Bhagavad Gita · Chapter 1 / 18

अर्जुनविषादयोग

Arjun Viṣhād Yog

Arjuna's Dilemma · 47 verses

🌐 Read in your language

తెలుగు தமிழ்ಕನ್ನಡ മലയാളം ગુજરાતી বাংলা ଓଡ଼ିଆ ਪੰਜਾਬੀ

Chapter Summary

ଭଗବଦ୍‌ଗୀତାର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ - "ଅର୍ଜୁନ ବିଷାଦ ଯୋଗ" ସେହି ପୃଷ୍ଠଭୂମି, ସେହି ସ୍ଥାନ, ସେହି ଚରିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ସେହି ପରିସ୍ଥିତିଗୁଡ଼ିକୁ ପରିଚୟ କରାଇଥାଏ, ଯାହା ପାଣ୍ଡବ ଓ କୌରବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂଗ୍ରାମିତ ମହାଭାରତର ସେହି ମହାଯୁଦ୍ଧ ଆଡ଼କୁ ଆଗେଇ ନେଇଥିଲା। ଏହା ସେହି କାରଣଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ, ଯାହା ଭଗବଦ୍‌ଗୀତାର ପ୍ରକାଶ ଆଡ଼କୁ ନେଇଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ଉଭୟ ସେନା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ମହାବୀର ଅର୍ଜୁନ ଉଭୟ ପକ୍ଷର ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ହରାଇବାର ଭୟରେ ତଥା ନିଜ ସ୍ୱଜନଙ୍କୁ ବଧ କରିବାରୁ ଲାଗୁ ହେବାକୁ ଥିବା ପାପର ଭୟରେ କ୍ରମଶଃ ଅଧିକ ଦୁଃଖିତ ଓ ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ। ତେଣୁ ସେ ସମାଧାନ ଖୋଜି ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ ଭଗବଦ୍‌ଗୀତାର ଜ୍ଞାନ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା।

🔊 Tap any word to hear it — or ▶ to recite a shloka

1.1 →

धृतराष्ट्र उवाच धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः। मामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वत सञ्जय॥

dhṛitarāśhtra uvācha dharma-kṣhetre kuru-kṣhetre samavetā yuyutsavaḥ māmakāḥ pāṇḍavāśhchaiva kimakurvata sañjaya

Meaningଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କହିଲେ, "ହେ ସଞ୍ଜୟ! ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷୀ ହୋଇ ପବିତ୍ର କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରାନ୍ତରରେ ଏକତ୍ର ସମ୍ମିଳିତ ହୋଇ ମୋର ଲୋକମାନେ ଓ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ କଅଣ କଲେ?"

dhṛitarāśhtraḥ uvācha — Dhritarashtra saiddharma-kṣhetre — the land of dharmakuru-kṣhetre — at Kurukshetrasamavetāḥ — having gatheredyuyutsavaḥ — desiring to fightmāmakāḥ — my sonspāṇḍavāḥ — the sons of Panducha — andeva — certainlykim — whatakurvata — did they dosañjaya — Sanjay

Commentary

Dharmakshetra -- that place which protects Dharma is Dharmakshetra. Because it was in the land of the Kurus, it was called Kurukshetra. Sanjaya is one who has conered likes and dislikes and who is impartial.

1.2 →

सञ्जय उवाच दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा। आचार्यमुपसङ्गम्य राजा वचनमब्रवीत्॥

sañjaya uvācha dṛiṣhṭvā tu pāṇḍavānīkaṁ vyūḍhaṁ duryodhanastadā āchāryamupasaṅgamya rājā vachanamabravīt

Meaningସଞ୍ଜୟ କହିଲେ: ସେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧ ସଜ୍ଜାରେ ସଜ୍ଜିତ ପାଣ୍ଡବ ସେନାକୁ ଦେଖି ରାଜା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଆପଣା ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

sanjayaḥ uvācha — Sanjay saiddṛiṣhṭvā — on observingtu — butpāṇḍava-anīkam — the Pandava armyvyūḍham — standing in a military formationduryodhanaḥ — King Duryodhantadā — thenāchāryam — teacherupasaṅgamya — approachedrājā — the kingvachanam — wordsabravīt — spoke

Commentary

1.3 →

पश्यैतां पाण्डुपुत्राणामाचार्य महतीं चमूम्। व्यूढां द्रुपदपुत्रेण तव शिष्येण धीमता॥

paśhyaitāṁ pāṇḍu-putrāṇām āchārya mahatīṁ chamūm vyūḍhāṁ drupada-putreṇa tava śhiṣhyeṇa dhīmatā

Meaningହେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ! ଆପଣଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶିଷ୍ୟ ଦ୍ରୁପଦପୁତ୍ର (ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ) ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟୂହବଦ୍ଧ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଏହି ବିଶାଳ ସେନାକୁ ଦେଖନ୍ତୁ।

paśhya — beholdetām — thispāṇḍu-putrāṇām — of the sons of Panduāchārya — respected teachermahatīm — mightychamūm — armyvyūḍhām — arrayed in a military formationdrupada-putreṇa — son of Drupad, Dhrishtadyumnatava — by yourśhiṣhyeṇa — discipledhī-matā — intelligent

Commentary

1.4 →

अत्र शूरा महेष्वासा भीमार्जुनसमा युधि। युयुधानो विराटश्च द्रुपदश्च महारथः॥

atra śhūrā maheṣhvāsā bhīmārjuna-samā yudhi yuyudhāno virāṭaśhcha drupadaśhcha mahā-rathaḥ

Meaningଏଠାରେ ବୀରଗଣ, ମହାଧନୁର୍ଧର, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସମକକ୍ଷ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଅଛନ୍ତି—ଯୁୟୁଧାନ (ସାତ୍ୟକି), ବିରାଟ ଓ ଦ୍ରୁପଦ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ମହାରଥୀ।

atra — hereśhūrāḥ — powerful warriorsmahā-iṣhu-āsāḥ — great bowmenbhīma-arjuna-samāḥ — equal to Bheem and Arjunyudhi — in military prowessyuyudhānaḥ — Yuyudhanvirāṭaḥ — Viratcha — anddrupadaḥ — Drupadcha — alsomahā-rathaḥ — warriors who could single handedly match the strength of ten thousand ordinary warriors

Commentary

Technically, maharatha means a warrior who is proficient in the science of war and who is able to fight alone with ten thousand archers.

1.5 →

धृष्टकेतुश्चेकितानः काशिराजश्च वीर्यवान्। पुरुजित्कुन्तिभोजश्च शैब्यश्च नरपुङ्गवः॥

dhṛiṣhṭaketuśhchekitānaḥ kāśhirājaśhcha vīryavān purujit kuntibhojaśhcha śhaibyaśhcha nara-puṅgavaḥ yudhāmanyuśhcha vikrānta uttamaujāśhcha vīryavān

Meaningଧୃଷ୍ଟକେତୁ, ଚେକିତାନ, ବୀର କାଶୀରାଜ, ପୁରୁଜିତ, କୁନ୍ତିଭୋଜ ଓ ଶୈବ୍ୟ—ଏମାନେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ।

dhṛiṣhṭaketuḥ — Dhrishtaketuchekitānaḥ — Chekitankāśhirājaḥ — Kashirajcha — andvīrya-vān — heroicpurujit — Purujitkuntibhojaḥ — Kuntibhojcha — andśhaibyaḥ — Shaibyacha — andnara-puṅgavaḥ — best of menyudhāmanyuḥ — Yudhamanyucha — andvikrāntaḥ — courageousuttamaujāḥ — Uttamaujacha — andvīrya-vān — gallant

Commentary

1.6 →

युधामन्युश्च विक्रान्त उत्तमौजाश्च वीर्यवान्। सौभद्रो द्रौपदेयाश्च सर्व एव महारथाः॥

saubhadro draupadeyāśhcha sarva eva mahā-rathāḥ

Meaningବଳଶାଳୀ ଯୁଧାମନ୍ୟୁ ଓ ବୀର ଉତ୍ତମୌଜା, ସୁଭଦ୍ରାପୁତ୍ର (ସୁଭଦ୍ରା ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଭିମନ୍ୟୁ) ଏବଂ ଦ୍ରୌପଦୀର ପୁତ୍ରମାନେ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ମହାରଥୀ (ମହାବୀର)।

saubhadraḥ — the son of Subhadradraupadeyāḥ — the sons of Draupadicha — andsarve — alleva — indeedmahā-rathāḥ — warriors who could single handedly match the strength of ten thousand ordinary warriors

Commentary

1.7 →

अस्माकं तु विशिष्टा ये तान्निबोध द्विजोत्तम। नायका मम सैन्यस्य संज्ञार्थं तान्ब्रवीमि ते॥

asmākaṁ tu viśhiṣhṭā ye tānnibodha dwijottama nāyakā mama sainyasya sanjñārthaṁ tānbravīmi te

Meaningହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଆମ ପକ୍ଷରେ ଯେଉଁମାନେ ସର୍ବାଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମ ସେନାର ସେନାନାୟକ, ସେମାନଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କ ଅବଗତି ନିମନ୍ତେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ନାମ କହୁଅଛି।

asmākam — ourstu — butviśhiṣhṭāḥ — specialye — whotān — themnibodha — be informeddwija-uttama — best of Brahmnisnāyakāḥ — principal generalsmama — oursainyasya — of armysanjñā-artham — for informationtān — thembravīmi — I recountte — unto you

Commentary

1.8 →

भवान्भीष्मश्च कर्णश्च कृपश्च समितिञ्जयः। अश्वत्थामा विकर्णश्च सौमदत्तिस्तथैव च॥

bhavānbhīṣhmaśhcha karṇaśhcha kṛipaśhcha samitiñjayaḥ aśhvatthāmā vikarṇaśhcha saumadattis tathaiva cha

Meaning"ଆପଣ ସ୍ୱୟଂ, ଭୀଷ୍ମ, କର୍ଣ୍ଣ, ଯୁଦ୍ଧବିଜୟୀ କୃପ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା, ବିକର୍ଣ୍ଣ ତଥା ସୋମଦତ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭୂରିଶ୍ରବା—ଏ ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।"

bhavān — yourselfbhīṣhmaḥ — Bheeshmacha — andkarṇaḥ — Karnacha — andkṛipaḥ — Kripacha — andsamitim-jayaḥ — victorious in battleaśhvatthāmā — Ashvatthamavikarṇaḥ — Vikarnacha — andsaumadattiḥ — Bhurishravatathā — thuseva — evencha — also

Commentary

1.9 →

अन्ये च बहवः शूरा मदर्थे त्यक्तजीविताः। नानाशस्त्रप्रहरणाः सर्वे युद्धविशारदाः॥

anye cha bahavaḥ śhūrā madarthe tyaktajīvitāḥ nānā-śhastra-praharaṇāḥ sarve yuddha-viśhāradāḥ

Meaningଏବଂ ଆହୁରି ଅନେକ ବୀର ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ମୋ ନିମନ୍ତେ ଆପଣା ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ବିବିଧ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରରେ ସଜ୍ଜିତ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସୁନିପୁଣ।

anye — otherscha — alsobahavaḥ — manyśhūrāḥ — heroic warriorsmat-arthe — for my saketyakta-jīvitāḥ — prepared to lay down their livesnānā-śhastra-praharaṇāḥ — equipped with various kinds of weaponssarve — allyuddha-viśhāradāḥ — skilled in the art of warfare

Commentary

1.10 →

अपर्याप्तं तदस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम्। पर्याप्तं त्विदमेतेषां बलं भीमाभिरक्षितम्॥

aparyāptaṁ tadasmākaṁ balaṁ bhīṣhmābhirakṣhitam paryāptaṁ tvidameteṣhāṁ balaṁ bhīmābhirakṣhitam

Meaningଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଆମ ସେନା ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ, ଅଥଚ ଭୀମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ସେମାନଙ୍କ ସେନା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ।

aparyāptam — unlimitedtat — thatasmākam — oursbalam — strengthbhīṣhma — by Grandsire Bheeshmaabhirakṣhitam — safely marshalledparyāptam — limitedtu — butidam — thiseteṣhām — theirbalam — strengthbhīma — Bheemabhirakṣhitam — carefully marshalled

Commentary

The verse is differently interpreted by different commentators. Sridhara Swami takes the word aparyaptam to mean insufficient. Ananda Giri takes it to mean unlimited.

1.11 →

अयनेषु च सर्वेषु यथाभागमवस्थिताः। भीष्ममेवाभिरक्षन्तु भवन्तः सर्व एव हि॥

ayaneṣhu cha sarveṣhu yathā-bhāgamavasthitāḥ bhīṣhmamevābhirakṣhantu bhavantaḥ sarva eva hi

Meaningଅତଏବ ଆପଣ ସମସ୍ତେ ସେନାର ବିଭିନ୍ନ ବିଭାଗରେ ଆପଣା ଆପଣା ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହି ସର୍ବତୋଭାବେ କେବଳ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ହିଁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।

ayaneṣhu — at the strategic pointscha — alsosarveṣhu — allyathā-bhāgam — in respective positionavasthitāḥ — situatedbhīṣhmam — to Grandsire Bheeshmaeva — onlyabhirakṣhantu — defendbhavantaḥ — yousarve — alleva hi — even as

Commentary

1.12 →

तस्य संजनयन्हर्षं कुरुवृद्धः पितामहः। सिंहनादं विनद्योच्चैः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान्॥

tasya sañjanayan harṣhaṁ kuru-vṛiddhaḥ pitāmahaḥ siṁha-nādaṁ vinadyochchaiḥ śhaṅkhaṁ dadhmau pratāpavān

Meaningସେତେବେଳେ କୌରବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଯଶସ୍ୱୀ ପିତାମହ (ଭୀଷ୍ମ) ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ହର୍ଷ ଜନ୍ମାଇବାକୁ ସିଂହ ପରି ଗର୍ଜନ କରି ଆପଣା ଶଙ୍ଖ ବଜାଇଲେ।

tasya — hissañjanayan — causingharṣham — joykuru-vṛiddhaḥ — the grand old man of the Kuru dynasty (Bheeshma)pitāmahaḥ — grandfathersinha-nādam — lion’s roarvinadya — soundinguchchaiḥ — very loudlyśhaṅkham — conch shelldadhmau — blewpratāpa-vān — the glorious

Commentary

1.13 →

ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पणवानकगोमुखाः। सहसैवाभ्यहन्यन्त स शब्दस्तुमुलोऽभवत्॥

tataḥ śhaṅkhāśhcha bheryaśhcha paṇavānaka-gomukhāḥ sahasaivābhyahanyanta sa śhabdastumulo ’bhavat

Meaningତାହାପରେ ହଠାତ୍‌ କୌରବ ପକ୍ଷରୁ ଶଙ୍ଖ, ଭେରୀ, ଢୋଲ, ମୃଦଙ୍ଗ ଓ ଶିଙ୍ଗା ବାଦ୍ୟ ଏକାବେଳକେ ବାଜି ଉଠିଲା ଏବଂ ସେହି ଶବ୍ଦ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ହେଲା।

tataḥ — thereafterśhaṅkhāḥ — conchescha — andbheryaḥ — buglescha — andpaṇava-ānaka — drums and kettledrumsgo-mukhāḥ — trumpetssahasā — suddenlyeva — indeedabhyahanyanta — blared forthsaḥ — thatśhabdaḥ — soundtumulaḥ — overwhelmingabhavat — was

Commentary

1.14 →

ततः श्वेतैर्हयैर्युक्ते महति स्यन्दने स्थितौ। माधवः पाण्डवश्चैव दिव्यौ शङ्खौ प्रदध्मतुः॥

tataḥ śhvetairhayairyukte mahati syandane sthitau mādhavaḥ pāṇḍavaśhchaiva divyau śhaṅkhau pradadhmatuḥ

Meaningତାହାପରେ ଶ୍ୱେତ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୋଡ଼ିତ ଭବ୍ୟ ରଥରେ ଉପବିଷ୍ଟ ମାଧବ (ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ) ଓ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର (ଅର୍ଜୁନ) ଦିବ୍ୟ ଶଙ୍ଖ ବଜାଇଲେ।

tataḥ — thenśhvetaiḥ — by whitehayaiḥ — horsesyukte — yokedmahati — glorioussyandane — chariotsthitau — seatedmādhavaḥ — Shree Krishna, the husband of the goddess of fortune, Lakshmipāṇḍavaḥ — Arjuncha — andeva — alsodivyau — Divineśhaṅkhau — conch shellspradadhmatuḥ — blew

Commentary

1.15 →

पाञ्चजन्यं हृषीकेशो देवदत्तं धनंजयः। पौण्ड्रं दध्मौ महाशङ्खं भीमकर्मा वृकोदरः॥

pāñchajanyaṁ hṛiṣhīkeśho devadattaṁ dhanañjayaḥ pauṇḍraṁ dadhmau mahā-śhaṅkhaṁ bhīma-karmā vṛikodaraḥ

Meaningହୃଷୀକେଶ ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଶଙ୍ଖ, ଅର୍ଜୁନ ଦେବଦତ୍ତ ଶଙ୍ଖ ତଥା ଭୟଙ୍କର କର୍ମ କରୁଥିବା ବୃକୋଦର ଭୀମ ପୌଣ୍ଡ୍ର ନାମକ ମହାଶଙ୍ଖ ବଜାଇଲେ।

pāñchajanyam — the conch shell named Panchajanyahṛiṣhīka-īśhaḥ — Shree Krishna, the Lord of the mind and sensesdevadattam — the conch shell named Devaduttadhanam-jayaḥ — Arjun, the winner of wealthpauṇḍram — the conch named Paundradadhmau — blewmahā-śhaṅkham — mighty conchbhīma-karmā — one who performs herculean tasksvṛika-udaraḥ — Bheem, the voracious eater

Commentary

1.16 →

अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः। नकुलः सहदेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ॥

anantavijayaṁ rājā kuntī-putro yudhiṣhṭhiraḥ nakulaḥ sahadevaśhcha sughoṣha-maṇipuṣhpakau

Meaningକୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଅନନ୍ତବିଜୟ ଶଙ୍ଖ ବଜାଇଲେ; ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ ଯଥାକ୍ରମେ ସୁଘୋଷ ଓ ମଣିପୁଷ୍ପକ ଶଙ୍ଖ ବଜାଇଲେ।

ananta-vijayam — the conch named Anantavijayrājā — kingkuntī-putraḥ — son of Kuntiyudhiṣhṭhiraḥ — Yudhishthirnakulaḥ — Nakulsahadevaḥ — Sahadevcha — andsughoṣha-maṇipuṣhpakau — the conche shells named Sughosh and Manipushpak

Commentary

1.17 →

काश्यश्च परमेष्वासः शिखण्डी च महारथः। धृष्टद्युम्नो विराटश्च सात्यकिश्चापराजितः॥

kāśhyaśhcha parameṣhvāsaḥ śhikhaṇḍī cha mahā-rathaḥ dhṛiṣhṭadyumno virāṭaśhcha sātyakiśh chāparājitaḥ

Meaningଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର କାଶୀରାଜ, ମହାରଥୀ ଶିଖଣ୍ଡୀ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ବିରାଟ ଓ ଅଜେୟ ସାତ୍ୟକି,

kāśhyaḥ — King of Kashicha — andparama-iṣhu-āsaḥ — the excellent archerśhikhaṇḍī — Shikhandicha — alsomahā-rathaḥ — warriors who could single handedly match the strength of ten thousand ordinary warriorsdhṛiṣhṭadyumnaḥ — Dhrishtadyumnavirāṭaḥ — Viratcha — andsātyakiḥ — Satyakicha — andaparājitaḥ — invincible

Commentary

1.18 →

द्रुपदो द्रौपदेयाश्च सर्वशः पृथिवीपते। सौभद्रश्च महाबाहुः शङ्खान्दध्मुः पृथक्पृथक्॥

drupado draupadeyāśhcha sarvaśhaḥ pṛithivī-pate saubhadraśhcha mahā-bāhuḥ śhaṅkhāndadhmuḥ pṛithak pṛithak

Meaningହେ ପୃଥିବୀପତି! ଦ୍ରୁପଦ ଓ ଦ୍ରୌପଦୀର ପୁତ୍ରମାନେ ତଥା ମହାବାହୁ ସୁଭଦ୍ରାପୁତ୍ର (ଅଭିମନ୍ୟୁ)—ଏ ସମସ୍ତେ ସର୍ବତ୍ର ଆପଣା ଆପଣା ଶଙ୍ଖ ପୃଥକ୍‌ ପୃଥକ୍‌ ଭାବେ ବଜାଇଲେ।

drupadaḥ — Drupaddraupadeyāḥ — the five sons of Draupadicha — andsarvaśhaḥ — allpṛithivī-pate — Ruler of the earthsaubhadraḥ — Abhimanyu, the son of Subhadracha — alsomahā-bāhuḥ — the mighty-armedśhaṅkhān — conch shellsdadhmuḥ — blewpṛithak pṛithak — individually

Commentary

This blowing of conches announced the commencement of the battle.

1.19 →

स घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत्। नभश्च पृथिवीं चैव तुमुलो व्यनुनादयन्॥

sa ghoṣho dhārtarāṣhṭrāṇāṁ hṛidayāni vyadārayat nabhaśhcha pṛithivīṁ chaiva tumulo nunādayan

Meaningସେହି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ ଉଭୟରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହୋଇ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପକ୍ଷୀୟମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲା।

saḥ — thatghoṣhaḥ — sounddhārtarāṣhṭrāṇām — of Dhritarashtra’s sonshṛidayāni — heartsvyadārayat — shatterednabhaḥ — the skycha — andpṛithivīm — the earthcha — andeva — certainlytumulaḥ — terrific soundabhyanunādayan — thundering

Commentary

1.20 →

अथ व्यवस्थितान् दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रान्कपिध्वजः। प्रवृत्ते शस्त्रसंपाते धनुरुद्यम्य पाण्डवः॥

atha vyavasthitān dṛiṣhṭvā dhārtarāṣhṭrān kapi-dhwajaḥ pravṛitte śhastra-sampāte dhanurudyamya pāṇḍavaḥ hṛiṣhīkeśhaṁ tadā vākyam idam āha mahī-pate

Meaningହେ ପୃଥିବୀପତି! ତାହାପରେ ଯୁଦ୍ଧ ସଜ୍ଜାରେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପକ୍ଷୀୟମାନଙ୍କୁ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ନିକ୍ଷେପ ଆରମ୍ଭ ହେବାକୁ ଯାଉଥିବାର ଦେଖି, ଯାହାଙ୍କ ଧ୍ୱଜରେ କପି (ବାନର) ଚିହ୍ନ ଥିଲା, ସେହି ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ ଆପଣା ଧନୁ ଉଠାଇ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

atha — thereuponvyavasthitān — arrayeddṛiṣhṭvā — seeingdhārtarāṣhṭrān — Dhritarashtra’s sonskapi-dwajaḥ — the Monkey Banneredpravṛitte — about to commenceśhastra-sampāte — to use the weaponsdhanuḥ — bowudyamya — taking uppāṇḍavaḥ — Arjun, the son of Panduhṛiṣhīkeśham — to Shree Krishnatadā — at that timevākyam — wordsidam — theseāha — saidmahī-pate — King

Commentary

1.21 →

अर्जुन उवाच हृषीकेशं तदा वाक्यमिदमाह महीपते। सेनयोरुभयोर्मध्ये रथं स्थापय मेऽच्युत॥

arjuna uvācha senayor ubhayor madhye rathaṁ sthāpaya me ’chyuta

Meaningଅର୍ଜୁନ କହିଲେ, "ହେ କୃଷ୍ଣ! ଉଭୟ ସେନାର ମଝିରେ ମୋ ରଥ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଏଠାରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦେଖିପାରେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେବାକୁ ଥିବା ବେଳେ କାହା ସହିତ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ହେବ ତାହା ଜାଣିପାରେ।"

arjunaḥ uvācha — Arjun saidsenayoḥ — armiesubhayoḥ — bothmadhye — in the middleratham — chariotsthāpaya — placeme — myachyuta — Shree Krishna, the infallible One

Commentary

1.22 →

यावदेतान्निरीक्षेऽहं योद्धुकामानवस्थितान्। कैर्मया सह योद्धव्यमस्मिन्रणसमुद्यमे॥

yāvadetān nirīkṣhe ’haṁ yoddhu-kāmān avasthitān kairmayā saha yoddhavyam asmin raṇa-samudyame

yāvat — as many asetān — thesenirīkṣhe — lookaham — Iyoddhu-kāmān — for the battleavasthitān — arrayedkaiḥ — with whommayā — by mesaha — togetheryoddhavyam — must fightasmin — in thisraṇa-samudyame — great combat

Commentary

1.23 →

योत्स्यमानानवेक्षेऽहं य एतेऽत्र समागताः। धार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेर्युद्धे प्रियचिकीर्षवः॥

yotsyamānān avekṣhe ’haṁ ya ete ’tra samāgatāḥ dhārtarāṣhṭrasya durbuddher yuddhe priya-chikīrṣhavaḥ

Meaningକାରଣ ଦୁଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ନିମନ୍ତେ ସମ୍ମିଳିତ ହୋଇଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଅଛି।

yotsyamānān — those who have come to fightavekṣhe aham — I desire to seeye — whoete — thoseatra — heresamāgatāḥ — assembleddhārtarāṣhṭrasya — of Dhritarashtra’s sondurbuddheḥ — evil-mindedyuddhe — in the fightpriya-chikīrṣhavaḥ — wishing to please

Commentary

1.24 →

संजय उवाच एवमुक्तो हृषीकेशो गुडाकेशेन भारत। सेनयोरुभयोर्मध्ये स्थापयित्वा रथोत्तमम्॥

sañjaya uvācha evam ukto hṛiṣhīkeśho guḍākeśhena bhārata senayor ubhayor madhye sthāpayitvā rathottamam

Meaningସଞ୍ଜୟ କହିଲେ, ହେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର! ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହିପରି କଥିତ ହୋଇ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥକୁ ଉଭୟ ସେନାର ମଝିରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

sañjayaḥ uvācha — Sanjay saidevam — thusuktaḥ — addressedhṛiṣhīkeśhaḥ — Shree Krishna, the Lord of the sensesguḍākeśhena — by Arjun, the conqueror of sleepbhārata — descendant of Bharatsenayoḥ — armiesubhayoḥ — the twomadhye — betweensthāpayitvā — having drawnratha-uttamam — magnificent chariot

Commentary

1.25 →

भीष्मद्रोणप्रमुखतः सर्वेषां च महीक्षिताम्। उवाच पार्थ पश्यैतान्समवेतान्कुरूनिति॥

bhīṣhma-droṇa-pramukhataḥ sarveṣhāṁ cha mahī-kṣhitām uvācha pārtha paśhyaitān samavetān kurūn iti

Meaningଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣ ତଥା ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀପତିମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସେ କହିଲେ: "ହେ ପୃଥାପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ! ଏକତ୍ର ସମ୍ମିଳିତ ଏହି କୁରୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖ।"

bhīṣhma — Grandsire Bheeshmadroṇa — Dronacharyapramukhataḥ — in the presencesarveṣhām — allcha — andmahī-kṣhitām — other kingsuvācha — saidpārtha — Arjun, the son of Prithapaśhya — beholdetān — thesesamavetān — gatheredkurūn — descendants of Kuruiti — thus

Commentary

1.26 →

तत्रापश्यत्स्थितान्पार्थः पितृ़नथ पितामहान्। आचार्यान्मातुलान्भ्रातृ़न्पुत्रान्पौत्रान्सखींस्तथा॥

tatrāpaśhyat sthitān pārthaḥ pitṝīn atha pitāmahān āchāryān mātulān bhrātṝīn putrān pautrān sakhīṁs tathā śhvaśhurān suhṛidaśh chaiva senayor ubhayor api

Meaningସେତେବେଳେ ଅର୍ଜୁନ (ପୃଥାପୁତ୍ର) ସେଠାରେ (ସେନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ) ଠିଆ ହୋଇଥିବା ପିତୃବ୍ୟ, ପିତାମହ, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ମାତୁଳ, ଭ୍ରାତା, ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

tatra — thereapaśhyat — sawsthitān — stationedpārthaḥ — Arjunpitṝīn — fathersatha — thereafterpitāmahān — grandfathersāchāryān — teachersmātulān — maternal unclesbhrātṝīn — brothersputrān — sonspautrān — grandsonssakhīn — friendstathā — alsośhvaśhurān — fathers-in-lawsuhṛidaḥ — well-wisherscha — andeva — indeedsenayoḥ — armiesubhayoḥ — in both armiesapi — also

Commentary

1.27 →

श्वशुरान्सुहृदश्चैव सेनयोरुभयोरपि। तान्समीक्ष्य स कौन्तेयः सर्वान्बन्धूनवस्थितान्॥

tān samīkṣhya sa kaunteyaḥ sarvān bandhūn avasthitān kṛipayā parayāviṣhṭo viṣhīdann idam abravīt

Meaningସେ ଉଭୟ ସେନାରେ ଶ୍ୱଶୁର ଓ ସୁହୃଦମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ଏହିପରି ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ସେହି ସମସ୍ତ ସ୍ୱଜନଙ୍କୁ ଦେଖି କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ ଗଭୀର କରୁଣାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଶୋକାକୁଳ ଭାବେ କହିଲେ।

tān — thesesamīkṣhya — on seeingsaḥ — theykaunteyaḥ — Arjun, the son of Kuntisarvān — allbandhūn — relativesavasthitān — presentkṛipayā — by compassionparayā — greatāviṣhṭaḥ — overwhelmedviṣhīdan — deep sorrowidam — thisabravīt — spoke

Commentary

1.28 →

अर्जुन उवाच कृपया परयाऽऽविष्टो विषीदन्निदमब्रवीत्। दृष्ट्वेमं स्वजनं कृष्ण युयुत्सुं समुपस्थितम्॥

arjuna uvācha dṛiṣhṭvemaṁ sva-janaṁ kṛiṣhṇa yuyutsuṁ samupasthitam

Meaningଅର୍ଜୁନ କହିଲେ, "ହେ କୃଷ୍ଣ! ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷୀ ହୋଇ ଏଠାରେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇଥିବା ମୋ ସ୍ୱଜନମାନଙ୍କୁ ଦେଖି,

arjunaḥ uvācha — Arjun saiddṛiṣhṭvā — on seeingimam — thesesva-janam — kinsmenkṛiṣhṇa — Krishnayuyutsum — eager to fightsamupasthitam — present

Commentary

1.29 →

सीदन्ति मम गात्राणि मुखं च परिशुष्यति। वेपथुश्च शरीरे मे रोमहर्षश्च जायते॥

sīdanti mama gātrāṇi mukhaṁ cha pariśhuṣhyati vepathuśh cha śharīre me roma-harṣhaśh cha jāyate

Meaningମୋ ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ଅବଶ ହୋଇ ଯାଉଅଛି, ମୋ ମୁଖ ଶୁଖିଯାଉଅଛି, ମୋ ଶରୀର କମ୍ପୁଅଛି ଏବଂ ମୋ ରୋମ ଠିଆ ହୋଇ ଯାଉଅଛି।

sīdanti — quiveringmama — mygātrāṇi — limbsmukham — mouthcha — andpariśhuṣhyati — is drying up vepathuḥ—shudderingcha — andśharīre — on the bodyme — myroma-harṣhaḥ — standing of bodily hair on endcha — alsojāyate — is happening

Commentary

1.30 →

गाण्डीवं स्रंसते हस्तात्त्वक्चैव परिदह्यते। न च शक्नोम्यवस्थातुं भ्रमतीव च मे मनः॥

gāṇḍīvaṁ sraṁsate hastāt tvak chaiva paridahyate na cha śhaknomy avasthātuṁ bhramatīva cha me manaḥ

Meaningଗାଣ୍ଡୀବ ମୋ ହାତରୁ ଖସି ଯାଉଅଛି ଏବଂ ମୋ ସମଗ୍ର ଚର୍ମ ଜ୍ୱଳି ଉଠୁଅଛି; ମୁଁ ଠିଆ ହୋଇ ରହିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ଏବଂ ମୋ ମନ ଯେପରି ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଯାଉଅଛି।

gāṇḍīvam — Arjun’s bowsraṁsate — is slippinghastāt — from (my) handtvak — skincha — andeva — indeedparidahyate — is burning all overna — notcha — andśhaknomi — am ableavasthātum — remain steadybhramati iva — whirling likecha — andme — mymanaḥ — mind

Commentary

1.31 →

निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव। न च श्रेयोऽनुपश्यामि हत्वा स्वजनमाहवे॥

nimittāni cha paśhyāmi viparītāni keśhava na cha śhreyo ’nupaśhyāmi hatvā sva-janam āhave

Meaningହେ କେଶବ! ମୁଁ ଅମଙ୍ଗଳ ଲକ୍ଷଣ ସବୁ ଦେଖୁଅଛି। ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ସ୍ୱଜନମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବାରେ ମୁଁ କୌଣସି କଲ୍ୟାଣ ଦେଖୁ ନାହିଁ।

nimittāni — omenscha — andpaśhyāmi — I seeviparītāni — misfortunekeśhava — Shree Krishna, killer of the Keshi demonna — notcha — alsośhreyaḥ — goodanupaśhyāmi — I foreseehatvā — from killingsva-janam — kinsmenāhave — in battle

Commentary

Kesava means he who has fine or luxuriant hair.

1.32 →

न काङ्क्षे विजयं कृष्ण न च राज्यं सुखानि च। किं नो राज्येन गोविन्द किं भोगैर्जीवितेन वा॥

na kāṅkṣhe vijayaṁ kṛiṣhṇa na cha rājyaṁ sukhāni cha kiṁ no rājyena govinda kiṁ bhogair jīvitena vā

Meaningହେ କୃଷ୍ଣ! ମୁଁ ବିଜୟ ଚାହୁଁ ନାହିଁ, ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ସୁଖଭୋଗ ମଧ୍ୟ ଚାହୁଁ ନାହିଁ। ହେ କୃଷ୍ଣ! ଆମ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟରେ କଅଣ ପ୍ରୟୋଜନ, ଅଥବା ସୁଖଭୋଗରେ କିମ୍ବା ଜୀବନରେ ହିଁ କଅଣ ପ୍ରୟୋଜନ?

na — norkāṅkṣhe — do I desirevijayam — victorykṛiṣhṇa — Krishnana — norcha — as wellrājyam — kingdomsukhāni — happinesscha — alsokim — whatnaḥ — to usrājyena — by kingdomgovinda — Krishna, he who gives pleasure to the senses, he who is fond of cowskim — what?bhogaiḥ — pleasuresjīvitena — lifevā — or

Commentary

1.33 →

येषामर्थे काङ्क्षितं नो राज्यं भोगाः सुखानि च। त इमेऽवस्थिता युद्धे प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च॥

yeṣhām arthe kāṅkṣhitaṁ no rājyaṁ bhogāḥ sukhāni cha ta ime ’vasthitā yuddhe prāṇāṁs tyaktvā dhanāni cha

Meaningଯେଉଁମାନଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ଆମେ ରାଜ୍ୟ, ଭୋଗ ଓ ସୁଖ କାମନା କରୁ, ସେମାନେ ହିଁ ଜୀବନ ଓ ଧନ ତ୍ୟାଗ କରି ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଠିଆ ହୋଇଅଛନ୍ତି।

yeṣhām — for whosearthe — sakekāṅkṣhitam — coveted fornaḥ — by usrājyam — kingdombhogāḥ — pleasuressukhāni — happinesscha — alsote — theyime — theseavasthitāḥ — situatedyuddhe — for battleprāṇān — livestyaktvā — giving updhanāni — wealthcha — also

Commentary

1.34 →

आचार्याः पितरः पुत्रास्तथैव च पितामहाः। मातुलाः श्चशुराः पौत्राः श्यालाः सम्बन्धिनस्तथा॥

āchāryāḥ pitaraḥ putrās tathaiva cha pitāmahāḥ mātulāḥ śhvaśhurāḥ pautrāḥ śhyālāḥ sambandhinas tathā

Meaningଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ପିତୃବ୍ୟ, ପୁତ୍ର ଓ ପିତାମହ, ମାତୁଳ, ଶ୍ୱଶୁର, ପୌତ୍ର, ଶ୍ୟାଳକ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟମାନେ—

āchāryāḥ — teacherspitaraḥ — fathersputrāḥ — sonstathā — as welleva — indeedcha — alsopitāmahāḥ — grandfathersmātulāḥ — maternal unclesśhvaśhurāḥ — fathers-in-lawpautrāḥ — grandsonsśhyālāḥ — brothers-in-lawsambandhinaḥ — kinsmentathā — as well

Commentary

1.35 →

एतान्न हन्तुमिच्छामि घ्नतोऽपि मधुसूदन। अपि त्रैलोक्यराज्यस्य हेतोः किं नु महीकृते॥

etān na hantum ichchhāmi ghnato ’pi madhusūdana api trailokya-rājyasya hetoḥ kiṁ nu mahī-kṛite

Meaningହେ କୃଷ୍ଣ! ତ୍ରିଲୋକର ରାଜ୍ୟ ନିମନ୍ତେ ସୁଦ୍ଧା ସେମାନେ ମୋତେ ବଧ କଲେ ବି ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ; ତେବେ ଏହି ପୃଥିବୀ ନିମନ୍ତେ ସେମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବା କଥା ତ ଦୂରର କଥା।"

etān — thesena — nothantum — to slayichchhāmi — I wishghnataḥ — killedapi — even thoughmadhusūdana — Shree Krishna, killer of the demon Madhuapi — even thoughtrai-lokya-rājyasya — dominion over three worldshetoḥ — for the sake ofkim nu — what to speak ofmahī-kṛite — for the earth

Commentary

1.36 →

निहत्य धार्तराष्ट्रान्नः का प्रीतिः स्याज्जनार्दन। पापमेवाश्रयेदस्मान्हत्वैतानाततायिनः॥

nihatya dhārtarāṣhṭrān naḥ kā prītiḥ syāj janārdana pāpam evāśhrayed asmān hatvaitān ātatāyinaḥ

Meaningହେ ଜନାର୍ଦନ! ଏହି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ବଧ କରି ଆମକୁ କଅଣ ସୁଖ ମିଳିବ? ଏ ଆତତାୟୀମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବାରୁ ଆମକୁ କେବଳ ପାପ ହିଁ ଲାଗିବ।

nihatya — by killingdhārtarāṣhṭrān — the sons of Dhritarashtranaḥ — ourkā — whatprītiḥ — pleasuresyāt — will there bejanārdana — he who looks after the public, Shree Krishnapāpam — viceseva — certainlyāśhrayet — must come uponasmān — ushatvā — by killingetān — all theseātatāyinaḥ — aggressors

Commentary

Janardana means one who is worshipped by all for prosperity and salvation -- Krishna. He who sets fire to the house of another, who gives poision, who runs with sword to kill, who has plundered wealth and lands, and who has taken hold of the wife of somody else is an atatayi. Duryodhana had done all these evil actions.

1.37 →

तस्मान्नार्हा वयं हन्तुं धार्तराष्ट्रान्स्वबान्धवान्। स्वजनं हि कथं हत्वा सुखिनः स्याम माधव॥

tasmān nārhā vayaṁ hantuṁ dhārtarāṣhṭrān sa-bāndhavān sva-janaṁ hi kathaṁ hatvā sukhinaḥ syāma mādhava

Meaningଅତଏବ ଆମ ସ୍ୱଜନ ଏହି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ଆମର ଉଚିତ ନୁହେଁ; କାରଣ ହେ ମାଧବ (କୃଷ୍ଣ)! ନିଜ ସ୍ୱଜନଙ୍କୁ ବଧ କରି ଆମେ କିପରି ସୁଖୀ ହୋଇପାରିବୁ?

tasmāt — hencena — neverarhāḥ — behoovevayam — wehantum — to killdhārtarāṣhṭrān — the sons of Dhritarashtrasva-bāndhavān — along with friendssva-janam — kinsmenhi — certainlykatham — howhatvā — by killingsukhinaḥ — happysyāma — will we becomemādhava — Shree Krishna, the husband of Yogmaya

Commentary

1.38 →

यद्यप्येते न पश्यन्ति लोभोपहतचेतसः। कुलक्षयकृतं दोषं मित्रद्रोहे च पातकम्॥

yady apy ete na paśhyanti lobhopahata-chetasaḥ kula-kṣhaya-kṛitaṁ doṣhaṁ mitra-drohe cha pātakam

Meaningଯଦିଓ ଲୋଭରେ ବିବେକ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ସେମାନେ କୁଳକ୍ଷୟରେ କୌଣସି ଦୋଷ ଓ ବନ୍ଧୁଦ୍ରୋହରେ କୌଣସି ପାପ ଦେଖୁ ନାହାନ୍ତି,

yadi api — even thoughete — theyna — notpaśhyanti — seelobha — greedupahata — overpoweredchetasaḥ — thoughtskula-kṣhaya-kṛitam — in annihilating their relativesdoṣham — faultmitra-drohe — to wreak treachery upon friendscha — andpātakam — sin

Commentary

1.39 →

कथं न ज्ञेयमस्माभिः पापादस्मान्निवर्तितुम्। कुलक्षयकृतं दोषं प्रपश्यद्भिर्जनार्दन॥

kathaṁ na jñeyam asmābhiḥ pāpād asmān nivartitum kula-kṣhaya-kṛitaṁ doṣhaṁ prapaśhyadbhir janārdana

Meaningତଥାପି ହେ ଜନାର୍ଦନ (କୃଷ୍ଣ)! ଯେଉଁ ଆମେ କୁଳକ୍ଷୟରେ ଥିବା ଦୋଷକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ରୂପେ ଦେଖୁଅଛୁ, ସେହି ଆମେ କାହିଁକି ଏ ପାପରୁ ନିବୃତ୍ତ ହେବାକୁ ଶିଖିବୁ ନାହିଁ?

katham — whyna — notjñeyam — should be knownasmābhiḥ — wepāpāt — from sinasmāt — thesenivartitum — to turn awaykula-kṣhaya — killing the kinderedkṛitam — donedoṣham — crimeprapaśhyadbhiḥ — who can seejanārdana — he who looks after the public, Shree Krishna

Commentary

Ignorance of law is no excuse but wanton sinful conduct is a grave crime, unworthy of us, who are wiser.

1.40 →

कुलक्षये प्रणश्यन्ति कुलधर्माः सनातनाः। धर्मे नष्टे कुलं कृत्स्नमधर्मोऽभिभवत्युत॥

kula-kṣhaye praṇaśhyanti kula-dharmāḥ sanātanāḥ dharme naṣhṭe kulaṁ kṛitsnam adharmo ’bhibhavaty uta

Meaningକୁଳର କ୍ଷୟ ହେଲେ ସେହି କୁଳର ସନାତନ ଧର୍ମ ବିନଷ୍ଟ ହୁଏ; ଧର୍ମ ବିନଷ୍ଟ ହେଲେ ସମଗ୍ର କୁଳକୁ ଅଧର୍ମ ଅଭିଭୂତ କରିଦିଏ।

kula-kṣhaye — in the destruction of a dynastypraṇaśhyanti — are vanquishedkula-dharmāḥ — family traditionssanātanāḥ — eternaldharme — religionnaṣhṭe — is destroyedkulam — familykṛitsnam — the wholeadharmaḥ — irreligionabhibhavati — overcomeuta — indeed

Commentary

Dharma -- the duties and ceremonies practised by the family in accordance with the injunctions of the scriptures.

1.41 →

अधर्माभिभवात्कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः। स्त्रीषु दुष्टासु वार्ष्णेय जायते वर्णसङ्करः॥

adharmābhibhavāt kṛiṣhṇa praduṣhyanti kula-striyaḥ strīṣhu duṣhṭāsu vārṣhṇeya jāyate varṇa-saṅkaraḥ

Meaningହେ କୃଷ୍ଣ! ଅଧର୍ମ ବ୍ୟାପ୍ତ ହେଲେ କୁଳର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୂଷିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏବଂ ହେ ବାର୍ଷ୍ଣେୟ (ବୃଷ୍ଣିବଂଶଜ)! ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୂଷିତ ହେଲେ ବର୍ଣ୍ଣସଙ୍କର ଜନ୍ମ ନିଏ।

adharma — irreligionabhibhavāt — preponderancekṛiṣhṇa — Shree Krishnapraduṣhyanti — become immoralkula-striyaḥ — women of the familystrīṣhu — of womenduṣhṭāsu — become immoralvārṣhṇeya — descendant of Vrishnijāyate — are bornvarṇa-saṅkaraḥ — unwanted progeny

Commentary

1.42 →

सङ्करो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य च। पतन्ति पितरो ह्येषां लुप्तपिण्डोदकक्रियाः॥

saṅkaro narakāyaiva kula-ghnānāṁ kulasya cha patanti pitaro hy eṣhāṁ lupta-piṇḍodaka-kriyāḥ

Meaningବର୍ଣ୍ଣସଙ୍କର କୁଳଘାତୀମାନଙ୍କୁ ତଥା ସେମାନଙ୍କ କୁଳକୁ ନରକକୁ ନେଇଯାଏ; କାରଣ ସେମାନଙ୍କ ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ପିଣ୍ଡ ଓ ଜଳଦାନରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ ଅଧଃପତିତ ହୁଅନ୍ତି।

saṅkaraḥ — unwanted childrennarakāya — hellisheva — indeedkula-ghnānām — for those who destroy the familykulasya — of the familycha — alsopatanti — fallpitaraḥ — ancestorshi — verilyeṣhām — theirlupta — deprived ofpiṇḍodaka-kriyāḥ — performances of sacrificial offerings

Commentary

1.43 →

दोषैरेतैः कुलघ्नानां वर्णसङ्करकारकैः। उत्साद्यन्ते जातिधर्माः कुलधर्माश्च शाश्वताः॥

doṣhair etaiḥ kula-ghnānāṁ varṇa-saṅkara-kārakaiḥ utsādyante jāti-dharmāḥ kula-dharmāśh cha śhāśhvatāḥ

Meaningବର୍ଣ୍ଣସଙ୍କର ଜନ୍ମାଉଥିବା କୁଳଘାତୀମାନଙ୍କ ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଜାତିର ଓ କୁଳର ସନାତନ ଧର୍ମ ବିନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।

doṣhaiḥ — through evil deedsetaiḥ — thesekula-ghnānām — of those who destroy the familyvarṇa-saṅkara — unwanted progenykārakaiḥ — causingutsādyante — are ruinedjāti-dharmāḥ — social and family welfare activitieskula-dharmāḥ — family traditionscha — andśhāśhvatāḥ — eternal

Commentary

1.44 →

उत्सन्नकुलधर्माणां मनुष्याणां जनार्दन। नरकेऽनियतं वासो भवतीत्यनुशुश्रुम॥

utsanna-kula-dharmāṇāṁ manuṣhyāṇāṁ janārdana narake ‘niyataṁ vāso bhavatītyanuśhuśhruma

Meaningହେ ଜନାର୍ଦନ! ଆମେ ଶୁଣିଅଛୁ ଯେ ଯେଉଁମାନଙ୍କ କୁଳରେ ଧର୍ମ ବିନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥାଏ, ସେହି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଅନିର୍ଦିଷ୍ଟ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରେ ବାସ କରିବାକୁ ଅବଶ୍ୟମ୍ଭାବୀ ରୂପେ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।

utsanna — destroyedkula-dharmāṇām — whose family traditionsmanuṣhyāṇām — of such human beingsjanārdana — he who looks after the public, Shree Krishnanarake — in hellaniyatam — indefinitevāsaḥ — dwellbhavati — isiti — thusanuśhuśhruma — I have heard from the learned

Commentary

1.45 →

अहो बत महत्पापं कर्तुं व्यवसिता वयम्। यद्राज्यसुखलोभेन हन्तुं स्वजनमुद्यताः॥

aho bata mahat pāpaṁ kartuṁ vyavasitā vayam yad rājya-sukha-lobhena hantuṁ sva-janam udyatāḥ

Meaningହାୟ! ରାଜ୍ୟସୁଖର ଲୋଭରେ ଆମେ ଆପଣା ସ୍ୱଜନମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ଏକ ମହାପାପ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇଅଛୁ।

aho — alasbata — howmahat — greatpāpam — sinskartum — to performvyavasitāḥ — have decidedvayam — weyat — becauserājya-sukha-lobhena — driven by the desire for kingly pleasurehantum — to killsva-janam — kinsmenudyatāḥ — intending

Commentary

1.46 →

यदि मामप्रतीकारमशस्त्रं शस्त्रपाणयः। धार्तराष्ट्रा रणे हन्युस्तन्मे क्षेमतरं भवेत्॥

yadi mām apratīkāram aśhastraṁ śhastra-pāṇayaḥ dhārtarāṣhṭrā raṇe hanyus tan me kṣhemataraṁ bhavet

Meaningଯଦି ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିରସ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରତିରୋଧହୀନ ମୋତେ ବଧ କରନ୍ତି, ତେବେ ତାହା ମୋ ପକ୍ଷରେ ଅଧିକ ଶ୍ରେୟସ୍କର ହେବ।

yadi — ifmām — meapratīkāram — unresistingaśhastram — unarmedśhastra-pāṇayaḥ — those with weapons in handdhārtarāṣhṭrāḥ — the sons of Dhritarashtraraṇe — on the battlefieldhanyuḥ — shall killtat — thatme — to mekṣhema-taram — betterbhavet — would be

Commentary

1.47 →

सञ्जय उवाच एवमुक्त्वाऽर्जुनः संख्ये रथोपस्थ उपाविशत्। विसृज्य सशरं चापं शोकसंविग्नमानसः॥

sañjaya uvācha evam uktvārjunaḥ saṅkhye rathopastha upāviśhat visṛijya sa-śharaṁ chāpaṁ śhoka-saṁvigna-mānasaḥ

Meaningସଞ୍ଜୟ କହିଲେ, ରଣକ୍ଷେତ୍ର ମଝିରେ ଏହିପରି କହି ଅର୍ଜୁନ ଆପଣା ଧନୁ ଓ ବାଣ ଫୋପାଡ଼ି ଦେଲେ ଏବଂ ଶୋକରେ ବ୍ୟାକୁଳ ମନରେ ରଥର ଆସନ ଉପରେ ବସି ପଡ଼ିଲେ।

sañjayaḥ uvācha — Sanjay saidevam uktvā — speaking thusarjunaḥ — Arjunsaṅkhye — in the battlefieldratha upasthe — on the chariotupāviśhat — satvisṛijya — casting asidesa-śharam — along with arrowschāpam — the bowśhoka — with griefsaṁvigna — distressedmānasaḥ — mind