భక్తుడు గోవిందునిలో చిత్తం అర్పించి ఈ గోవిందాష్టకాన్ని పఠిస్తాడో, 'గోవింద! అచ్యుత! మాధవ! విష్ణో! గోకులనాయక! కృష్ణ!' అని పిలుస్తూ — గోవింద చరణకమలాల ధ్యానమనే అమృతసాగరంలో ఎవరి సర్వ పాపాలు కడిగివేయబడతాయో — అతడు అంతరంగంలో నెలకొనిన పరమానందామృతస్వరూప గోవిందుని పొందుతాడు.
పదం-పదం అర్థం
ఉచ్చారణ వినడానికి ఏ పదంపైన అయినా క్లిక్ చేయండి
गोविन्दाष्टकम् (सत्यं ज्ञानमनन्तम्) పారాయణ ప్రయోజనాలు
పరమ తత్త్వపు వేదాంతిక చింతనను కృష్ణుని లీలల ప్రేమపూర్వక భక్తితో జోడిస్తుంది
ప్రతి శ్లోకం 'ప్రణమత గోవిందం పరమానందం'తో ముగిసి మనసును పరమానందం వైపు మళ్ళిస్తుంది
సమాపన శ్లోకం పఠించేవాని పాపాలు కడిగివేయబడి అంతరంగ గోవిందుని పొందుతాడని వాగ్దానం చేస్తుంది
జ్ఞానం, భక్తి రెండింటినీ కలిసి పెంపొందిస్తుంది
ఆది శంకరాచార్యులచే రచించబడినందున ఇది మహా అద్వైత ఆచార్యుని కృపను వహిస్తుంది
చింతనపూర్వకంగా పఠిస్తే లోతైన శాంతిని, ఏకాగ్రతను తెస్తుంది
నిత్య పఠనానికి, జన్మాష్టమికి, కృష్ణ పూజకు ఉత్తమం
गोविन्दाष्टकम् (सत्यं ज्ञानमनन्तम्) పారాయణ విధి
భగవాన్ కృష్ణ / గోవింద విగ్రహం ముందు ప్రశాంతంగా కూర్చొని, దీపం వెలిగించి, ఎనిమిది శ్లోకాలను నెమ్మదిగా పఠించండి, రెండు అర్థాలను మనసులో ధరిస్తూ — గోవింద నిరాకార సత్యంగా మరియు వ్రజపు బాలునిగా. అనుపదం 'ప్రణమత గోవిందం పరమానందం' మనసును భక్తిలో నిలపనివ్వండి. తొమ్మిదవ (ఫల) శ్లోకంతో ముగించండి, 'గోవింద, అచ్యుత, మాధవ, విష్ణు, కృష్ణ' నామాలను పిలుస్తూ. ముఖ్యంగా జన్మాష్టమి నాడు దీనిని పఠిస్తారు.
తరచూ అడిగే ప్రశ్నలు
ఇవి కూడా చదవండి
ॐ
పూర్తి गोविन्दाष्टकम् (सत्यं ज्ञानमनन्तम्)ను శ్లోకం-శ్లోకం అర్థంతో చదవండి, లేదా మరిన్ని పవిత్ర పాఠాలు చూడండి