श्री वातपुरनाथाष्टकम् Meaning — Line by Line
श्री वातपुरनाथाष्टकम्
Every verse and every word explained in English & Hindi
Meaning — Line by Line
Every verse of श्री वातपुरनाथाष्टकम् with its Hindi meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.
Jump to a verse ▾
- Verse 1. kundasumavṛndasamamandahasitāsyaṃ
- Verse 2. nīlatarajāladharabhālahariramyaṃ
- Verse 3. kaṃsaraṇahiṃsamiha saṃsaraṇajāta-
- Verse 4. jātudhuripātukamihāturajanaṃ drāk
- Verse 5. pāpabhavatāpabharakopaśamanārthā-
- Verse 6. ghoṣakuladoṣaharaveṣamupayāntaṃ
- Verse 7. pāpakadurāpamatitāpaharaśobha-
- Verse 8. pādapatadādaraṇamodaparipūrṇaṃ
- Verse 9. || iti mahāmahopādhyāya brahmaśrī gaṇapatiśāstriviracitaṃ śrīvātapuranāthāṣṭakam sampūrṇam ||
kundasumavṛndasamamandahasitāsyaṃ
कुन्दसुमवृन्दसममन्दहसितास्यं नन्दकुलनन्दभरतुन्दलनकन्दम् । पूतनिजगीतलवधूतदुरितं तं वातपुरनाथमिममातनु हृदब्जे ॥ १ ॥
kundasumavṛndasamamandahasitāsyaṃ nandakulanandabharatundalanakandam | pūtanijagītalavadhūtaduritaṃ taṃ vātapuranāthamimamātanu hṛdabje || 1 ||
Meaningउस वातपुर (गुरुवायुर) के नाथ को अपने हृदय-कमल में स्थापित करो, जिनका मुख कुन्द-पुष्पों के गुच्छ-समान मन्द हास से युक्त है, जो नन्द के कुल का परम आनन्द हैं, और जो पवित्रता से उनका गुणगान करने वालों के पाप को धो देते हैं। (1)
nīlatarajāladharabhālahariramyaṃ
नीलतरजालधरभालहरिरम्यं लोलतरशीलयुतबालजनलीलम् । जालनतिशीलमपि पालयितुकामं वातपुरनाथमिममातनु हृदब्जे ॥ २ ॥
nīlatarajāladharabhālahariramyaṃ lolataraśīlayutabālajanalīlam | jālanatiśīlamapi pālayitukāmaṃ vātapuranāthamimamātanu hṛdabje || 2 ||
Meaningउस गुरुवायुर के नाथ को हृदय-कमल में स्थापित करो, जो गहरे जलधर (मेघ) समान नील एवं रमणीय हैं, बाल-लीला में रत हैं, तथा थोड़ा सा भी नमन करने वालों की भी रक्षा करना चाहते हैं। (2)
kaṃsaraṇahiṃsamiha saṃsaraṇajāta-
कंसरणहिंसमिह संसरणजात- क्लान्तिभरशान्तिकरकान्तिझरवीतम् । वातमुखधातुजनिपातभयघातं वातपुरनाथमिममातनु हृदब्जे ॥ ३ ॥
kaṃsaraṇahiṃsamiha saṃsaraṇajāta- klāntibharaśāntikarakāntijharavītam | vātamukhadhātujanipātabhayaghātaṃ vātapuranāthamimamātanu hṛdabje || 3 ||
Meaningउस गुरुवायुर के नाथ को हृदय में स्थापित करो, जो कंस के संहारक हैं, जो संसार-जनित क्लान्ति को शान्त करने वाली कान्ति-धारा से व्याप्त हैं, तथा वात आदि धातुओं से उत्पन्न रोग-भय का नाश करते हैं। (3)
jātudhuripātukamihāturajanaṃ drāk
जातुधुरिपातुकमिहातुरजनं द्राक् शोकभरमूकमपि तोकमिव पान्तम् । भृङ्गरुचिसङ्गरकृदङ्गलतिकं तं वातपुरनाथमिममातनु हृदब्जे ॥ ४ ॥
jātudhuripātukamihāturajanaṃ drāk śokabharamūkamapi tokamiva pāntam | bhṛṅgarucisaṅgarakṛdaṅgalatikaṃ taṃ vātapuranāthamimamātanu hṛdabje || 4 ||
Meaningउस गुरुवायुर के नाथ को हृदय में स्थापित करो, जो आतुर जनों की तत्क्षण रक्षा करते हैं — शोक के भार से मूक हुए जीव की भी शिशु के समान रक्षा करते हैं — जिनका अङ्ग भ्रमर की कान्ति-समान लता-सदृश सुन्दर है। (4)
pāpabhavatāpabharakopaśamanārthā-
पापभवतापभरकोपशमनार्था- श्वासकरभासमृदुहासरुचिरास्यम् । रोगचयभोगभयवेगहरमेकं वातपुरनाथमिममातनु हृदब्जे ॥ ५ ॥
pāpabhavatāpabharakopaśamanārthā- śvāsakarabhāsamṛduhāsarucirāsyam | rogacayabhogabhayavegaharamekaṃ vātapuranāthamimamātanu hṛdabje || 5 ||
Meaningउस एकमात्र गुरुवायुर के नाथ को हृदय में स्थापित करो, जिनका आश्वासन देने वाला, मृदु हास से रुचिर मुख पाप एवं भव-ताप से उत्पन्न कोप का शमन करता है, और जो रोग-समूह, भोग एवं भय के वेग का हरण करते हैं। (5)
ghoṣakuladoṣaharaveṣamupayāntaṃ
घोषकुलदोषहरवेषमुपयान्तं पूषशतदूषकविभूषणगणाढ्यम् । भुक्तिमपि मुक्तिमतिभक्तिषु ददानं वातपुरनाथमिममातनु हृदब्जे ॥ ६ ॥
ghoṣakuladoṣaharaveṣamupayāntaṃ pūṣaśatadūṣakavibhūṣaṇagaṇāḍhyam | bhuktimapi muktimatibhaktiṣu dadānaṃ vātapuranāthamimamātanu hṛdabje || 6 ||
Meaningउस गुरुवायुर के नाथ को हृदय में स्थापित करो, जो गोपकुल के दोष-नाशक वेष में प्रकट होते हैं, सौ सूर्यों को मात देने वाले आभूषण-समूह से सुसज्जित हैं, तथा अत्यन्त भक्तिमानों को भुक्ति एवं मुक्ति दोनों प्रदान करते हैं। (6)
pāpakadurāpamatitāpaharaśobha-
पापकदुरापमतितापहरशोभ- स्वापघनमामतदुमापतिसमेतम् । दूनतरदीनसुखदानकृतदीक्षं वातपुरनाथमिममातनु हृदब्जे ॥ ७ ॥
pāpakadurāpamatitāpaharaśobha- svāpaghanamāmatadumāpatisametam | dūnataradīnasukhadānakṛtadīkṣaṃ vātapuranāthamimamātanu hṛdabje || 7 ||
Meaningउस गुरुवायुर के नाथ को हृदय में स्थापित करो, जिनकी शोभा दुर्जनों के लिए दुर्लभ है तथा महान् ताप का हरण करती है — जो विश्राम के घन (मेघ) हैं — जो यहाँ उमापति (शिव) सहित विराजमान हैं, तथा अत्यन्त दीन-दुखियों को सुख देने का व्रत किए हुए हैं। (7)
pādapatadādaraṇamodaparipūrṇaṃ
पादपतदादरणमोदपरिपूर्णं जीवमुखदेवजनसेवनफलाङ्घ्रिम् । रूक्षभवमोक्षकृतदीक्षनिजवीक्षं वातपुरनाथमिममातनु हृदब्जे ॥ ८ ॥
pādapatadādaraṇamodaparipūrṇaṃ jīvamukhadevajanasevanaphalāṅghrim | rūkṣabhavamokṣakṛtadīkṣanijavīkṣaṃ vātapuranāthamimamātanu hṛdabje || 8 ||
Meaningउस गुरुवायुर के नाथ को हृदय में स्थापित करो, जो अपने चरणों में गिरने वालों के आदर से परिपूर्ण आनन्दित होते हैं — जिनके चरण जीवों एवं देवगणों की सेवा के फल-स्वरूप हैं — और जिनकी दृष्टि रूक्ष संसार से जीवों को मुक्त करने हेतु संकल्पित है। (8)
|| iti mahāmahopādhyāya brahmaśrī gaṇapatiśāstriviracitaṃ śrīvātapuranāthāṣṭakam sampūrṇam ||
॥ इति महामहोपाध्याय ब्रह्मश्री गणपतिशास्त्रिविरचितं श्रीवातपुरनाथाष्टकम् सम्पूर्णम् ॥
|| iti mahāmahopādhyāya brahmaśrī gaṇapatiśāstriviracitaṃ śrīvātapuranāthāṣṭakam sampūrṇam ||
Meaningइस प्रकार महामहोपाध्याय ब्रह्मश्री गणपति शास्त्री द्वारा रचित श्रीवातपुरनाथाष्टकम् सम्पूर्ण हुआ।
Word-by-Word Breakdown
Origin & History
Source: Sri Vatapuranatha Ashtakam (hymn to Guruvayurappan)
Author: Mahamahopadhyaya Brahmasri Ganapati Sastri
Period: Modern (composed at Guruvayur)
This ashtakam was composed by the great Sanskrit savant Mahamahopadhyaya Ganapati Sastri during his stay at the Guruvayur temple in Kerala, overwhelmed by the beauty of Lord Guruvayurappan. Set in an intricate, musical metre, its eight verses describe the Lord's jasmine-soft smile, His cloud-dark form, His childhood sports, and His grace as protector and healer of His devotees, each verse ending with the loving instruction to enshrine Him in the heart-lotus.
Frequently Asked Questions
Who is Vatapuranatha?▼
Who composed the Vatapuranatha Ashtakam?▼
What is the recurring line in the hymn?▼
Why is the Lord associated with healing in this hymn?▼
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →