श्री वातपुरनाथाष्टकम् — Complete Lyrics
श्री वातपुरनाथाष्टकम्
Sanskrit text with English transliteration and translation
Verse 1
कुन्दसुमवृन्दसममन्दहसितास्यं
नन्दकुलनन्दभरतुन्दलनकन्दम् ।
पूतनिजगीतलवधूतदुरितं तं
वातपुरनाथमिममातनु हृदब्जे ॥ १ ॥
kundasumavṛndasamamandahasitāsyaṃ
nandakulanandabharatundalanakandam |
pūtanijagītalavadhūtaduritaṃ taṃ
vātapuranāthamimamātanu hṛdabje || 1 ||
उस वातपुर (गुरुवायुर) के नाथ को अपने हृदय-कमल में स्थापित करो, जिनका मुख कुन्द-पुष्पों के गुच्छ-समान मन्द हास से युक्त है, जो नन्द के कुल का परम आनन्द हैं, और जो पवित्रता से उनका गुणगान करने वालों के पाप को धो देते हैं। (1)
Verse 2
नीलतरजालधरभालहरिरम्यं
लोलतरशीलयुतबालजनलीलम् ।
जालनतिशीलमपि पालयितुकामं
वातपुरनाथमिममातनु हृदब्जे ॥ २ ॥
nīlatarajāladharabhālahariramyaṃ
lolataraśīlayutabālajanalīlam |
jālanatiśīlamapi pālayitukāmaṃ
vātapuranāthamimamātanu hṛdabje || 2 ||
उस गुरुवायुर के नाथ को हृदय-कमल में स्थापित करो, जो गहरे जलधर (मेघ) समान नील एवं रमणीय हैं, बाल-लीला में रत हैं, तथा थोड़ा सा भी नमन करने वालों की भी रक्षा करना चाहते हैं। (2)
Verse 3
कंसरणहिंसमिह संसरणजात-
क्लान्तिभरशान्तिकरकान्तिझरवीतम् ।
वातमुखधातुजनिपातभयघातं
वातपुरनाथमिममातनु हृदब्जे ॥ ३ ॥
kaṃsaraṇahiṃsamiha saṃsaraṇajāta-
klāntibharaśāntikarakāntijharavītam |
vātamukhadhātujanipātabhayaghātaṃ
vātapuranāthamimamātanu hṛdabje || 3 ||
उस गुरुवायुर के नाथ को हृदय में स्थापित करो, जो कंस के संहारक हैं, जो संसार-जनित क्लान्ति को शान्त करने वाली कान्ति-धारा से व्याप्त हैं, तथा वात आदि धातुओं से उत्पन्न रोग-भय का नाश करते हैं। (3)
Verse 4
जातुधुरिपातुकमिहातुरजनं द्राक्
शोकभरमूकमपि तोकमिव पान्तम् ।
भृङ्गरुचिसङ्गरकृदङ्गलतिकं तं
वातपुरनाथमिममातनु हृदब्जे ॥ ४ ॥
jātudhuripātukamihāturajanaṃ drāk
śokabharamūkamapi tokamiva pāntam |
bhṛṅgarucisaṅgarakṛdaṅgalatikaṃ taṃ
vātapuranāthamimamātanu hṛdabje || 4 ||
उस गुरुवायुर के नाथ को हृदय में स्थापित करो, जो आतुर जनों की तत्क्षण रक्षा करते हैं — शोक के भार से मूक हुए जीव की भी शिशु के समान रक्षा करते हैं — जिनका अङ्ग भ्रमर की कान्ति-समान लता-सदृश सुन्दर है। (4)
Verse 5
पापभवतापभरकोपशमनार्था-
श्वासकरभासमृदुहासरुचिरास्यम् ।
रोगचयभोगभयवेगहरमेकं
वातपुरनाथमिममातनु हृदब्जे ॥ ५ ॥
pāpabhavatāpabharakopaśamanārthā-
śvāsakarabhāsamṛduhāsarucirāsyam |
rogacayabhogabhayavegaharamekaṃ
vātapuranāthamimamātanu hṛdabje || 5 ||
उस एकमात्र गुरुवायुर के नाथ को हृदय में स्थापित करो, जिनका आश्वासन देने वाला, मृदु हास से रुचिर मुख पाप एवं भव-ताप से उत्पन्न कोप का शमन करता है, और जो रोग-समूह, भोग एवं भय के वेग का हरण करते हैं। (5)
Verse 6
घोषकुलदोषहरवेषमुपयान्तं
पूषशतदूषकविभूषणगणाढ्यम् ।
भुक्तिमपि मुक्तिमतिभक्तिषु ददानं
वातपुरनाथमिममातनु हृदब्जे ॥ ६ ॥
ghoṣakuladoṣaharaveṣamupayāntaṃ
pūṣaśatadūṣakavibhūṣaṇagaṇāḍhyam |
bhuktimapi muktimatibhaktiṣu dadānaṃ
vātapuranāthamimamātanu hṛdabje || 6 ||
उस गुरुवायुर के नाथ को हृदय में स्थापित करो, जो गोपकुल के दोष-नाशक वेष में प्रकट होते हैं, सौ सूर्यों को मात देने वाले आभूषण-समूह से सुसज्जित हैं, तथा अत्यन्त भक्तिमानों को भुक्ति एवं मुक्ति दोनों प्रदान करते हैं। (6)
Verse 7
पापकदुरापमतितापहरशोभ-
स्वापघनमामतदुमापतिसमेतम् ।
दूनतरदीनसुखदानकृतदीक्षं
वातपुरनाथमिममातनु हृदब्जे ॥ ७ ॥
pāpakadurāpamatitāpaharaśobha-
svāpaghanamāmatadumāpatisametam |
dūnataradīnasukhadānakṛtadīkṣaṃ
vātapuranāthamimamātanu hṛdabje || 7 ||
उस गुरुवायुर के नाथ को हृदय में स्थापित करो, जिनकी शोभा दुर्जनों के लिए दुर्लभ है तथा महान् ताप का हरण करती है — जो विश्राम के घन (मेघ) हैं — जो यहाँ उमापति (शिव) सहित विराजमान हैं, तथा अत्यन्त दीन-दुखियों को सुख देने का व्रत किए हुए हैं। (7)
Verse 8
पादपतदादरणमोदपरिपूर्णं
जीवमुखदेवजनसेवनफलाङ्घ्रिम् ।
रूक्षभवमोक्षकृतदीक्षनिजवीक्षं
वातपुरनाथमिममातनु हृदब्जे ॥ ८ ॥
pādapatadādaraṇamodaparipūrṇaṃ
jīvamukhadevajanasevanaphalāṅghrim |
rūkṣabhavamokṣakṛtadīkṣanijavīkṣaṃ
vātapuranāthamimamātanu hṛdabje || 8 ||
उस गुरुवायुर के नाथ को हृदय में स्थापित करो, जो अपने चरणों में गिरने वालों के आदर से परिपूर्ण आनन्दित होते हैं — जिनके चरण जीवों एवं देवगणों की सेवा के फल-स्वरूप हैं — और जिनकी दृष्टि रूक्ष संसार से जीवों को मुक्त करने हेतु संकल्पित है। (8)
Verse 9
॥ इति महामहोपाध्याय ब्रह्मश्री गणपतिशास्त्रिविरचितं श्रीवातपुरनाथाष्टकम् सम्पूर्णम् ॥
|| iti mahāmahopādhyāya brahmaśrī gaṇapatiśāstriviracitaṃ śrīvātapuranāthāṣṭakam sampūrṇam ||
इस प्रकार महामहोपाध्याय ब्रह्मश्री गणपति शास्त्री द्वारा रचित श्रीवातपुरनाथाष्टकम् सम्पूर्ण हुआ।
Want to understand every word?
Read Word-by-Word Meaning →