Mantra.Tips

श्री वेङ्कटेश प्रपत्तिः Meaning — Line by Line

श्री वेङ्कटेश प्रपत्तिः

Every verse and every word explained in English & Hindi

Meaning — Line by Line

Every verse of श्री वेङ्कटेश प्रपत्तिः with its Hindi meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.

Jump to a verse ▾
  1. Verse 1. īśānāṃ jagato'sya veṅkaṭapaterviṣṇoḥ parāṃ preyasīṃ
  2. Verse 2. śrīman kṛpājalanidhe kṛtasarvaloka
  3. Verse 3. ānūpurārpitasujātasugandhipuṣpa-
  4. Verse 4. sadyovikāsisamuditvarasāndrarāga-
  5. Verse 5. rekhāmayadhvajasudhākalaśātapatra-
  6. Verse 6. tāmrodaradyutiparājitapadmarāgau
  7. Verse 7. sapremabhītikamalākarapallavābhyāṃ
  8. Verse 8. lakṣmīmahī tadanurūpanijānubhāva-
  9. Verse 9. nityānamadvidhiśivādikirīṭakoṭi-
  10. Verse 10. viṣṇoḥ pade parama ityuditapraśaṃsau
  11. Verse 11. pārthāya tatsadṛśasārathinā tvayaiva
  12. Verse 12. manmūrdhni kāliyaphaṇe vikaṭāṭavīṣu
  13. Verse 13. amlānahṛṣyadavanītalakīrṇapuṣpau
  14. Verse 14. prāyaḥ prapannajanatā prathamāvagāhyau
  15. Verse 15. sattvottaraiḥ satatasevyapadāmbujena
  16. Verse 16. śrīśa śriyā ghaṭikayā tvadupāyabhāve
Verse 1#

īśānāṃ jagato'sya veṅkaṭapaterviṣṇoḥ parāṃ preyasīṃ

ईशानां जगतोऽस्य वेङ्कटपतेर्विष्णोः परां प्रेयसीं तद्वक्षःस्थलनित्यवासरसिकां तत्क्षान्तिसंवर्धिनीम् पद्मालङ्कृतपाणिपल्लवयुगां पद्मासनस्थां श्रियं वात्सल्यादिगुणोज्ज्वलां भगवतीं वन्दे जगन्मातरम्

īśānāṃ jagato'sya veṅkaṭapaterviṣṇoḥ parāṃ preyasīṃ tadvakṣaḥsthalanityavāsarasikāṃ tatkṣāntisaṃvardhinīm | padmālaṅkṛtapāṇipallavayugāṃ padmāsanasthāṃ śriyaṃ vātsalyādiguṇojjvalāṃ bhagavatīṃ vande jaganmātaram || 1 ||

Meaningमैं जगन्माता श्रीदेवी (लक्ष्मी) को प्रणाम करता हूँ — जो इस विश्व की अधीश्वरी एवं वेङ्कटपति विष्णु की परम प्रेयसी हैं, जो उनके वक्षःस्थल पर सदा निवास करने में रसिक हैं, उनकी क्षमा को बढ़ाने वाली हैं, जिनके कोमल हाथ कमल धारण किए हैं, जो कमलासन पर विराजमान हैं और वात्सल्य आदि गुणों से उज्ज्वल हैं। (1)

Verse 2#

śrīman kṛpājalanidhe kṛtasarvaloka

श्रीमन् कृपाजलनिधे कृतसर्वलोक सर्वज्ञ शक्त नतवत्सल सर्वशेषिन् स्वामिन् सुशील सुलभाश्रितपारिजात श्रीवेङ्कटेशचरणौ शरणं प्रपद्ये

śrīman kṛpājalanidhe kṛtasarvaloka sarvajña śakta natavatsala sarvaśeṣin | svāmin suśīla sulabhāśritapārijāta śrīveṅkaṭeśacaraṇau śaraṇaṃ prapadye || 2 ||

Meaningहे श्रीमान् कृपासागर, समस्त लोकों के रचयिता, सर्वज्ञ, सर्वशक्तिमान्, नतजनों पर वत्सल, सर्वशेषी; हे स्वामी, सुशील, शरणागतों के लिए सुलभ कल्पवृक्ष — मैं श्रीवेङ्कटेश के चरणों की शरण ग्रहण करता हूँ। (2)

Verse 3#

ānūpurārpitasujātasugandhipuṣpa-

आनूपुरार्पितसुजातसुगन्धिपुष्प- सौरभ्यसौरभकरौ समसन्निवेशौ सौम्यौ सदाऽनुभवनेऽपि नवानुभाव्यौ श्रीवेङ्कटेशचरणौ शरणं प्रपद्ये

ānūpurārpitasujātasugandhipuṣpa- saurabhyasaurabhakarau samasanniveśau | saumyau sadā'nubhavane'pi navānubhāvyau śrīveṅkaṭeśacaraṇau śaraṇaṃ prapadye || 3 ||

Meaningजिन चरणों की सुगन्ध नूपुरों पर अर्पित सुगन्धित पुष्पों से और भी सुगन्धित हो जाती है, जो समान एवं सुन्दर रूप वाले, सौम्य तथा सदा अनुभव किए जाने पर भी नित्य-नवीन हैं — श्रीवेङ्कटेश के उन चरणों की शरण मैं ग्रहण करता हूँ। (3)

Verse 4#

sadyovikāsisamuditvarasāndrarāga-

सद्योविकासिसमुदित्वरसान्द्रराग- सौरभ्यनिर्भरसरोरुहसाम्यवार्ताम् सम्यक्षु साहसपदेषु विलेखयन्तौ श्रीवेङ्कटेशचरणौ शरणं प्रपद्ये

sadyovikāsisamuditvarasāndrarāga- saurabhyanirbharasaroruhasāmyavārtām | samyaksu sāhasapadeṣu vilekhayantau śrīveṅkaṭeśacaraṇau śaraṇaṃ prapadye || 4 ||

Meaningजो चरण तत्क्षण विकसित, पराग एवं सुगन्ध से भरे सान्द्र-रक्तवर्ण कमल से अपनी समानता की होड़ अपने तलों पर साहसपूर्वक अंकित करते हैं — श्रीवेङ्कटेश के उन चरणों की शरण मैं ग्रहण करता हूँ। (4)

Verse 5#

rekhāmayadhvajasudhākalaśātapatra-

रेखामयध्वजसुधाकलशातपत्र- वज्राङ्कुशाम्बुरुहकल्पकशङ्खचक्रैः भव्यैरलङ्कृततलौ परतत्त्वचिह्नैः श्रीवेङ्कटेशचरणौ शरणं प्रपद्ये

rekhāmayadhvajasudhākalaśātapatra- vajrāṅkuśāmburuhakalpakaśaṅkhacakraiḥ | bhavyairalaṅkṛtatalau paratattvacihnaiḥ śrīveṅkaṭeśacaraṇau śaraṇaṃ prapadye || 5 ||

Meaningजिनके तल ध्वज, अमृत-कलश, छत्र, वज्र, अंकुश, कमल, कल्पवृक्ष, शङ्ख एवं चक्र — इन परतत्त्व के मङ्गल-चिह्नों से अलंकृत हैं — श्रीवेङ्कटेश के उन चरणों की शरण मैं ग्रहण करता हूँ। (5)

Verse 6#

tāmrodaradyutiparājitapadmarāgau

ताम्रोदरद्युतिपराजितपद्मरागौ बाह्यैर्महोभिरभिभूतमहेन्द्रनीलौ उद्यन्नखांशुभिरुदस्तशशाङ्कभासौ श्रीवेङ्कटेशचरणौ शरणं प्रपद्ये

tāmrodaradyutiparājitapadmarāgau bāhyairmahobhirabhibhūtamahendranīlau | udyannakhāṃśubhirudastaśaśāṅkabhāsau śrīveṅkaṭeśacaraṇau śaraṇaṃ prapadye || 6 ||

Meaningजिनकी ताम्र-आभा पद्मराग को परास्त करती है, बाह्य कान्ति महानील मणि को अभिभूत करती है, और जिनके नखों की उदित किरणें चन्द्रमा की प्रभा को भी पीछे छोड़ देती हैं — श्रीवेङ्कटेश के उन चरणों की शरण मैं ग्रहण करता हूँ। (6)

Verse 7#

sapremabhītikamalākarapallavābhyāṃ

सप्रेमभीतिकमलाकरपल्लवाभ्यां संवाहनेऽपि सपदि क्लममादधानौ कान्तावनाङ्मनसगोचरसौकुमार्यौ श्रीवेङ्कटेशचरणौ शरणं प्रपद्ये

sapremabhītikamalākarapallavābhyāṃ saṃvāhane'pi sapadi klamamādadhānau | kāntāvanāṅmanasagocarasaukumāryau śrīveṅkaṭeśacaraṇau śaraṇaṃ prapadye || 7 ||

Meaningजो चरण इतने सुकुमार हैं कि लक्ष्मी के कमल-कोमल हाथों द्वारा प्रेम एवं भय से दबाए जाने पर भी तुरन्त मानो थकान अनुभव करते हैं, जिनकी कोमलता वाणी एवं मन की पहुँच से परे है — श्रीवेङ्कटेश के उन चरणों की शरण मैं ग्रहण करता हूँ। (7)

Verse 8#

lakṣmīmahī tadanurūpanijānubhāva-

लक्ष्मीमही तदनुरूपनिजानुभाव- नीडादिदिव्यमहिषीकरपल्लवानाम् आरुण्यसङ्क्रमणतः किल सान्द्ररागौ श्रीवेङ्कटेशचरणौ शरणं प्रपद्ये

lakṣmīmahī tadanurūpanijānubhāva- nīḍādidivyamahiṣīkarapallavānām | āruṇyasaṅkramaṇataḥ kila sāndrarāgau śrīveṅkaṭeśacaraṇau śaraṇaṃ prapadye || 8 ||

Meaningजिनका सान्द्र रक्तवर्ण, कहा जाता है, लक्ष्मी, भूमि, नीला आदि दिव्य महिषियों के कर-कमलों की अरुणिमा के संक्रमण से आया है — श्रीवेङ्कटेश के उन चरणों की शरण मैं ग्रहण करता हूँ। (8)

Verse 9#

nityānamadvidhiśivādikirīṭakoṭi-

नित्यानमद्विधिशिवादिकिरीटकोटि- प्रत्युप्तदीप्तनवरत्नमहःप्ररोहैः नीराजनाविधिमुदारमुपादधानौ श्रीवेङ्कटेशचरणौ शरणं प्रपद्ये

nityānamadvidhiśivādikirīṭakoṭi- pratyuptadīptanavaratnamahaḥprarohaiḥ | nīrājanāvidhimudāramupādadhānau śrīveṅkaṭeśacaraṇau śaraṇaṃ prapadye || 9 ||

Meaningजो चरण नित्य नमन करते ब्रह्मा, शिव आदि के करोड़ों मुकुटों में जड़े देदीप्यमान नवरत्नों की प्रभा से उदार नीराजन (आरती) ग्रहण करते हैं — श्रीवेङ्कटेश के उन चरणों की शरण मैं ग्रहण करता हूँ। (9)

Verse 10#

viṣṇoḥ pade parama ityuditapraśaṃsau

विष्णोः पदे परम इत्युदितप्रशंसौ यौ मध्व उत्स इति भोग्यतयाप्युपात्तौ भूयस्तथेति तव पाणितलप्रदिष्टौ श्रीवेङ्कटेशचरणौ शरणं प्रपद्ये १०

viṣṇoḥ pade parama ityuditapraśaṃsau yau madhva utsa iti bhogyatayāpyupāttau | bhūyastatheti tava pāṇitalapradiṣṭau śrīveṅkaṭeśacaraṇau śaraṇaṃ prapadye || 10 ||

Meaningजिन्हें वेद 'विष्णोः परमं पदम्' कहकर प्रशंसित करता है, 'मध्व उत्सः' (मधु का स्रोत) कहकर भोग्य रूप में ग्रहण करता है, और जिन्हें आप स्वयं अपने हाथ से (तिरुमला में) पुनः दिखाते हैं — श्रीवेङ्कटेश के उन चरणों की शरण मैं ग्रहण करता हूँ। (10)

Verse 11#

pārthāya tatsadṛśasārathinā tvayaiva

पार्थाय तत्सदृशसारथिना त्वयैव यौ दर्शितौ स्वचरणौ शरणं व्रजेति भूयोऽपि मह्यमिह तौ करदर्शितौ ते श्रीवेङ्कटेशचरणौ शरणं प्रपद्ये ११

pārthāya tatsadṛśasārathinā tvayaiva yau darśitau svacaraṇau śaraṇaṃ vrajeti | bhūyo'pi mahyamiha tau karadarśitau te śrīveṅkaṭeśacaraṇau śaraṇaṃ prapadye || 11 ||

Meaningजिन चरणों को आपने अर्जुन के अनुपम सारथि बनकर 'इनकी शरण लो' कहकर दिखाया, और जिन्हें यहाँ पुनः अपने हाथ से मुझे दिखाते हैं — श्रीवेङ्कटेश के उन चरणों की शरण मैं ग्रहण करता हूँ। (11)

Verse 12#

manmūrdhni kāliyaphaṇe vikaṭāṭavīṣu

मन्मूर्ध्नि कालियफणे विकटाटवीषु श्रीवेङ्कटाद्रिशिखरे शिरसि श्रुतीनाम् चित्तेऽप्यनन्यमनसां सममाहितौ ते श्रीवेङ्कटेशचरणौ शरणं प्रपद्ये १२

manmūrdhni kāliyaphaṇe vikaṭāṭavīṣu śrīveṅkaṭādriśikhare śirasi śrutīnām | citte'pyananyamanasāṃ samamāhitau te śrīveṅkaṭeśacaraṇau śaraṇaṃ prapadye || 12 ||

Meaningजो चरण मेरे मस्तक पर, कालिय के फण पर, विकट वनों में, वेङ्कटाद्रि के शिखर पर, श्रुतियों के शिर पर तथा अनन्यचित्त भक्तों के हृदय में समान रूप से स्थित हैं — श्रीवेङ्कटेश के उन चरणों की शरण मैं ग्रहण करता हूँ। (12)

Verse 13#

amlānahṛṣyadavanītalakīrṇapuṣpau

अम्लानहृष्यदवनीतलकीर्णपुष्पौ श्रीवेङ्कटाद्रिशिखराभरणायमानौ आनन्दिताखिलमनोनयनौ तवैतौ श्रीवेङ्कटेशचरणौ शरणं प्रपद्ये १३

amlānahṛṣyadavanītalakīrṇapuṣpau śrīveṅkaṭādriśikharābharaṇāyamānau | ānanditākhilamanonayanau tavaitau śrīveṅkaṭeśacaraṇau śaraṇaṃ prapadye || 13 ||

Meaningजो चरण कभी न मुरझाने वाले प्रफुल्लित पुष्पों से बिखरी भूमि पर शोभित, वेङ्कटाद्रि के शिखर के आभूषण-स्वरूप, सबके मन एवं नेत्रों को आनन्दित करने वाले हैं — श्रीवेङ्कटेश के उन चरणों की शरण मैं ग्रहण करता हूँ। (13)

