श्री मूकाम्बिकाष्टकम् — Complete Lyrics
श्री मूकाम्बिकाष्टकम्
Sanskrit text with English transliteration and translation
Verse 1
नमस्ते जगद्धात्रि सद्ब्रह्मरूपे
नमस्ते हरोपेन्द्रधात्रादिवन्द्ये।
नमस्ते प्रपन्नेष्टदानैकदक्षे
नमस्ते महालक्ष्मि कोलापुरेशि॥१॥
namaste jagad-dhatri sad-brahma-rupe
namaste haropendra-dhatradi-vandye |
namaste prapanneshta-danaika-dakshe
namaste mahalakshmi kolapureshi ||1||
हे जगत् का धारण-पोषण करने वाली, सद्ब्रह्मस्वरूपा, आपको नमस्कार; हे शिव, विष्णु, ब्रह्मा आदि देवों से वन्दिते, आपको नमस्कार; हे शरणागतों की इच्छा पूर्ण करने में एकमात्र दक्षा, आपको नमस्कार — हे महालक्ष्मि, कोलापुर की अधीश्वरी!
Verse 2
विधिः कृत्तिवासा हरिर्विश्वमेतत्
सृजत्यत्ति पातीति यत्तत्प्रसिद्धम्।
कृपालोकनादेव ते शक्तिरूपे
नमस्ते महालक्ष्मि कोलापुरेशि॥२॥
vidhih krittivasa harir vishvam etat
srijaty atti patiti yat tat prasiddham |
kripa-lokanad eva te shakti-rupe
namaste mahalakshmi kolapureshi ||2||
ब्रह्मा, शिव और विष्णु इस विश्व की सृष्टि, संहार और पालन करते हैं — यह प्रसिद्ध है; किन्तु, हे शक्तिस्वरूपे, यह सब केवल आपके कृपा-कटाक्ष से ही होता है — हे महालक्ष्मि, कोलापुरेशि!
Verse 3
त्वया मायया व्याप्तमेतत्समस्तं
धृतं लीयसे देवि कुक्षौ हि विश्वम्।
स्थितां बुद्धिरूपेण सर्वत्र जन्तौ
नमस्ते महालक्ष्मि कोलापुरेशि॥३॥
tvaya mayaya vyaptam etat samastam
dhritam liyase devi kukshau hi vishvam |
sthitam buddhi-rupena sarvatra jantau
namaste mahalakshmi kolapureshi ||3||
आपने माया रूप से इस समस्त को व्याप्त किया है; हे देवि, आप ही समस्त विश्व को धारण कर अपने उदर में लीन कर लेती हैं, और बुद्धिरूप से प्रत्येक प्राणी में स्थित रहती हैं — हे महालक्ष्मि, कोलापुरेशि!
Verse 4
यया भक्तवर्गा हि लक्ष्यन्त एते
त्वयाऽत्र प्रकामं कृपापूर्णदृष्ट्या।
अतो गीयसे देवि लक्ष्मीरिति त्वं
नमस्ते महालक्ष्मि कोलापुरेशि॥४॥
yaya bhakta-varga hi lakshyanta ete
tvaya'tra prakamam kripa-purna-drishtya |
ato giyase devi lakshmir iti tvam
namaste mahalakshmi kolapureshi ||4||
यहाँ आप अपनी कृपापूर्ण दृष्टि से इच्छानुसार इन भक्त-समूहों का पालन करती हैं; इसी से, हे देवि, आप 'लक्ष्मी' कहलाती हैं — हे महालक्ष्मि, कोलापुरेशि!
Verse 5
पुनर्वाक्पटुत्वादिहीना हि मूका
नरास्तैर्निकामं खलु प्रार्थ्यसे यत्।
निजेष्टाप्तये तेन मूकाम्बिका त्वं
नमस्ते महालक्ष्मि कोलापुरेशि॥५॥
punar vak-patutvadi-hina hi muka
naras tair nikamam khalu prarthyase yat |
nijeshtaptaye tena mukambika tvam
namaste mahalakshmi kolapureshi ||5||
पुनः, वाणी की पटुता आदि से रहित मूक मनुष्य अपनी इष्ट-सिद्धि के लिए आपसे अत्यन्त प्रार्थना करते हैं; इसी से आप 'मूकाम्बिका' कहलाती हैं — हे महालक्ष्मि, कोलापुरेशि!
Verse 6
यदद्वैतरूपात्परब्रह्मणस्त्वं
समुत्था पुनर्विश्वलीलोद्यमस्था।
तदाहुर्जनास्त्वां च गौरीं कुमारीं
नमस्ते महालक्ष्मि कोलापुरेशि॥६॥
yad advaita-rupat para-brahmanas tvam
samuttha punar vishva-lilodyamastha |
tad ahur janas tvam cha gaurim kumarim
namaste mahalakshmi kolapureshi ||6||
क्योंकि आप अद्वैतस्वरूप परब्रह्म से उद्भूत होकर पुनः विश्व की लीला में स्थित होती हैं, इसी से लोग आपको गौरी और कुमारी कहते हैं — हे महालक्ष्मि, कोलापुरेशि!
Verse 7
हरेशादिदेहोत्थतेजोमयप्र-
स्फुरच्चक्रराजाख्यलिङ्गस्वरूपे।
महायोगिकोलर्षिहृत्पद्मगेहे
नमस्ते महालक्ष्मि कोलापुरेशि॥७॥
haresadi-dehottha-tejomaya-pra-
sphurach-chakra-rajakhya-linga-svarupe |
maha-yogi-kolarshi-hrit-padma-gehe
namaste mahalakshmi kolapureshi ||7||
हे शिव-विष्णु आदि देवों के देह से उत्पन्न तेज से प्रस्फुरित चक्रराज नामक लिङ्गस्वरूपे, हे महायोगी कोल ऋषि के हृदय-कमल में निवास करने वाली — हे महालक्ष्मि, कोलापुरेशि!
Verse 8
नमः शङ्खचक्राभयाभीष्टहस्ते
नमः त्र्यम्बके गौरि पद्मासनस्थे।
नमः स्वर्णवर्णे प्रसन्ने शरण्ये
नमस्ते महालक्ष्मि कोलापुरेशि॥८॥
namah shankha-chakrabhaya-bhishta-haste
namah tryambake gauri padmasana-sthe |
namah svarna-varne prasanne sharanye
namaste mahalakshmi kolapureshi ||8||
हे शङ्ख, चक्र, अभय और वरद को हाथों में धारण करने वाली, आपको नमस्कार; हे त्र्यम्बके गौरि, पद्मासन में स्थिते, नमस्कार; हे स्वर्णवर्णे, प्रसन्ने, शरण्ये, नमस्कार — हे महालक्ष्मि, कोलापुरेशि!
Verse 9
इदं स्तोत्ररत्नं कृतं सर्वदेवै-
र्हृदि त्वां समाधाय लक्ष्म्यष्टकं यः।
पठेन्नित्यमेष व्रजत्याशु लक्ष्मीं
स विद्यां च सत्यं भवेत्तत्प्रसादात्॥
idam stotra-ratnam kritam sarva-devair
hridi tvam samadhaya lakshmy-ashtakam yah |
pathen nityam esha vrajaty ashu lakshmim
sa vidyam cha satyam bhavet tat-prasadat ||
यह स्तोत्ररत्न समस्त देवों द्वारा रचित लक्ष्म्यष्टक है; जो आपको हृदय में धारण कर इसे नित्य पढ़ता है, वह शीघ्र ही लक्ष्मी (समृद्धि) प्राप्त करता है और आपके प्रसाद से विद्या तथा सत्य को पाता है।
Want to understand every word?
Read Word-by-Word Meaning →