शिव सङ्कल्प सूक्तम् Meaning — Line by Line
शिव सङ्कल्प सूक्तम्
Every verse and every word explained in English & Hindi
Meaning — Line by Line
Every verse of शिव सङ्कल्प सूक्तम् with its Hindi meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.
Jump to a verse ▾
- Verse 1. Yaj-jāgrato dūram-udaiti daivaṁ tad-u suptasya tathaivaiti।
- Verse 2. Yena karmāṇy-apaso manīṣiṇo yajñe kṛṇvanti vidatheṣu dhīrāḥ।
- Verse 3. Yat-prajñānam-uta ceto dhṛtiśca yaj-jyotir-antar-amṛtaṁ prajāsu।
- Verse 4. Yened-aṁ bhūtaṁ bhuvanaṁ bhaviṣyat parigṛhītam-amṛtena sarvam।
- Verse 5. Yasminn-ṛcaḥ sāma yajūṁṣi yasmin pratiṣṭhitā ratha-nābhāv-ivārāḥ।
- Verse 6. Suṣārathir-aśvān-iva yan-manuṣyān-nenīyate'bhīśubhir-vājina iva।
Yaj-jāgrato dūram-udaiti daivaṁ tad-u suptasya tathaivaiti।
यज्जाग्रतो दूरमुदैति दैवं तदु सुप्तस्य तथैवैति। दूरङ्गमं ज्योतिषां ज्योतिरेकं तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु॥१॥
Yaj-jāgrato dūram-udaiti daivaṁ tad-u suptasya tathaivaiti। Dūraṅgamaṁ jyotiṣāṁ jyotir-ekaṁ tan-me manaḥ śiva-saṅkalpam-astu॥1॥
Meaningजो दिव्य (मन) जाग्रत अवस्था में दूर तक चला जाता है, और निद्रा में भी वैसे ही दूर तक भटकता है — वह दूरगामी, समस्त ज्योतियों की एक ज्योति — मेरा वह मन शुभ संकल्प वाला हो।
Yena karmāṇy-apaso manīṣiṇo yajñe kṛṇvanti vidatheṣu dhīrāḥ।
येन कर्माण्यपसो मनीषिणो यज्ञे कृण्वन्ति विदथेषु धीराः। यदपूर्वं यक्षमन्तः प्रजानां तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु॥२॥
Yena karmāṇy-apaso manīṣiṇo yajñe kṛṇvanti vidatheṣu dhīrāḥ। Yad-apūrvaṁ yakṣam-antaḥ prajānāṁ tan-me manaḥ śiva-saṅkalpam-astu॥2॥
Meaningजिसके द्वारा कुशल, मनीषी एवं धीर जन यज्ञ में तथा सभाओं (विदथों) में कर्म करते हैं; जो प्रजाओं के भीतर अपूर्व रहस्य (यक्ष) है — मेरा वह मन शुभ संकल्प वाला हो।
Yat-prajñānam-uta ceto dhṛtiśca yaj-jyotir-antar-amṛtaṁ prajāsu।
यत्प्रज्ञानमुत चेतो धृतिश्च यज्ज्योतिरन्तरमृतं प्रजासु। यस्मान्न ऋते किञ्चन कर्म क्रियते तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु॥३॥
Yat-prajñānam-uta ceto dhṛtiśca yaj-jyotir-antar-amṛtaṁ prajāsu। Yasmān-na ṛte kiñcana karma kriyate tan-me manaḥ śiva-saṅkalpam-astu॥3॥
Meaningजो प्रज्ञान, चेतना एवं धृति (दृढ़ इच्छा) है, जो प्रजाओं में अन्तर्निहित अमृतमय ज्योति है, जिसके बिना कोई भी कर्म नहीं किया जा सकता — मेरा वह मन शुभ संकल्प वाला हो।
Yened-aṁ bhūtaṁ bhuvanaṁ bhaviṣyat parigṛhītam-amṛtena sarvam।
येनेदं भूतं भुवनं भविष्यत् परिगृहीतममृतेन सर्वम्। येन यज्ञस्तायते सप्तहोता तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु॥४॥
Yened-aṁ bhūtaṁ bhuvanaṁ bhaviṣyat parigṛhītam-amṛtena sarvam। Yena yajñas-tāyate sapta-hotā tan-me manaḥ śiva-saṅkalpam-astu॥4॥
Meaningजिसके द्वारा यह समस्त भूत, वर्तमान भुवन एवं भविष्य अमृत से परिगृहीत है; जिसके द्वारा सप्तहोता वाला यज्ञ विस्तृत होता है — मेरा वह मन शुभ संकल्प वाला हो।
Yasminn-ṛcaḥ sāma yajūṁṣi yasmin pratiṣṭhitā ratha-nābhāv-ivārāḥ।
यस्मिन्नृचः साम यजूंषि यस्मिन् प्रतिष्ठिता रथनाभाविवाराः। यस्मिंश्चित्तं सर्वमोतं प्रजानां तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु॥५॥
Yasminn-ṛcaḥ sāma yajūṁṣi yasmin pratiṣṭhitā ratha-nābhāv-ivārāḥ। Yasmiṁś-cittaṁ sarvam-otaṁ prajānāṁ tan-me manaḥ śiva-saṅkalpam-astu॥5॥
Meaningजिसमें ऋक्, साम एवं यजुस् (वेदमन्त्र) प्रतिष्ठित हैं, जैसे रथ के पहिये की नाभि में अरे; जिसमें समस्त प्रजाओं का चित्त ओतप्रोत है — मेरा वह मन शुभ संकल्प वाला हो।
Suṣārathir-aśvān-iva yan-manuṣyān-nenīyate'bhīśubhir-vājina iva।
सुषारथिरश्वानिव यन्मनुष्यान्नेनीयतेऽभीशुभिर्वाजिन इव। हृत्प्रतिष्ठं यदजिरं जविष्ठं तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु॥६॥
Suṣārathir-aśvān-iva yan-manuṣyān-nenīyate'bhīśubhir-vājina iva। Hṛt-pratiṣṭhaṁ yad-ajiraṁ javiṣṭhaṁ tan-me manaḥ śiva-saṅkalpam-astu॥6॥
Meaningजो कुशल सारथि के समान, लगाम से अश्वों को हाँकता हुआ मनुष्यों को आगे ले जाता है; जो हृदय में प्रतिष्ठित, निरन्तर सक्रिय एवं अति वेगवान् है — मेरा वह मन शुभ संकल्प वाला हो।
Word-by-Word Breakdown
Origin & History
Source: Shukla Yajurveda, Vajasaneyi Samhita, Chapter 34, mantras 1–6
Author: Vedic seers (apaurusheya — revealed scripture)
Period: Vedic period (ancient)
The Shiva Sankalpa Suktam stands at the opening of the 34th chapter of the Shukla Yajurveda. Unlike most hymns that praise a deity, this rare and profound suktam is a prayer directed to the mind itself — recognising it as the subtle, far-ranging power behind all perception, action and worship, and indeed the field in which the Vedas and the consciousness of all beings are woven. The seers pray that this mighty instrument become 'shiva' — wholly auspicious in its every resolve — so that the human being may be drawn always toward the good. It has been cherished across the ages as a mantra for purifying and mastering the mind.
Frequently Asked Questions
What is the Shiva Sankalpa Suktam?▼
What does 'shiva sankalpa' mean?▼
Why is this hymn addressed to the mind?▼
When should it be chanted?▼
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →