श्रीरामचरितमानस बालकाण्ड मंगलाचरण Meaning — Line by Line
श्रीरामचरितमानस बालकाण्ड मंगलाचरण
Every verse and every word explained in English & Hindi
Meaning — Line by Line
Every verse of श्रीरामचरितमानस बालकाण्ड मंगलाचरण with its Hindi meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.
Jump to a verse ▾
- Verse 1. varṇānām arthasaṃghānāṃ rasānāṃ chandasām api
- Verse 2. bhavānīśaṅkarau vande śraddhāviśvāsarūpiṇau
- Verse 3. vande bodhamayaṃ nityaṃ guruṃ śaṅkararūpiṇam
- Verse 4. sītārāmaguṇagrāmapuṇyāraṇyavihāriṇau
- Verse 5. udbhavasthitisaṃhārakāriṇīṃ kleśahāriṇīm
- Verse 6. yanmāyāvaśavarti viśvam akhilaṃ brahmādidevāsurā
varṇānām arthasaṃghānāṃ rasānāṃ chandasām api
वर्णानामर्थसंघानां रसानां छन्दसामपि। मङ्गलानां च कर्त्तारौ वन्दे वाणीविनायकौ॥1॥
varṇānām arthasaṃghānāṃ rasānāṃ chandasām api maṅgalānāṃ ca karttārau vande vāṇīvināyakau (1)
Meaningमैं वाणी (सरस्वती) और विनायक (गणेश) की वंदना करता हूँ, जो अक्षरों, अर्थ-समूहों, रसों और छंदों के तथा समस्त मंगलों के कर्ता हैं। (1)
bhavānīśaṅkarau vande śraddhāviśvāsarūpiṇau
भवानीशङ्करौ वन्दे श्रद्धाविश्वासरूपिणौ। याभ्यां विना न पश्यन्ति सिद्धाः स्वान्तःस्थमीश्वरम्॥2॥
bhavānīśaṅkarau vande śraddhāviśvāsarūpiṇau yābhyāṃ vinā na paśyanti siddhāḥ svāntaḥsthamīśvaram (2)
Meaningश्रद्धा और विश्वास के स्वरूप श्रीभवानी-शंकर की मैं वंदना करता हूँ, जिनके बिना सिद्धजन भी अपने अंतःकरण में स्थित ईश्वर को नहीं देख पाते। (2)
vande bodhamayaṃ nityaṃ guruṃ śaṅkararūpiṇam
वन्दे बोधमयं नित्यं गुरुं शङ्कररूपिणम्। यमाश्रितो हि वक्रोऽपि चन्द्रः सर्वत्र वन्द्यते॥3॥
vande bodhamayaṃ nityaṃ guruṃ śaṅkararūpiṇam yamāśrito hi vakro'pi candraḥ sarvatra vandyate (3)
Meaningज्ञानमय, नित्य, शंकररूपी गुरु की मैं वंदना करता हूँ, जिनके आश्रित होने से टेढ़ा चंद्रमा भी सर्वत्र वंदनीय हो जाता है। (3)
sītārāmaguṇagrāmapuṇyāraṇyavihāriṇau
सीतारामगुणग्रामपुण्यारण्यविहारिणौ। वन्दे विशुद्धविज्ञानौ कवीश्वरकपीश्वरौ॥4॥
sītārāmaguṇagrāmapuṇyāraṇyavihāriṇau vande viśuddhavijñānau kavīśvarakapīśvarau (4)
Meaningश्रीसीताराम के गुण-समूह रूपी पवित्र वन में विचरण करने वाले, विशुद्ध विज्ञानवान् कवीश्वर (वाल्मीकि) और कपीश्वर (हनुमान) की मैं वंदना करता हूँ। (4)
udbhavasthitisaṃhārakāriṇīṃ kleśahāriṇīm
उद्भवस्थितिसंहारकारिणीं क्लेशहारिणीम्। सर्वश्रेयस्करीं सीतां नतोऽहं रामवल्लभाम्॥5॥
udbhavasthitisaṃhārakāriṇīṃ kleśahāriṇīm sarvaśreyaskarīṃ sītāṃ nato'haṃ rāmavallabhām (5)
Meaningसृष्टि की उत्पत्ति, स्थिति और संहार करने वाली, क्लेशों को हरने वाली, सर्व कल्याणकारी, श्रीराम की प्रिया श्रीसीता जी को मैं नमस्कार करता हूँ। (5)
yanmāyāvaśavarti viśvam akhilaṃ brahmādidevāsurā
यन्मायावशवर्ति विश्वमखिलं ब्रह्मादिदेवासुरा यत्सत्त्वादमृषैव भाति सकलं रज्जौ यथाहेर्भ्रमः। यत्पादप्लवमेकमेव हि भवाम्भोधेस्तितीर्षावतां वन्देऽहं तमशेषकारणपरं रामाख्यमीशं हरिम्॥6॥
yanmāyāvaśavarti viśvam akhilaṃ brahmādidevāsurā yatsattvād amṛṣaiva bhāti sakalaṃ rajjau yathāher bhramaḥ yatpādaplavam ekam eva hi bhavāmbhodhes titīrṣāvatāṃ vande'haṃ tam aśeṣakāraṇaparaṃ rāmākhyam īśaṃ harim (6)
Meaningजिनकी माया के वश में ब्रह्मादि देव और असुरों सहित सम्पूर्ण विश्व है, जिनकी सत्ता से यह सब सत्य-सा भासता है — जैसे रस्सी में सर्प का भ्रम — और जिनके चरण-कमल ही भवसागर को तरने के इच्छुक जनों के लिए एकमात्र नौका हैं, उन समस्त कारणों से परे राम नामक प्रभु श्रीहरि की मैं वंदना करता हूँ। (6)
Word-by-Word Breakdown
Origin & History
Source: Ramcharitmanas, Bala Kanda — opening Mangalacharan (Goswami Tulsidas)
Author: Goswami Tulsidas
Period: 16th century CE (c. 1574)
Goswami Tulsidas opened his Ramcharitmanas at Ayodhya in 1574 with a sequence of Sanskrit benedictory shlokas before turning to Awadhi. Following the tradition of mangalacharan, he first invokes Saraswati and Ganesha (sound and meaning, and remover of obstacles), then Shiva and Parvati as faith and conviction, the Guru as embodied knowledge, Valmiki and Hanuman as the lords of poetry and devotion, mother Sita as the power behind creation, and finally Lord Rama as the supreme Brahman beyond all causes — thereby consecrating the entire work and the act of its reading.
Frequently Asked Questions
What is the Balkand Mangalacharan?▼
Why are the first verses in Sanskrit and not Awadhi?▼
What is the meaning of the famous first verse?▼
When should these verses be recited?▼
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →