नर्मदाष्टकम् Meaning — Line by Line
नर्मदाष्टकम्
Every verse and every word explained in English & Hindi
Meaning — Line by Line
Every verse of नर्मदाष्टकम् with its Hindi meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.
Jump to a verse ▾
- Verse 1. Sabindu-sindhu-suskhalat-taranga-bhanga-ranjitam
- Verse 2. Tvad-ambu-lina-dina-mina-divya-sampradayakam
- Verse 3. Maha-gabhira-nira-pura-papa-dhuta-bhutalam
- Verse 4. Gatam tadaiva me bhayam tvad-ambu vikshitam yada
- Verse 5. Alakshya-laksha-kinnar-amar-asur-adi-pujitam
- Verse 6. Sanat-kumara-nachiketa-kashyap-adi-shatpadaih
- Verse 7. Alaksha-laksha-laksha-papa-laksha-sara-sayudham
- Verse 8. Aho-amritam svanam shrutam mahesha-kesha-jat-tate
- Verse 9. Idam tu narmadashtakam tri-kalam eva ye sada
Sabindu-sindhu-suskhalat-taranga-bhanga-ranjitam
सबिन्दुसिन्धुसुस्खलत्तरङ्गभङ्गरञ्जितं द्विषत्सु पापजातजातकारिवारिसंयुतम्। कृतान्तदूतकालभूतभीतिहारि वर्मदे त्वदीयपादपङ्कजं नमामि देवि नर्मदे॥
Sabindu-sindhu-suskhalat-taranga-bhanga-ranjitam Dvisatsu papa-jata-jata-kari-vari-samyutam Kritanta-duta-kala-bhuta-bhiti-hari varmade Tvadiya-pada-pankajam namami devi narmade
Meaningहे देवी नर्मदे! जो असंख्य बिन्दुओं के सिन्धु-समान जल की लहरों एवं तरंग-भंगों से सुशोभित हैं, जिनका जल द्वेष करने वालों के पापों का नाश करता है, जो यमदूतों और काल के भय को हरने वाली तथा रक्षाकवच प्रदान करने वाली हैं — आपके चरण-कमलों को मैं प्रणाम करता हूँ।
Tvad-ambu-lina-dina-mina-divya-sampradayakam
त्वदम्बुलीनदीनमीनदिव्यसम्प्रदायकं कलौ मलौघभारहारि सर्वतीर्थनायकम्। सुमत्स्यकच्छनक्रचक्रवाकशर्मदे त्वदीयपादपङ्कजं नमामि देवि नर्मदे॥
Tvad-ambu-lina-dina-mina-divya-sampradayakam Kalau malaugha-bhara-hari sarva-tirtha-nayakam Su-matsya-kachha-nakra-chakra-vaka-sharmade Tvadiya-pada-pankajam namami devi narmade
Meaningहे देवी नर्मदे! जो अपने जल में रहने वाली दीन मछलियों को भी दिव्य आश्रय देती हैं, जो कलियुग में पापों के समूह के भार को हरने वाली, समस्त तीर्थों की नायिका, तथा मत्स्य, कच्छप, मगर और चक्रवाक पक्षियों को सुख देने वाली हैं — आपके चरण-कमलों को मैं प्रणाम करता हूँ।
Maha-gabhira-nira-pura-papa-dhuta-bhutalam
महागभीरनीरपूरपापधूतभूतलं ध्वनत्समस्तपातकारिदारितापदाचलम्। जगल्लये महाभये मृकण्डुसूनुहर्म्यदे त्वदीयपादपङ्कजं नमामि देवि नर्मदे॥
Maha-gabhira-nira-pura-papa-dhuta-bhutalam Dhvanat-samasta-pataka-ri-darit-apad-achalam Jagallaye maha-bhaye mrikandu-sunu-harmyade Tvadiya-pada-pankajam namami devi narmade
Meaningहे देवी नर्मदे! जिनके अति गम्भीर जल-प्रवाह से समस्त भूतल के पाप धुल जाते हैं, जिनकी ध्वनि समस्त पापियों की विपत्ति-रूपी पर्वतों को विदीर्ण कर देती है, जो महाप्रलय के महाभय में मार्कण्डेय के लिए आश्रय-भवन बनीं — आपके चरण-कमलों को मैं प्रणाम करता हूँ।
Gatam tadaiva me bhayam tvad-ambu vikshitam yada
गतं तदैव मे भयं त्वदम्बु वीक्षितं यदा मृकण्डुसूनुशौनकासुरारिसेविसर्वदा। पुनर्भवाब्धिजन्मजं भवाब्धिदुःखवर्मदे त्वदीयपादपङ्कजं नमामि देवि नर्मदे॥
Gatam tadaiva me bhayam tvad-ambu vikshitam yada Mrikandu-sunu-shaunaka-surari-sevi-sarvada Punar-bhavabdhi-janmajam bhavabdhi-duhkha-varmade Tvadiya-pada-pankajam namami devi narmade
Meaningहे देवी नर्मदे! जब आपके जल का दर्शन हुआ, उसी क्षण मेरा भय जाता रहा; जो मार्कण्डेय, शौनक और देवशत्रुओं द्वारा भी सदा सेवित हैं, तथा पुनर्जन्म के संसार-सागर के दुःखों से रक्षाकवच देने वाली हैं — आपके चरण-कमलों को मैं प्रणाम करता हूँ।
Alakshya-laksha-kinnar-amar-asur-adi-pujitam
अलक्षलक्षकिन्नरामरासुरादिपूजितं सुलक्षनीरतीरधीरपक्षिलक्षकूजितम्। वसिष्ठसिष्टपिप्पलादिकर्दमादिशर्मदे त्वदीयपादपङ्कजं नमामि देवि नर्मदे॥
Alakshya-laksha-kinnar-amar-asur-adi-pujitam Su-laksha-nira-tira-dhira-pakshi-laksha-kujitam Vasishtha-sishta-pippal-adi-kardam-adi-sharmade Tvadiya-pada-pankajam namami devi narmade
Meaningहे देवी नर्मदे! जो किन्नरों, देवों, असुरों आदि से पूजित हैं, जिनके सुन्दर तटों पर असंख्य धीर पक्षी कूजते हैं, जो वसिष्ठ, शिष्ट जनों, पिप्पलाद, कर्दम आदि ऋषियों को कल्याण देने वाली हैं — आपके चरण-कमलों को मैं प्रणाम करता हूँ।
Sanat-kumara-nachiketa-kashyap-adi-shatpadaih
सनत्कुमारनाचिकेतकश्यपादिषट्पदैः धृतं स्वकीयमानसेषु नारदादिषट्पदैः। रवीन्द्ररन्तिदेवदेवराजकर्मशर्मदे त्वदीयपादपङ्कजं नमामि देवि नर्मदे॥
Sanat-kumara-nachiketa-kashyap-adi-shatpadaih Dhritam svakiya-manaseshu narad-adi-shatpadaih Ravindra-rantideva-deva-raja-karma-sharmade Tvadiya-pada-pankajam namami devi narmade
Meaningहे देवी नर्मदे! सनत्कुमार, नचिकेता, कश्यप आदि ने तथा नारद आदि ने भ्रमरों के समान आपको अपने मन में धारण किया है; जो सूर्य, चन्द्र, रन्तिदेव और देवराज इन्द्र के कर्मों का फल देने वाली हैं — आपके चरण-कमलों को मैं प्रणाम करता हूँ।
Alaksha-laksha-laksha-papa-laksha-sara-sayudham
अलक्षलक्षलक्षपापलक्षसारसायुधं ततस्तु जीवजन्तुतन्तुभुक्तिमुक्तिदायकम्। विरञ्चिविष्णुशङ्करस्वकीयधामवर्मदे त्वदीयपादपङ्कजं नमामि देवि नर्मदे॥
Alaksha-laksha-laksha-papa-laksha-sara-sayudham Tatastu jiva-jantu-tantu-bhukti-mukti-dayakam Viranchi-vishnu-shankara-svakiya-dhama-varmade Tvadiya-pada-pankajam namami devi narmade
Meaningहे देवी नर्मदे! जो जीवों के असंख्य पापों को नष्ट करने वाले मानो असंख्य कमल-बाणों से सुसज्जित हैं, जो संसार-सूत्र में बँधे समस्त जीव-जन्तुओं को भुक्ति और मुक्ति देने वाली हैं, तथा ब्रह्मा, विष्णु एवं शिव को उनके अपने धामों का कवच देती हैं — आपके चरण-कमलों को मैं प्रणाम करता हूँ।
Aho-amritam svanam shrutam mahesha-kesha-jat-tate
अहोऽमृतं स्वनं श्रुतं महेशकेशजात्तटे किरातसूतवाडवेषु पण्डिते शठे नटे। दुरन्तपापतापहारि सर्वजन्तुशर्मदे त्वदीयपादपङ्कजं नमामि देवि नर्मदे॥
Aho-amritam svanam shrutam mahesha-kesha-jat-tate Kirata-suta-vadaveshu pandite shathe nate Duranta-papa-tapa-hari sarva-jantu-sharmade Tvadiya-pada-pankajam namami devi narmade
Meaningहे देवी नर्मदे! अहो! महेश की जटाओं से उतरते हुए आपके तट पर आपकी अमृतमयी मधुर ध्वनि सुनाई देती है; जो किरात, सूत, वाडव, पण्डित, दुष्ट और नट — सभी के अनन्त पाप-ताप को हरकर समस्त प्राणियों को सुख देने वाली हैं — आपके चरण-कमलों को मैं प्रणाम करता हूँ।
Idam tu narmadashtakam tri-kalam eva ye sada
इदं तु नर्मदाष्टकं त्रिकालमेव ये सदा पठन्ति ते निरन्तरं न यान्ति दुर्गतिं कदा। सुलभ्यदेहदुर्लभं महेशधामगौरवं पुनर्भवा नरा न वै विलोकयन्ति रौरवम्॥
Idam tu narmadashtakam tri-kalam eva ye sada Pathanti te nirantaram na yanti durgatim kada Sulabhya-deha-durlabham mahesha-dhama-gauravam Punar-bhava nara na vai vilokayanti rauravam
Meaningजो मनुष्य इस नर्मदाष्टक का तीनों कालों में सदा पाठ करते हैं, वे कभी दुर्गति को प्राप्त नहीं होते; मनुष्य-देह में भी अति दुर्लभ महेश-धाम की गरिमा को प्राप्त कर, वे पुनर्जन्म नहीं लेते और न ही कभी रौरव नरक को देखते हैं।
Word-by-Word Breakdown
Origin & History
Source: Traditional Sanskrit stotra literature (Shaiva / Shakta devotional tradition)
Author: Adi Shankaracharya (attributed)
Period: c. 8th century CE
The Narmada Ashtakam belongs to the tradition of river hymns through which sages personified India's great rivers as goddesses. The Narmada, flowing westward through the Vindhya and Satpura ranges, is held to have emerged from the body of Lord Shiva, and is the only river whose full circumambulation (parikrama) is a recognised lifelong vow. Adi Shankaracharya, who travelled across the subcontinent establishing the worship of the divine, is credited with this eight-verse hymn celebrating her power to destroy sin and bestow liberation. The hymn echoes the Puranic teaching that the very darshan of the Narmada purifies, and that sage Markandeya and others attained refuge on her banks.
Frequently Asked Questions
Who composed the Narmada Ashtakam?▼
Why is the river Narmada so revered?▼
What is the meaning of the refrain in each verse?▼
When is the best time to recite it?▼
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →