Bhagavad Gita · Chapter 1 / 18

अर्जुनविषादयोग

Arjun Viṣhād Yog

Arjuna's Dilemma · 47 verses

🌐 Read in your language

తెలుగు தமிழ்ಕನ್ನಡ മലയാളം ગુજરાતી বাংলা ଓଡ଼ିଆ ਪੰਜਾਬੀ

Chapter Summary

ഭഗവദ്ഗീതയുടെ ഒന്നാം അധ്യായം - "അര്‍ജുന വിഷാദ യോഗം" - പാണ്ഡവന്മാരും കൗരവന്മാരും തമ്മില്‍ നടന്ന മഹാഭാരതയുദ്ധത്തിലേക്കു നയിച്ച പശ്ചാത്തലവും, രംഗവും, കഥാപാത്രങ്ങളും, സാഹചര്യങ്ങളും പരിചയപ്പെടുത്തുന്നു. ഭഗവദ്ഗീതയുടെ ഉപദേശം വെളിപ്പെടാന്‍ കാരണമായ സംഗതികളെ ഇത് വിവരിക്കുന്നു. ഇരുസൈന്യങ്ങളും യുദ്ധത്തിനു സജ്ജമായി നില്‍ക്കുമ്പോള്‍, പരാക്രമിയായ യോദ്ധാവ് അര്‍ജുനന്‍ ഇരുപക്ഷത്തുമുള്ള യോദ്ധാക്കളെ കണ്ടപ്പോള്‍, തന്റെ ബന്ധുക്കളെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും നഷ്ടപ്പെടുമെന്ന ഭയം കൊണ്ടും, സ്വന്തം ബന്ധുക്കളെ വധിക്കുന്നതിലൂടെ ഉണ്ടാകുന്ന പാപത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്ത കൊണ്ടും കൂടുതല്‍ ദുഃഖിതനും വിഷാദമഗ്നനുമായിത്തീരുന്നു. അതിനാല്‍, ഒരു പരിഹാരം തേടി അദ്ദേഹം ഭഗവാന്‍ കൃഷ്ണനെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു. അങ്ങനെ, ഭഗവദ്ഗീതയുടെ ജ്ഞാനം ആരംഭിക്കുന്നു.

🔊 Tap any word to hear it — or ▶ to recite a shloka

1.1 →

धृतराष्ट्र उवाच धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः। मामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वत सञ्जय॥

dhṛitarāśhtra uvācha dharma-kṣhetre kuru-kṣhetre samavetā yuyutsavaḥ māmakāḥ pāṇḍavāśhchaiva kimakurvata sañjaya

Meaningധൃതരാഷ്ട്രര്‍ പറഞ്ഞു: "സഞ്ജയാ, ധര്‍മ്മക്ഷേത്രമായ കുരുക്ഷേത്രത്തില്‍ യുദ്ധത്തിന് ഉത്സുകരായി ഒത്തുകൂടിയ എന്റെ ആള്‍ക്കാരും പാണ്ഡുപുത്രന്മാരും എന്തു ചെയ്തു?"

dhṛitarāśhtraḥ uvācha — Dhritarashtra saiddharma-kṣhetre — the land of dharmakuru-kṣhetre — at Kurukshetrasamavetāḥ — having gatheredyuyutsavaḥ — desiring to fightmāmakāḥ — my sonspāṇḍavāḥ — the sons of Panducha — andeva — certainlykim — whatakurvata — did they dosañjaya — Sanjay

Commentary

Dharmakshetra -- that place which protects Dharma is Dharmakshetra. Because it was in the land of the Kurus, it was called Kurukshetra. Sanjaya is one who has conered likes and dislikes and who is impartial.

1.2 →

सञ्जय उवाच दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा। आचार्यमुपसङ्गम्य राजा वचनमब्रवीत्॥

sañjaya uvācha dṛiṣhṭvā tu pāṇḍavānīkaṁ vyūḍhaṁ duryodhanastadā āchāryamupasaṅgamya rājā vachanamabravīt

Meaningസഞ്ജയന്‍ പറഞ്ഞു: പാണ്ഡവന്മാരുടെ സൈന്യം യുദ്ധസന്നദ്ധമായി അണിനിരന്നതു കണ്ടിട്ട്, ദുര്യോധനരാജാവ് തന്റെ ഗുരുവായ ദ്രോണരെ സമീപിച്ച് ഈ വാക്കുകള്‍ പറഞ്ഞു.

sanjayaḥ uvācha — Sanjay saiddṛiṣhṭvā — on observingtu — butpāṇḍava-anīkam — the Pandava armyvyūḍham — standing in a military formationduryodhanaḥ — King Duryodhantadā — thenāchāryam — teacherupasaṅgamya — approachedrājā — the kingvachanam — wordsabravīt — spoke

Commentary

1.3 →

पश्यैतां पाण्डुपुत्राणामाचार्य महतीं चमूम्। व्यूढां द्रुपदपुत्रेण तव शिष्येण धीमता॥

paśhyaitāṁ pāṇḍu-putrāṇām āchārya mahatīṁ chamūm vyūḍhāṁ drupada-putreṇa tava śhiṣhyeṇa dhīmatā

Meaning"ഹേ ഗുരോ! അങ്ങയുടെ ബുദ്ധിമാനായ ശിഷ്യന്‍, ദ്രുപദപുത്രന്‍, അണിനിരത്തിയ പാണ്ഡുപുത്രന്മാരുടെ ഈ മഹാസൈന്യത്തെ കണ്ടാലും."

paśhya — beholdetām — thispāṇḍu-putrāṇām — of the sons of Panduāchārya — respected teachermahatīm — mightychamūm — armyvyūḍhām — arrayed in a military formationdrupada-putreṇa — son of Drupad, Dhrishtadyumnatava — by yourśhiṣhyeṇa — discipledhī-matā — intelligent

Commentary

1.4 →

अत्र शूरा महेष्वासा भीमार्जुनसमा युधि। युयुधानो विराटश्च द्रुपदश्च महारथः॥

atra śhūrā maheṣhvāsā bhīmārjuna-samā yudhi yuyudhāno virāṭaśhcha drupadaśhcha mahā-rathaḥ

Meaning"ഇവിടെ വീരന്മാരായ, പരാക്രമികളായ വില്ലാളികള്‍ ഉണ്ട്; യുദ്ധത്തില്‍ ഭീമനും അര്‍ജുനനും തുല്യരായ യുയുധാനനും (സാത്യകി), വിരാടനും, ദ്രുപദനും - എല്ലാവരും മഹാരഥന്മാര്‍."

atra — hereśhūrāḥ — powerful warriorsmahā-iṣhu-āsāḥ — great bowmenbhīma-arjuna-samāḥ — equal to Bheem and Arjunyudhi — in military prowessyuyudhānaḥ — Yuyudhanvirāṭaḥ — Viratcha — anddrupadaḥ — Drupadcha — alsomahā-rathaḥ — warriors who could single handedly match the strength of ten thousand ordinary warriors

Commentary

Technically, maharatha means a warrior who is proficient in the science of war and who is able to fight alone with ten thousand archers.

1.5 →

धृष्टकेतुश्चेकितानः काशिराजश्च वीर्यवान्। पुरुजित्कुन्तिभोजश्च शैब्यश्च नरपुङ्गवः॥

dhṛiṣhṭaketuśhchekitānaḥ kāśhirājaśhcha vīryavān purujit kuntibhojaśhcha śhaibyaśhcha nara-puṅgavaḥ yudhāmanyuśhcha vikrānta uttamaujāśhcha vīryavān

Meaning"ധൃഷ്ടകേതുവും, ചേകിതാനനും, വീര്യവാനായ കാശിരാജാവും, പുരുജിത്തും, കുന്തിഭോജനും, ശൈബ്യനും - മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠന്മാര്‍."

dhṛiṣhṭaketuḥ — Dhrishtaketuchekitānaḥ — Chekitankāśhirājaḥ — Kashirajcha — andvīrya-vān — heroicpurujit — Purujitkuntibhojaḥ — Kuntibhojcha — andśhaibyaḥ — Shaibyacha — andnara-puṅgavaḥ — best of menyudhāmanyuḥ — Yudhamanyucha — andvikrāntaḥ — courageousuttamaujāḥ — Uttamaujacha — andvīrya-vān — gallant

Commentary

1.6 →

युधामन्युश्च विक्रान्त उत्तमौजाश्च वीर्यवान्। सौभद्रो द्रौपदेयाश्च सर्व एव महारथाः॥

saubhadro draupadeyāśhcha sarva eva mahā-rathāḥ

Meaning"ബലവാനായ യുധാമന്യുവും, ധീരനായ ഉത്തമൗജസ്സും, സുഭദ്രയുടെ പുത്രനും (സുഭദ്രയുടെയും അര്‍ജുനന്റെയും പുത്രനായ അഭിമന്യു), ദ്രൗപദിയുടെ പുത്രന്മാരും - ഇവരെല്ലാം മഹാരഥന്മാര്‍ (മഹാവീരന്മാര്‍)."

saubhadraḥ — the son of Subhadradraupadeyāḥ — the sons of Draupadicha — andsarve — alleva — indeedmahā-rathāḥ — warriors who could single handedly match the strength of ten thousand ordinary warriors

Commentary

1.7 →

अस्माकं तु विशिष्टा ये तान्निबोध द्विजोत्तम। नायका मम सैन्यस्य संज्ञार्थं तान्ब्रवीमि ते॥

asmākaṁ tu viśhiṣhṭā ye tānnibodha dwijottama nāyakā mama sainyasya sanjñārthaṁ tānbravīmi te

Meaning"ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! നമ്മുടെ കൂട്ടത്തില്‍ ഏറ്റവും വിശിഷ്ടരായവരും എന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ നായകന്മാരുമായവരെയും അറിഞ്ഞാലും; അങ്ങയുടെ അറിവിലേക്കായി ഇവരെ ഞാന്‍ പറയാം."

asmākam — ourstu — butviśhiṣhṭāḥ — specialye — whotān — themnibodha — be informeddwija-uttama — best of Brahmnisnāyakāḥ — principal generalsmama — oursainyasya — of armysanjñā-artham — for informationtān — thembravīmi — I recountte — unto you

Commentary

1.8 →

भवान्भीष्मश्च कर्णश्च कृपश्च समितिञ्जयः। अश्वत्थामा विकर्णश्च सौमदत्तिस्तथैव च॥

bhavānbhīṣhmaśhcha karṇaśhcha kṛipaśhcha samitiñjayaḥ aśhvatthāmā vikarṇaśhcha saumadattis tathaiva cha

Meaning"അങ്ങ് സ്വയവും, ഭീഷ്മരും, കര്‍ണ്ണനും, യുദ്ധത്തില്‍ ജയശാലിയായ കൃപരും, അശ്വത്ഥാമാവും, വികര്‍ണ്ണനും, സോമദത്തപുത്രനായ ഭൂരിശ്രവസ്സും - ഇവരെല്ലാം യുദ്ധത്തിന് സജ്ജരാണ്."

bhavān — yourselfbhīṣhmaḥ — Bheeshmacha — andkarṇaḥ — Karnacha — andkṛipaḥ — Kripacha — andsamitim-jayaḥ — victorious in battleaśhvatthāmā — Ashvatthamavikarṇaḥ — Vikarnacha — andsaumadattiḥ — Bhurishravatathā — thuseva — evencha — also

Commentary

1.9 →

अन्ये च बहवः शूरा मदर्थे त्यक्तजीविताः। नानाशस्त्रप्रहरणाः सर्वे युद्धविशारदाः॥

anye cha bahavaḥ śhūrā madarthe tyaktajīvitāḥ nānā-śhastra-praharaṇāḥ sarve yuddha-viśhāradāḥ

Meaning"കൂടാതെ, എനിക്കു വേണ്ടി തങ്ങളുടെ ജീവന്‍ ത്യജിക്കാന്‍ തയ്യാറായ, വിവിധ ആയുധങ്ങളും അസ്ത്രങ്ങളും ധരിച്ച, യുദ്ധനിപുണരായ മറ്റനേകം വീരന്മാരുമുണ്ട്."

anye — otherscha — alsobahavaḥ — manyśhūrāḥ — heroic warriorsmat-arthe — for my saketyakta-jīvitāḥ — prepared to lay down their livesnānā-śhastra-praharaṇāḥ — equipped with various kinds of weaponssarve — allyuddha-viśhāradāḥ — skilled in the art of warfare

Commentary

1.10 →

अपर्याप्तं तदस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम्। पर्याप्तं त्विदमेतेषां बलं भीमाभिरक्षितम्॥

aparyāptaṁ tadasmākaṁ balaṁ bhīṣhmābhirakṣhitam paryāptaṁ tvidameteṣhāṁ balaṁ bhīmābhirakṣhitam

Meaning"ഭീഷ്മരാല്‍ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന നമ്മുടെ സൈന്യം അപര്യാപ്തമാണ്; എന്നാല്‍ ഭീമനാല്‍ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന അവരുടെ സൈന്യം പര്യാപ്തമാണ്."

aparyāptam — unlimitedtat — thatasmākam — oursbalam — strengthbhīṣhma — by Grandsire Bheeshmaabhirakṣhitam — safely marshalledparyāptam — limitedtu — butidam — thiseteṣhām — theirbalam — strengthbhīma — Bheemabhirakṣhitam — carefully marshalled

Commentary

The verse is differently interpreted by different commentators. Sridhara Swami takes the word aparyaptam to mean insufficient. Ananda Giri takes it to mean unlimited.

1.11 →

अयनेषु च सर्वेषु यथाभागमवस्थिताः। भीष्ममेवाभिरक्षन्तु भवन्तः सर्व एव हि॥

ayaneṣhu cha sarveṣhu yathā-bhāgamavasthitāḥ bhīṣhmamevābhirakṣhantu bhavantaḥ sarva eva hi

Meaning"അതിനാല്‍, സൈന്യത്തിന്റെ പല വിഭാഗങ്ങളിലും അവരവരുടെ സ്ഥാനങ്ങളില്‍ നില്‍ക്കുന്ന നിങ്ങളെല്ലാവരും ഭീഷ്മരെ മാത്രം എല്ലാ ഭാഗത്തുനിന്നും സംരക്ഷിച്ചാലും."

ayaneṣhu — at the strategic pointscha — alsosarveṣhu — allyathā-bhāgam — in respective positionavasthitāḥ — situatedbhīṣhmam — to Grandsire Bheeshmaeva — onlyabhirakṣhantu — defendbhavantaḥ — yousarve — alleva hi — even as

Commentary

1.12 →

तस्य संजनयन्हर्षं कुरुवृद्धः पितामहः। सिंहनादं विनद्योच्चैः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान्॥

tasya sañjanayan harṣhaṁ kuru-vṛiddhaḥ pitāmahaḥ siṁha-nādaṁ vinadyochchaiḥ śhaṅkhaṁ dadhmau pratāpavān

Meaningകൗരവന്മാരില്‍ ഏറ്റവും വയോവൃദ്ധനായ, പ്രതാപശാലിയായ പിതാമഹന്‍ (ഭീഷ്മര്‍) ദുര്യോധനനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാന്‍ സിംഹം ഗര്‍ജ്ജിക്കുന്നതുപോലെ ഉച്ചത്തില്‍ ഗര്‍ജ്ജിച്ച് തന്റെ ശംഖമൂതി.

tasya — hissañjanayan — causingharṣham — joykuru-vṛiddhaḥ — the grand old man of the Kuru dynasty (Bheeshma)pitāmahaḥ — grandfathersinha-nādam — lion’s roarvinadya — soundinguchchaiḥ — very loudlyśhaṅkham — conch shelldadhmau — blewpratāpa-vān — the glorious

Commentary

1.13 →

ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पणवानकगोमुखाः। सहसैवाभ्यहन्यन्त स शब्दस्तुमुलोऽभवत्॥

tataḥ śhaṅkhāśhcha bheryaśhcha paṇavānaka-gomukhāḥ sahasaivābhyahanyanta sa śhabdastumulo ’bhavat

Meaningഅപ്പോള്‍ പെട്ടെന്ന്, കൗരവപക്ഷത്തുനിന്ന് ശംഖങ്ങളും, പെരുമ്പറകളും, പണവങ്ങളും, മൃദംഗങ്ങളും, കൊമ്പുകളും ഒരുമിച്ച് മുഴങ്ങി; ആ ശബ്ദം ഭയങ്കരമായിരുന്നു.

tataḥ — thereafterśhaṅkhāḥ — conchescha — andbheryaḥ — buglescha — andpaṇava-ānaka — drums and kettledrumsgo-mukhāḥ — trumpetssahasā — suddenlyeva — indeedabhyahanyanta — blared forthsaḥ — thatśhabdaḥ — soundtumulaḥ — overwhelmingabhavat — was

Commentary

1.14 →

ततः श्वेतैर्हयैर्युक्ते महति स्यन्दने स्थितौ। माधवः पाण्डवश्चैव दिव्यौ शङ्खौ प्रदध्मतुः॥

tataḥ śhvetairhayairyukte mahati syandane sthitau mādhavaḥ pāṇḍavaśhchaiva divyau śhaṅkhau pradadhmatuḥ

Meaningഅനന്തരം, വെള്ളക്കുതിരകള്‍ പൂട്ടിയ മഹത്തായ രഥത്തില്‍ ഇരുന്ന മാധവനും (കൃഷ്ണനും) പാണ്ഡുപുത്രനും (അര്‍ജുനനും) ദിവ്യങ്ങളായ ശംഖങ്ങള്‍ മുഴക്കി.

tataḥ — thenśhvetaiḥ — by whitehayaiḥ — horsesyukte — yokedmahati — glorioussyandane — chariotsthitau — seatedmādhavaḥ — Shree Krishna, the husband of the goddess of fortune, Lakshmipāṇḍavaḥ — Arjuncha — andeva — alsodivyau — Divineśhaṅkhau — conch shellspradadhmatuḥ — blew

Commentary

1.15 →

पाञ्चजन्यं हृषीकेशो देवदत्तं धनंजयः। पौण्ड्रं दध्मौ महाशङ्खं भीमकर्मा वृकोदरः॥

pāñchajanyaṁ hṛiṣhīkeśho devadattaṁ dhanañjayaḥ pauṇḍraṁ dadhmau mahā-śhaṅkhaṁ bhīma-karmā vṛikodaraḥ

Meaningഹൃഷീകേശന്‍ പാഞ്ചജന്യവും, അര്‍ജുനന്‍ ദേവദത്തവും, ഭയങ്കരകര്‍മ്മങ്ങള്‍ ചെയ്യുന്ന വൃകോദരനായ ഭീമന്‍ പൗണ്ഡ്രമെന്ന മഹാശംഖവും മുഴക്കി.

pāñchajanyam — the conch shell named Panchajanyahṛiṣhīka-īśhaḥ — Shree Krishna, the Lord of the mind and sensesdevadattam — the conch shell named Devaduttadhanam-jayaḥ — Arjun, the winner of wealthpauṇḍram — the conch named Paundradadhmau — blewmahā-śhaṅkham — mighty conchbhīma-karmā — one who performs herculean tasksvṛika-udaraḥ — Bheem, the voracious eater

Commentary

1.16 →

अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः। नकुलः सहदेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ॥

anantavijayaṁ rājā kuntī-putro yudhiṣhṭhiraḥ nakulaḥ sahadevaśhcha sughoṣha-maṇipuṣhpakau

Meaningകുന്തീപുത്രനായ യുധിഷ്ഠിരരാജാവ് അനന്തവിജയം മുഴക്കി; നകുലനും സഹദേവനും യഥാക്രമം സുഘോഷവും മണിപുഷ്പകവും മുഴക്കി.

ananta-vijayam — the conch named Anantavijayrājā — kingkuntī-putraḥ — son of Kuntiyudhiṣhṭhiraḥ — Yudhishthirnakulaḥ — Nakulsahadevaḥ — Sahadevcha — andsughoṣha-maṇipuṣhpakau — the conche shells named Sughosh and Manipushpak

Commentary

1.17 →

काश्यश्च परमेष्वासः शिखण्डी च महारथः। धृष्टद्युम्नो विराटश्च सात्यकिश्चापराजितः॥

kāśhyaśhcha parameṣhvāsaḥ śhikhaṇḍī cha mahā-rathaḥ dhṛiṣhṭadyumno virāṭaśhcha sātyakiśh chāparājitaḥ

Meaningഉത്തമവില്ലാളിയായ കാശിരാജാവും, മഹാരഥനായ ശിഖണ്ഡിയും, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനും, വിരാടനും, ജയിക്കപ്പെടാത്ത സാത്യകിയും,

kāśhyaḥ — King of Kashicha — andparama-iṣhu-āsaḥ — the excellent archerśhikhaṇḍī — Shikhandicha — alsomahā-rathaḥ — warriors who could single handedly match the strength of ten thousand ordinary warriorsdhṛiṣhṭadyumnaḥ — Dhrishtadyumnavirāṭaḥ — Viratcha — andsātyakiḥ — Satyakicha — andaparājitaḥ — invincible

Commentary

1.18 →

द्रुपदो द्रौपदेयाश्च सर्वशः पृथिवीपते। सौभद्रश्च महाबाहुः शङ्खान्दध्मुः पृथक्पृथक्॥

drupado draupadeyāśhcha sarvaśhaḥ pṛithivī-pate saubhadraśhcha mahā-bāhuḥ śhaṅkhāndadhmuḥ pṛithak pṛithak

Meaningഹേ ഭൂപതേ, ദ്രുപദനും ദ്രൗപദിയുടെ പുത്രന്മാരും, മഹാബാഹുവായ സുഭദ്രാപുത്രനും (അഭിമന്യു) അവരവരുടെ ശംഖങ്ങള്‍ വെവ്വേറെ മുഴക്കി.

drupadaḥ — Drupaddraupadeyāḥ — the five sons of Draupadicha — andsarvaśhaḥ — allpṛithivī-pate — Ruler of the earthsaubhadraḥ — Abhimanyu, the son of Subhadracha — alsomahā-bāhuḥ — the mighty-armedśhaṅkhān — conch shellsdadhmuḥ — blewpṛithak pṛithak — individually

Commentary

This blowing of conches announced the commencement of the battle.

1.19 →

स घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत्। नभश्च पृथिवीं चैव तुमुलो व्यनुनादयन्॥

sa ghoṣho dhārtarāṣhṭrāṇāṁ hṛidayāni vyadārayat nabhaśhcha pṛithivīṁ chaiva tumulo nunādayan

Meaningആ ഭയങ്കരമായ ശബ്ദം ആകാശവും ഭൂമിയും പ്രതിധ്വനിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ധൃതരാഷ്ട്രപക്ഷക്കാരുടെ ഹൃദയങ്ങളെ പിളര്‍ത്തി.

saḥ — thatghoṣhaḥ — sounddhārtarāṣhṭrāṇām — of Dhritarashtra’s sonshṛidayāni — heartsvyadārayat — shatterednabhaḥ — the skycha — andpṛithivīm — the earthcha — andeva — certainlytumulaḥ — terrific soundabhyanunādayan — thundering

Commentary

1.20 →

अथ व्यवस्थितान् दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रान्कपिध्वजः। प्रवृत्ते शस्त्रसंपाते धनुरुद्यम्य पाण्डवः॥

atha vyavasthitān dṛiṣhṭvā dhārtarāṣhṭrān kapi-dhwajaḥ pravṛitte śhastra-sampāte dhanurudyamya pāṇḍavaḥ hṛiṣhīkeśhaṁ tadā vākyam idam āha mahī-pate

Meaningഹേ ഭൂപതേ, അനന്തരം ധൃതരാഷ്ട്രപക്ഷക്കാര്‍ അണിനിരന്നു നില്‍ക്കുന്നതും ആയുധപ്രയോഗം ആരംഭിക്കാറായതും കണ്ടിട്ട്, വാനരധ്വജനായ പാണ്ഡുപുത്രന്‍ അര്‍ജുനന്‍ തന്റെ വില്ലെടുത്ത് കൃഷ്ണനോട് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.

atha — thereuponvyavasthitān — arrayeddṛiṣhṭvā — seeingdhārtarāṣhṭrān — Dhritarashtra’s sonskapi-dwajaḥ — the Monkey Banneredpravṛitte — about to commenceśhastra-sampāte — to use the weaponsdhanuḥ — bowudyamya — taking uppāṇḍavaḥ — Arjun, the son of Panduhṛiṣhīkeśham — to Shree Krishnatadā — at that timevākyam — wordsidam — theseāha — saidmahī-pate — King

Commentary

1.21 →

अर्जुन उवाच हृषीकेशं तदा वाक्यमिदमाह महीपते। सेनयोरुभयोर्मध्ये रथं स्थापय मेऽच्युत॥

arjuna uvācha senayor ubhayor madhye rathaṁ sthāpaya me ’chyuta

Meaningഅര്‍ജുനന്‍ പറഞ്ഞു: "ഹേ കൃഷ്ണാ, യുദ്ധം ചെയ്യാന്‍ ആഗ്രഹിച്ച് ഇവിടെ നില്‍ക്കുന്നവരെ ഞാന്‍ കാണുവാനും, യുദ്ധം ആരംഭിക്കാന്‍ പോകുമ്പോള്‍ ആരോടാണ് എനിക്കു പോരാടേണ്ടതെന്ന് അറിയുവാനും വേണ്ടി, എന്റെ രഥം ഇരുസൈന്യങ്ങള്‍ക്കും മധ്യത്തില്‍ നിര്‍ത്തിയാലും."

arjunaḥ uvācha — Arjun saidsenayoḥ — armiesubhayoḥ — bothmadhye — in the middleratham — chariotsthāpaya — placeme — myachyuta — Shree Krishna, the infallible One

Commentary

1.22 →

यावदेतान्निरीक्षेऽहं योद्धुकामानवस्थितान्। कैर्मया सह योद्धव्यमस्मिन्रणसमुद्यमे॥

yāvadetān nirīkṣhe ’haṁ yoddhu-kāmān avasthitān kairmayā saha yoddhavyam asmin raṇa-samudyame

yāvat — as many asetān — thesenirīkṣhe — lookaham — Iyoddhu-kāmān — for the battleavasthitān — arrayedkaiḥ — with whommayā — by mesaha — togetheryoddhavyam — must fightasmin — in thisraṇa-samudyame — great combat

Commentary

1.23 →

योत्स्यमानानवेक्षेऽहं य एतेऽत्र समागताः। धार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेर्युद्धे प्रियचिकीर्षवः॥

yotsyamānān avekṣhe ’haṁ ya ete ’tra samāgatāḥ dhārtarāṣhṭrasya durbuddher yuddhe priya-chikīrṣhavaḥ

Meaning"ദുഷ്ടബുദ്ധിയായ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്‍ ദുര്യോധനനെ യുദ്ധത്തില്‍ പ്രീതിപ്പെടുത്താന്‍ ആഗ്രഹിച്ച് ഇവിടെ പോരാടാന്‍ ഒത്തുകൂടിയിരിക്കുന്നവരെ ഞാന്‍ കാണാന്‍ ആഗ്രഹിക്കുന്നു."

yotsyamānān — those who have come to fightavekṣhe aham — I desire to seeye — whoete — thoseatra — heresamāgatāḥ — assembleddhārtarāṣhṭrasya — of Dhritarashtra’s sondurbuddheḥ — evil-mindedyuddhe — in the fightpriya-chikīrṣhavaḥ — wishing to please

Commentary

1.24 →

संजय उवाच एवमुक्तो हृषीकेशो गुडाकेशेन भारत। सेनयोरुभयोर्मध्ये स्थापयित्वा रथोत्तमम्॥

sañjaya uvācha evam ukto hṛiṣhīkeśho guḍākeśhena bhārata senayor ubhayor madhye sthāpayitvā rathottamam

Meaningസഞ്ജയന്‍ പറഞ്ഞു: ഹേ ധൃതരാഷ്ട്രരേ, അര്‍ജുനന്‍ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞപ്പോള്‍, കൃഷ്ണന്‍ ആ ശ്രേഷ്ഠമായ രഥം ഇരുസൈന്യങ്ങള്‍ക്കും മധ്യത്തില്‍ നിര്‍ത്തി.

sañjayaḥ uvācha — Sanjay saidevam — thusuktaḥ — addressedhṛiṣhīkeśhaḥ — Shree Krishna, the Lord of the sensesguḍākeśhena — by Arjun, the conqueror of sleepbhārata — descendant of Bharatsenayoḥ — armiesubhayoḥ — the twomadhye — betweensthāpayitvā — having drawnratha-uttamam — magnificent chariot

Commentary

1.25 →

भीष्मद्रोणप्रमुखतः सर्वेषां च महीक्षिताम्। उवाच पार्थ पश्यैतान्समवेतान्कुरूनिति॥

bhīṣhma-droṇa-pramukhataḥ sarveṣhāṁ cha mahī-kṣhitām uvācha pārtha paśhyaitān samavetān kurūn iti

Meaningഭീഷ്മരുടെയും ദ്രോണരുടെയും സകല ഭൂപാലന്മാരുടെയും മുമ്പില്‍ വെച്ച് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: "ഹേ പൃഥാപുത്രാ അര്‍ജുനാ, ഒത്തുകൂടിയിരിക്കുന്ന ഈ കുരുക്കളെ കണ്ടാലും."

bhīṣhma — Grandsire Bheeshmadroṇa — Dronacharyapramukhataḥ — in the presencesarveṣhām — allcha — andmahī-kṣhitām — other kingsuvācha — saidpārtha — Arjun, the son of Prithapaśhya — beholdetān — thesesamavetān — gatheredkurūn — descendants of Kuruiti — thus

Commentary

1.26 →

तत्रापश्यत्स्थितान्पार्थः पितृ़नथ पितामहान्। आचार्यान्मातुलान्भ्रातृ़न्पुत्रान्पौत्रान्सखींस्तथा॥

tatrāpaśhyat sthitān pārthaḥ pitṝīn atha pitāmahān āchāryān mātulān bhrātṝīn putrān pautrān sakhīṁs tathā śhvaśhurān suhṛidaśh chaiva senayor ubhayor api

Meaningഅപ്പോള്‍ പൃഥാപുത്രനായ അര്‍ജുനന്‍ അവിടെ (സൈന്യങ്ങളില്‍) നില്‍ക്കുന്ന പിതാക്കന്മാരെയും, പിതാമഹന്മാരെയും, ഗുരുക്കന്മാരെയും, അമ്മാവന്മാരെയും, സഹോദരന്മാരെയും, പുത്രന്മാരെയും, പൗത്രന്മാരെയും, സുഹൃത്തുക്കളെയും കണ്ടു.

tatra — thereapaśhyat — sawsthitān — stationedpārthaḥ — Arjunpitṝīn — fathersatha — thereafterpitāmahān — grandfathersāchāryān — teachersmātulān — maternal unclesbhrātṝīn — brothersputrān — sonspautrān — grandsonssakhīn — friendstathā — alsośhvaśhurān — fathers-in-lawsuhṛidaḥ — well-wisherscha — andeva — indeedsenayoḥ — armiesubhayoḥ — in both armiesapi — also

Commentary

1.27 →

श्वशुरान्सुहृदश्चैव सेनयोरुभयोरपि। तान्समीक्ष्य स कौन्तेयः सर्वान्बन्धूनवस्थितान्॥

tān samīkṣhya sa kaunteyaḥ sarvān bandhūn avasthitān kṛipayā parayāviṣhṭo viṣhīdann idam abravīt

Meaningഅദ്ദേഹം ഇരുസൈന്യങ്ങളിലും ശ്വശുരന്മാരെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും കണ്ടു. അണിനിരന്നു നില്‍ക്കുന്ന ആ ബന്ധുക്കളെയെല്ലാം കണ്ടിട്ട്, കുന്തീപുത്രനായ അര്‍ജുനന്‍ അത്യന്തം കരുണാപൂര്‍ണ്ണനായി ദുഃഖത്തോടെ പറഞ്ഞു.

tān — thesesamīkṣhya — on seeingsaḥ — theykaunteyaḥ — Arjun, the son of Kuntisarvān — allbandhūn — relativesavasthitān — presentkṛipayā — by compassionparayā — greatāviṣhṭaḥ — overwhelmedviṣhīdan — deep sorrowidam — thisabravīt — spoke

Commentary

1.28 →

अर्जुन उवाच कृपया परयाऽऽविष्टो विषीदन्निदमब्रवीत्। दृष्ट्वेमं स्वजनं कृष्ण युयुत्सुं समुपस्थितम्॥

arjuna uvācha dṛiṣhṭvemaṁ sva-janaṁ kṛiṣhṇa yuyutsuṁ samupasthitam

Meaningഅര്‍ജുനന്‍ പറഞ്ഞു: "ഹേ കൃഷ്ണാ, യുദ്ധം ചെയ്യാന്‍ ഉത്സുകരായി ഇവിടെ അണിനിരന്നു നില്‍ക്കുന്ന എന്റെ ബന്ധുക്കളെ കണ്ടിട്ട്,"

arjunaḥ uvācha — Arjun saiddṛiṣhṭvā — on seeingimam — thesesva-janam — kinsmenkṛiṣhṇa — Krishnayuyutsum — eager to fightsamupasthitam — present

Commentary

1.29 →

सीदन्ति मम गात्राणि मुखं च परिशुष्यति। वेपथुश्च शरीरे मे रोमहर्षश्च जायते॥

sīdanti mama gātrāṇi mukhaṁ cha pariśhuṣhyati vepathuśh cha śharīre me roma-harṣhaśh cha jāyate

Meaning"എന്റെ അവയവങ്ങള്‍ തളരുന്നു, വായ വരളുന്നു, ശരീരം വിറയ്ക്കുന്നു, രോമങ്ങള്‍ എഴുന്നുനില്‍ക്കുന്നു."

sīdanti — quiveringmama — mygātrāṇi — limbsmukham — mouthcha — andpariśhuṣhyati — is drying up vepathuḥ—shudderingcha — andśharīre — on the bodyme — myroma-harṣhaḥ — standing of bodily hair on endcha — alsojāyate — is happening

Commentary

1.30 →

गाण्डीवं स्रंसते हस्तात्त्वक्चैव परिदह्यते। न च शक्नोम्यवस्थातुं भ्रमतीव च मे मनः॥

gāṇḍīvaṁ sraṁsate hastāt tvak chaiva paridahyate na cha śhaknomy avasthātuṁ bhramatīva cha me manaḥ

Meaning"ഗാണ്ഡീവം എന്റെ കൈയില്‍നിന്ന് വഴുതിവീഴുന്നു, ത്വക്ക് മുഴുവനും ചുട്ടുപൊള്ളുന്നു; എനിക്കു നില്‍ക്കാന്‍ കഴിയുന്നില്ല, എന്റെ മനസ്സ് ചുറ്റിക്കറങ്ങുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു."

gāṇḍīvam — Arjun’s bowsraṁsate — is slippinghastāt — from (my) handtvak — skincha — andeva — indeedparidahyate — is burning all overna — notcha — andśhaknomi — am ableavasthātum — remain steadybhramati iva — whirling likecha — andme — mymanaḥ — mind

Commentary

1.31 →

निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव। न च श्रेयोऽनुपश्यामि हत्वा स्वजनमाहवे॥

nimittāni cha paśhyāmi viparītāni keśhava na cha śhreyo ’nupaśhyāmi hatvā sva-janam āhave

Meaning"ഹേ കേശവാ, ഞാന്‍ ദുര്‍നിമിത്തങ്ങള്‍ കാണുന്നു. യുദ്ധത്തില്‍ എന്റെ ബന്ധുക്കളെ വധിക്കുന്നതില്‍ ഒരു നന്മയും ഞാന്‍ കാണുന്നില്ല."

nimittāni — omenscha — andpaśhyāmi — I seeviparītāni — misfortunekeśhava — Shree Krishna, killer of the Keshi demonna — notcha — alsośhreyaḥ — goodanupaśhyāmi — I foreseehatvā — from killingsva-janam — kinsmenāhave — in battle

Commentary

Kesava means he who has fine or luxuriant hair.

1.32 →

न काङ्क्षे विजयं कृष्ण न च राज्यं सुखानि च। किं नो राज्येन गोविन्द किं भोगैर्जीवितेन वा॥

na kāṅkṣhe vijayaṁ kṛiṣhṇa na cha rājyaṁ sukhāni cha kiṁ no rājyena govinda kiṁ bhogair jīvitena vā

Meaning"ഹേ കൃഷ്ണാ, ഞാന്‍ വിജയത്തെ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല, രാജ്യത്തെയും സുഖങ്ങളെയും ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. ഹേ കൃഷ്ണാ, നമുക്ക് രാജ്യം കൊണ്ടോ, സുഖങ്ങള്‍ കൊണ്ടോ, ജീവിതം കൊണ്ടു തന്നെയോ എന്തു പ്രയോജനം?"

na — norkāṅkṣhe — do I desirevijayam — victorykṛiṣhṇa — Krishnana — norcha — as wellrājyam — kingdomsukhāni — happinesscha — alsokim — whatnaḥ — to usrājyena — by kingdomgovinda — Krishna, he who gives pleasure to the senses, he who is fond of cowskim — what?bhogaiḥ — pleasuresjīvitena — lifevā — or

Commentary

1.33 →

येषामर्थे काङ्क्षितं नो राज्यं भोगाः सुखानि च। त इमेऽवस्थिता युद्धे प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च॥

yeṣhām arthe kāṅkṣhitaṁ no rājyaṁ bhogāḥ sukhāni cha ta ime ’vasthitā yuddhe prāṇāṁs tyaktvā dhanāni cha

Meaning"ആര്‍ക്കു വേണ്ടി നാം രാജ്യവും ഭോഗങ്ങളും സുഖങ്ങളും ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ, അവര്‍ ജീവനും ധനവും ത്യജിച്ച് ഇവിടെ യുദ്ധത്തിന് നില്‍ക്കുന്നു."

yeṣhām — for whosearthe — sakekāṅkṣhitam — coveted fornaḥ — by usrājyam — kingdombhogāḥ — pleasuressukhāni — happinesscha — alsote — theyime — theseavasthitāḥ — situatedyuddhe — for battleprāṇān — livestyaktvā — giving updhanāni — wealthcha — also

Commentary

1.34 →

आचार्याः पितरः पुत्रास्तथैव च पितामहाः। मातुलाः श्चशुराः पौत्राः श्यालाः सम्बन्धिनस्तथा॥

āchāryāḥ pitaraḥ putrās tathaiva cha pitāmahāḥ mātulāḥ śhvaśhurāḥ pautrāḥ śhyālāḥ sambandhinas tathā

Meaning"ഗുരുക്കന്മാര്‍, പിതാക്കന്മാര്‍, പുത്രന്മാര്‍, പിതാമഹന്മാര്‍, അമ്മാവന്മാര്‍, ശ്വശുരന്മാര്‍, പൗത്രന്മാര്‍, അളിയന്മാര്‍, മറ്റു ബന്ധുക്കള്‍ -"

āchāryāḥ — teacherspitaraḥ — fathersputrāḥ — sonstathā — as welleva — indeedcha — alsopitāmahāḥ — grandfathersmātulāḥ — maternal unclesśhvaśhurāḥ — fathers-in-lawpautrāḥ — grandsonsśhyālāḥ — brothers-in-lawsambandhinaḥ — kinsmentathā — as well

Commentary

1.35 →

एतान्न हन्तुमिच्छामि घ्नतोऽपि मधुसूदन। अपि त्रैलोक्यराज्यस्य हेतोः किं नु महीकृते॥

etān na hantum ichchhāmi ghnato ’pi madhusūdana api trailokya-rājyasya hetoḥ kiṁ nu mahī-kṛite

Meaning"ഹേ കൃഷ്ണാ, ഇവര്‍ എന്നെ വധിച്ചാല്‍ പോലും, മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ ആധിപത്യത്തിനു വേണ്ടിയും ഇവരെ വധിക്കാന്‍ ഞാന്‍ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; പിന്നെ ഭൂമിക്കു വേണ്ടി വധിക്കുന്ന കാര്യം പറയാനുണ്ടോ?"

etān — thesena — nothantum — to slayichchhāmi — I wishghnataḥ — killedapi — even thoughmadhusūdana — Shree Krishna, killer of the demon Madhuapi — even thoughtrai-lokya-rājyasya — dominion over three worldshetoḥ — for the sake ofkim nu — what to speak ofmahī-kṛite — for the earth

Commentary

1.36 →

निहत्य धार्तराष्ट्रान्नः का प्रीतिः स्याज्जनार्दन। पापमेवाश्रयेदस्मान्हत्वैतानाततायिनः॥

nihatya dhārtarāṣhṭrān naḥ kā prītiḥ syāj janārdana pāpam evāśhrayed asmān hatvaitān ātatāyinaḥ

Meaning"ഹേ ജനാര്‍ദ്ദനാ, ഈ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ വധിച്ചാല്‍ നമുക്ക് എന്തു സന്തോഷമാണ് ലഭിക്കുക? ഈ ദുഷ്ടന്മാരെ വധിക്കുന്നതിലൂടെ നമുക്ക് പാപം മാത്രമേ വന്നുചേരൂ."

nihatya — by killingdhārtarāṣhṭrān — the sons of Dhritarashtranaḥ — ourkā — whatprītiḥ — pleasuresyāt — will there bejanārdana — he who looks after the public, Shree Krishnapāpam — viceseva — certainlyāśhrayet — must come uponasmān — ushatvā — by killingetān — all theseātatāyinaḥ — aggressors

Commentary

Janardana means one who is worshipped by all for prosperity and salvation -- Krishna. He who sets fire to the house of another, who gives poision, who runs with sword to kill, who has plundered wealth and lands, and who has taken hold of the wife of somody else is an atatayi. Duryodhana had done all these evil actions.

1.37 →

तस्मान्नार्हा वयं हन्तुं धार्तराष्ट्रान्स्वबान्धवान्। स्वजनं हि कथं हत्वा सुखिनः स्याम माधव॥

tasmān nārhā vayaṁ hantuṁ dhārtarāṣhṭrān sa-bāndhavān sva-janaṁ hi kathaṁ hatvā sukhinaḥ syāma mādhava

Meaning"അതിനാല്‍, നമ്മുടെ ബന്ധുക്കളായ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ വധിക്കാന്‍ നമുക്ക് അര്‍ഹതയില്ല; ഹേ മാധവാ (കൃഷ്ണാ), സ്വന്തം ബന്ധുക്കളെ വധിച്ച് നമുക്ക് എങ്ങനെ സന്തോഷിക്കാന്‍ കഴിയും?"

tasmāt — hencena — neverarhāḥ — behoovevayam — wehantum — to killdhārtarāṣhṭrān — the sons of Dhritarashtrasva-bāndhavān — along with friendssva-janam — kinsmenhi — certainlykatham — howhatvā — by killingsukhinaḥ — happysyāma — will we becomemādhava — Shree Krishna, the husband of Yogmaya

Commentary

1.38 →

यद्यप्येते न पश्यन्ति लोभोपहतचेतसः। कुलक्षयकृतं दोषं मित्रद्रोहे च पातकम्॥

yady apy ete na paśhyanti lobhopahata-chetasaḥ kula-kṣhaya-kṛitaṁ doṣhaṁ mitra-drohe cha pātakam

Meaning"ലോഭത്താല്‍ ബുദ്ധി നശിച്ച ഇവര്‍ കുലനാശത്തില്‍ ദോഷവും, സുഹൃദ്‌ദ്രോഹത്തില്‍ പാപവും കാണുന്നില്ലെങ്കിലും,"

yadi api — even thoughete — theyna — notpaśhyanti — seelobha — greedupahata — overpoweredchetasaḥ — thoughtskula-kṣhaya-kṛitam — in annihilating their relativesdoṣham — faultmitra-drohe — to wreak treachery upon friendscha — andpātakam — sin

Commentary

1.39 →

कथं न ज्ञेयमस्माभिः पापादस्मान्निवर्तितुम्। कुलक्षयकृतं दोषं प्रपश्यद्भिर्जनार्दन॥

kathaṁ na jñeyam asmābhiḥ pāpād asmān nivartitum kula-kṣhaya-kṛitaṁ doṣhaṁ prapaśhyadbhir janārdana

Meaning"ഹേ ജനാര്‍ദ്ദനാ (കൃഷ്ണാ), കുലനാശത്തിലെ ദോഷം വ്യക്തമായി കാണുന്ന നാം എന്തുകൊണ്ട് ഈ പാപത്തില്‍നിന്ന് പിന്തിരിയാന്‍ പഠിച്ചുകൂടാ?"

katham — whyna — notjñeyam — should be knownasmābhiḥ — wepāpāt — from sinasmāt — thesenivartitum — to turn awaykula-kṣhaya — killing the kinderedkṛitam — donedoṣham — crimeprapaśhyadbhiḥ — who can seejanārdana — he who looks after the public, Shree Krishna

Commentary

Ignorance of law is no excuse but wanton sinful conduct is a grave crime, unworthy of us, who are wiser.

1.40 →

कुलक्षये प्रणश्यन्ति कुलधर्माः सनातनाः। धर्मे नष्टे कुलं कृत्स्नमधर्मोऽभिभवत्युत॥

kula-kṣhaye praṇaśhyanti kula-dharmāḥ sanātanāḥ dharme naṣhṭe kulaṁ kṛitsnam adharmo ’bhibhavaty uta

Meaning"കുലനാശത്തില്‍ ആ കുലത്തിന്റെ പുരാതനമായ ധര്‍മ്മങ്ങള്‍ നശിക്കുന്നു; ധര്‍മ്മം നശിക്കുമ്പോള്‍ കുലത്തെ മുഴുവനും അധര്‍മ്മം ആവരണം ചെയ്യുന്നു."

kula-kṣhaye — in the destruction of a dynastypraṇaśhyanti — are vanquishedkula-dharmāḥ — family traditionssanātanāḥ — eternaldharme — religionnaṣhṭe — is destroyedkulam — familykṛitsnam — the wholeadharmaḥ — irreligionabhibhavati — overcomeuta — indeed

Commentary

Dharma -- the duties and ceremonies practised by the family in accordance with the injunctions of the scriptures.

1.41 →

अधर्माभिभवात्कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः। स्त्रीषु दुष्टासु वार्ष्णेय जायते वर्णसङ्करः॥

adharmābhibhavāt kṛiṣhṇa praduṣhyanti kula-striyaḥ strīṣhu duṣhṭāsu vārṣhṇeya jāyate varṇa-saṅkaraḥ

Meaning"ഹേ കൃഷ്ണാ, അധര്‍മ്മം വര്‍ദ്ധിക്കുമ്പോള്‍ കുലസ്ത്രീകള്‍ ദുഷിക്കുന്നു; ഹേ വാര്‍ഷ്ണേയ (വൃഷ്ണിവംശജാ), സ്ത്രീകള്‍ ദുഷിക്കുമ്പോള്‍ വര്‍ണ്ണസങ്കരം ഉണ്ടാകുന്നു."

adharma — irreligionabhibhavāt — preponderancekṛiṣhṇa — Shree Krishnapraduṣhyanti — become immoralkula-striyaḥ — women of the familystrīṣhu — of womenduṣhṭāsu — become immoralvārṣhṇeya — descendant of Vrishnijāyate — are bornvarṇa-saṅkaraḥ — unwanted progeny

Commentary

1.42 →

सङ्करो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य च। पतन्ति पितरो ह्येषां लुप्तपिण्डोदकक्रियाः॥

saṅkaro narakāyaiva kula-ghnānāṁ kulasya cha patanti pitaro hy eṣhāṁ lupta-piṇḍodaka-kriyāḥ

Meaning"വര്‍ണ്ണസങ്കരം കുലഘാതകന്മാരെയും കുലത്തെയും നരകത്തിലേക്കു നയിക്കുന്നു; കാരണം, പിണ്ഡജലക്രിയകള്‍ ലഭിക്കാതെ അവരുടെ പിതൃക്കള്‍ അധഃപതിക്കുന്നു."

saṅkaraḥ — unwanted childrennarakāya — hellisheva — indeedkula-ghnānām — for those who destroy the familykulasya — of the familycha — alsopatanti — fallpitaraḥ — ancestorshi — verilyeṣhām — theirlupta — deprived ofpiṇḍodaka-kriyāḥ — performances of sacrificial offerings

Commentary

1.43 →

दोषैरेतैः कुलघ्नानां वर्णसङ्करकारकैः। उत्साद्यन्ते जातिधर्माः कुलधर्माश्च शाश्वताः॥

doṣhair etaiḥ kula-ghnānāṁ varṇa-saṅkara-kārakaiḥ utsādyante jāti-dharmāḥ kula-dharmāśh cha śhāśhvatāḥ

Meaning"വര്‍ണ്ണസങ്കരത്തിന് കാരണമാകുന്ന കുലഘാതകന്മാരുടെ ഈ ദുഷ്കര്‍മ്മങ്ങളാല്‍, ജാതിധര്‍മ്മങ്ങളും കുലധര്‍മ്മങ്ങളുമാകുന്ന ശാശ്വതധര്‍മ്മങ്ങള്‍ നശിക്കുന്നു."

doṣhaiḥ — through evil deedsetaiḥ — thesekula-ghnānām — of those who destroy the familyvarṇa-saṅkara — unwanted progenykārakaiḥ — causingutsādyante — are ruinedjāti-dharmāḥ — social and family welfare activitieskula-dharmāḥ — family traditionscha — andśhāśhvatāḥ — eternal

Commentary

1.44 →

उत्सन्नकुलधर्माणां मनुष्याणां जनार्दन। नरकेऽनियतं वासो भवतीत्यनुशुश्रुम॥

utsanna-kula-dharmāṇāṁ manuṣhyāṇāṁ janārdana narake ‘niyataṁ vāso bhavatītyanuśhuśhruma

Meaning"ഹേ ജനാര്‍ദ്ദനാ, ഏതു മനുഷ്യരുടെ കുലധര്‍മ്മങ്ങള്‍ നശിച്ചുവോ, അവര്‍ അനിശ്ചിതകാലത്തേക്ക് നരകത്തില്‍ വസിക്കാന്‍ വിധിക്കപ്പെട്ടവരാണെന്ന് നാം കേട്ടിട്ടുണ്ട്."

utsanna — destroyedkula-dharmāṇām — whose family traditionsmanuṣhyāṇām — of such human beingsjanārdana — he who looks after the public, Shree Krishnanarake — in hellaniyatam — indefinitevāsaḥ — dwellbhavati — isiti — thusanuśhuśhruma — I have heard from the learned

Commentary

1.45 →

अहो बत महत्पापं कर्तुं व्यवसिता वयम्। यद्राज्यसुखलोभेन हन्तुं स्वजनमुद्यताः॥

aho bata mahat pāpaṁ kartuṁ vyavasitā vayam yad rājya-sukha-lobhena hantuṁ sva-janam udyatāḥ

Meaning"അയ്യോ! രാജ്യസുഖത്തിലുള്ള ലോഭം നിമിത്തം നമ്മുടെ ബന്ധുക്കളെ വധിക്കാന്‍ ഒരുമ്പെട്ടിരിക്കുന്നതിനാല്‍, നാം ഒരു മഹാപാപം ചെയ്യാന്‍ തുനിഞ്ഞിരിക്കുന്നു."

aho — alasbata — howmahat — greatpāpam — sinskartum — to performvyavasitāḥ — have decidedvayam — weyat — becauserājya-sukha-lobhena — driven by the desire for kingly pleasurehantum — to killsva-janam — kinsmenudyatāḥ — intending

Commentary

1.46 →

यदि मामप्रतीकारमशस्त्रं शस्त्रपाणयः। धार्तराष्ट्रा रणे हन्युस्तन्मे क्षेमतरं भवेत्॥

yadi mām apratīkāram aśhastraṁ śhastra-pāṇayaḥ dhārtarāṣhṭrā raṇe hanyus tan me kṣhemataraṁ bhavet

Meaning"ആയുധധാരികളായ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാര്‍ പ്രതിരോധിക്കാത്തവനും നിരായുധനുമായ എന്നെ യുദ്ധത്തില്‍ വധിക്കുകയാണെങ്കില്‍, അത് എനിക്ക് കൂടുതല്‍ ശ്രേയസ്കരമായിരിക്കും."

yadi — ifmām — meapratīkāram — unresistingaśhastram — unarmedśhastra-pāṇayaḥ — those with weapons in handdhārtarāṣhṭrāḥ — the sons of Dhritarashtraraṇe — on the battlefieldhanyuḥ — shall killtat — thatme — to mekṣhema-taram — betterbhavet — would be

Commentary

1.47 →

सञ्जय उवाच एवमुक्त्वाऽर्जुनः संख्ये रथोपस्थ उपाविशत्। विसृज्य सशरं चापं शोकसंविग्नमानसः॥

sañjaya uvācha evam uktvārjunaḥ saṅkhye rathopastha upāviśhat visṛijya sa-śharaṁ chāpaṁ śhoka-saṁvigna-mānasaḥ

Meaningസഞ്ജയന്‍ പറഞ്ഞു: യുദ്ധഭൂമിയുടെ മധ്യത്തില്‍ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞിട്ട്, അര്‍ജുനന്‍ തന്റെ വില്ലും അമ്പും താഴെയിട്ട്, ദുഃഖത്താല്‍ മനസ്സ് വ്യാകുലമായി രഥത്തിന്റെ ഇരിപ്പിടത്തില്‍ ഇരുന്നു.

sañjayaḥ uvācha — Sanjay saidevam uktvā — speaking thusarjunaḥ — Arjunsaṅkhye — in the battlefieldratha upasthe — on the chariotupāviśhat — satvisṛijya — casting asidesa-śharam — along with arrowschāpam — the bowśhoka — with griefsaṁvigna — distressedmānasaḥ — mind