Verse 14#

prāyaḥ prapannajanatā prathamāvagāhyau

प्रायः प्रपन्नजनता प्रथमावगाह्यौ मातुः स्तनाविव शिशोरमृतायमाणौ प्राप्तौ परस्परतुलामतुलान्तरौ ते श्रीवेङ्कटेशचरणौ शरणं प्रपद्ये १४

prāyaḥ prapannajanatā prathamāvagāhyau mātuḥ stanāviva śiśoramṛtāyamāṇau | prāptau parasparatulāmatulāntarau te śrīveṅkaṭeśacaraṇau śaraṇaṃ prapadye || 14 ||

Meaningजिन चरणों में शरणागत जन सर्वप्रथम मग्न होते हैं, जैसे शिशु माता के स्तनों में, जो अमृत के समान सदा पोषक हैं, जो परस्पर अनुपम होकर भी एक-दूसरे के समान हैं — श्रीवेङ्कटेश के उन चरणों की शरण मैं ग्रहण करता हूँ। (14)

Verse 15#

sattvottaraiḥ satatasevyapadāmbujena

सत्त्वोत्तरैः सततसेव्यपदाम्बुजेन संसारतारकदयार्द्रदृगञ्चलेन सौम्योपयन्तृमुनिना मम दर्शितौ ते श्रीवेङ्कटेशचरणौ शरणं प्रपद्ये १५

sattvottaraiḥ satatasevyapadāmbujena saṃsāratārakadayārdradṛgañcalena | saumyopayantṛmuninā mama darśitau te śrīveṅkaṭeśacaraṇau śaraṇaṃ prapadye || 15 ||

Meaningजिन चरणों को सौम्य उपयन्तृ मुनि (मणवाल मामुनि) ने, जिनके चरण-कमल श्रेष्ठ जनों से सदा सेवित हैं तथा जिनका कटाक्ष संसार-तारक दया से आर्द्र है, मुझे दिखाया — श्रीवेङ्कटेश के उन चरणों की शरण मैं ग्रहण करता हूँ। (15)

Verse 16#

śrīśa śriyā ghaṭikayā tvadupāyabhāve

श्रीश श्रिया घटिकया त्वदुपायभावे प्राप्ये त्वयि स्वयमुपेयतया स्फुरन्त्या नित्याश्रिताय निरवद्यगुणाय तुभ्यं स्यां किङ्करो वृषगिरीश जातु मह्यम् १६

śrīśa śriyā ghaṭikayā tvadupāyabhāve prāpye tvayi svayamupeyatayā sphurantyā | nityāśritāya niravadyaguṇāya tubhyaṃ syāṃ kiṅkaro vṛṣagirīśa na jātu mahyam || 16 ||

Meaningहे श्रीपति! श्री (लक्ष्मी) के द्वारा, जो आपकी प्राप्ति का उपाय भी हैं और स्वयं उपेय रूप में आप में स्फुरित होती हैं — हे वृषगिरीश! मैं नित्य-आश्रित, निर्दोष-गुण आपका ही किङ्कर बना रहूँ, कभी अपना नहीं। (16)

Word-by-Word Breakdown

ईशानां जगतोऽस्य
īśānāṃ jagato'sya
The sovereign Mistress of this universe
वेङ्कटपतेर्विष्णोः परां प्रेयसीं
veṅkaṭapaterviṣṇoḥ parāṃ preyasīṃ
The supremely beloved of Vishnu, the Lord of Venkata Hill
वन्दे जगन्मातरम्
vande jaganmātaram
I salute the Mother of the worlds (Goddess Lakshmi)
श्रीमन् कृपाजलनिधे
śrīman kṛpājalanidhe
O illustrious One, ocean of compassion
नतवत्सल सर्वशेषिन्
natavatsala sarvaśeṣin
O You who are affectionate to those who bow, Master to whom all belongs
सुलभाश्रितपारिजात
sulabhāśritapārijāta
O wish-granting Parijata tree, easily attained by those who take refuge
श्रीवेङ्कटेशचरणौ शरणं प्रपद्ये
śrīveṅkaṭeśacaraṇau śaraṇaṃ prapadye
I take refuge at the two feet of Sri Venkatesha (the refrain of every verse)
आनूपुरार्पितसुगन्धिपुष्प
ānūpurārpitasugandhipuṣpa
The fragrant flowers offered up to the anklets (on the feet)
सदाऽनुभवनेऽपि नवानुभाव्यौ
sadā'nubhavane'pi navānubhāvyau
Ever fresh to experience though enjoyed forever
रेखामयध्वज
rekhāmayadhvaja
The line-marks of a flag (auspicious sign on the sole)
शङ्खचक्रैः
śaṅkhacakraiḥ
By the (marks of) conch and discus
परतत्त्वचिह्नैः
paratattvacihnaiḥ
By the signs/emblems of the Supreme Reality
उद्यन्नखांशुभिः
udyannakhāṃśubhiḥ
By the rising rays of His toenails
उदस्तशशाङ्कभासौ
udastaśaśāṅkabhāsau
Which surpass (outshine) the light of the moon
पार्थाय ... शरणं व्रजेति
pārthāya ... śaraṇaṃ vrajeti
To Arjuna (You said) 'take refuge (in Me)' — alluding to the Gita's charama shloka
करदर्शितौ
karadarśitau
Pointed out by Your own hand (the Lord at Tirumala holds His hand toward His feet)
मन्मूर्ध्नि कालियफणे
manmūrdhni kāliyaphaṇe
On my head and on the hood of the serpent Kaliya (the same feet rest equally)
मातुः स्तनाविव शिशोः
mātuḥ stanāviva śiśoḥ
Like a mother's breasts to an infant (the first refuge a surrendered soul plunges into)
अमृतायमाणौ
amṛtāyamāṇau
Acting as nectar (ever nourishing)
सौम्योपयन्तृमुनिना
saumyopayantṛmuninā
By the gracious sage Upayantru (Manavala Mamuni / the teacher)
स्यां किङ्करः
syāṃ kiṅkaraḥ
May I be (Your) servant
न जातु मह्यम्
na jātu mahyam
Never for my own sake (let me belong wholly to You, never to myself)

Origin & History

Source: Sri Venkatesa Suprabhatam corpus, recited daily at the Tirumala temple

Author: Traditional (part of the Suprabhatam–Stotram–Prapatti–Mangalasasanam sequence attributed to Prativadi Bhayankaram Annangaracharya); the fifteenth verse honours Sri Manavala Mamuni

Period: Medieval (Sri Vaishnava tradition)

The Prapatti forms the surrender portion of the daily liturgy of Lord Venkateswara at Tirumala. After the Lord is awakened by the Suprabhatam and extolled by the Stotram, the devotee performs prapatti — casting himself in total surrender at His feet — before concluding with the Mangalasasanam. The hymn's loving, detailed contemplation of the Lord's feet, beginning with the Goddess as intercessor, embodies the very heart of the Sri Vaishnava doctrine of saranagati.

Frequently Asked Questions

What is 'Prapatti'?
Prapatti (also called saranagati) is the act of total, loving self-surrender to God as the sole refuge. In the Sri Vaishnava tradition it is regarded as a complete path to the Lord's grace, in which the devotee gives up all other supports and casts himself entirely at the Lord's feet.
Why does the hymn begin by praising Goddess Lakshmi?
In Sri Vaishnavism, Goddess Sri (Lakshmi) is the purushakara — the compassionate intercessor or mediatrix who recommends the surrendered soul to the Lord. So the Prapatti opens with a salutation to her before approaching the feet of Venkatesha.
Why does almost every verse describe only the Lord's feet?
Prapatti is surrender at the feet of the Lord, so the hymn meditates lovingly and in rich detail on Venkateswara's sacred feet — their fragrance, their red lotus-like glow, the auspicious marks (conch, discus, flag and others), and their delicacy — as the refuge into which the devotee plunges.
When is the Venkateswara Prapatti recited?
It is chanted daily as part of the worship at Tirumala, traditionally after the Venkateswara Suprabhatam and the Stotram, and before the Mangalasasanam. Devotees also recite it at home in their morning or evening prayers, especially on Saturdays and Ekadashi.

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →