विभीषणकृत हनुमत् स्तोत्रम् Meaning — Line by Line
विभीषणकृत हनुमत् स्तोत्रम्
Every verse and every word explained in English & Hindi
Meaning — Line by Line
Every verse of विभीषणकृत हनुमत् स्तोत्रम् with its Hindi meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.
Jump to a verse ▾
- Verse 1. Namo hanumate tubhyam namo maarutasoonave,
- Verse 2. Namo vaanaraveeraaya sugreeva-sakhyakaarine,
- Verse 3. Seetaashoka-vinaashaaya raamamudraadharaaya cha,
- Verse 4. Meghanaada-makhadhvamsa-kaarine te namo namah,
- Verse 5. Vaayuputraaya veeraaya aakaashodaragaamine,
- Verse 6. Jvalat-kanaka-varnaaya deergha-laangoola-dhaarine,
- Verse 7. Akshasya vadhakartre cha brahmapaasha-nivaarine,
- Verse 8. Rakshoghnaaya ripughnaaya bhootaghnaaya cha te namah,
- Verse 9. Parasainya-balaghnaaya shastraastra-ghnaaya te namah,
- Verse 10. Mahaabhaya-ripughnaaya bhakta-traanaika-kaarine,
- Verse 11. Payah-paashaana-tarana-kaaranaaya namo namah,
- Verse 12. Nakhaayudhaaya bheemaaya dantaayudha-dharaaya cha,
- Verse 13. Pratigraama-sthitaayaatha raksho-bhootavadhaarthine,
- Verse 14. Baalaika-brahmacharyaaya rudramoorti-dharaaya cha,
- Verse 15. Kaupeenavaasase tubhyam raamabhakti-rataaya cha,
- Verse 16. Krityaakshata-vyathaaghnaaya sarvaklesha-haraaya cha,
- Verse 17. Bhaktaanta-divyavaadeshu sangraame jayadaayine,
- Verse 18. Sarpaagni-vyaadhi-samstambha-kaarine vanachaarine,
- Verse 19. Mahaarnava-shilaabaddha-setubandhaaya te namah,
- Verse 20. Simha-vyaaghraadi-chaurebhyah stotrapaathaad bhayam na hi,
- Verse 21. Raajashastra-bhaye chogre tathaa grahabhayeshu cha,
- Verse 22. Pathet stotram pramuchyeta bhayebhyah sarvato narah,
- Verse 23. Sarvadaa vai trikaalam cha pathaneeyam idam stavam,
- Verse 24. Vibheeshanakritam stotram taarkshyena samudeeritam,
- Verse 25. Iti shree-sudarshana-samhitaayaam vibheeshana-garuda-samvaade vibheeshanakritam hanumat-stotram sampoornam.
Namo hanumate tubhyam namo maarutasoonave,
नमो हनुमते तुभ्यं नमो मारुतसूनवे। नमः श्रीरामभक्ताय श्यामास्याय च ते नमः॥१॥
Namo hanumate tubhyam namo maarutasoonave, Namah shreeraamabhaktaaya shyaamaasyaaya cha te namah. (1)
Meaningहे हनुमान! आपको प्रणाम है, हे पवनपुत्र! आपको प्रणाम; श्रीराम के भक्त, श्यामवदन आपको प्रणाम है।
Namo vaanaraveeraaya sugreeva-sakhyakaarine,
नमो वानरवीराय सुग्रीवसख्यकारिणे। लङ्काविदाहनार्थाय हेलासागरतारिणे॥२॥
Namo vaanaraveeraaya sugreeva-sakhyakaarine, Lankaavidaahanaarthaaya helaasaagarataarine. (2)
Meaningवीर वानर, सुग्रीव से मित्रता कराने वाले, लंका दहन के निमित्त एवं अनायास ही समुद्र को लाँघ जाने वाले आपको प्रणाम।
Seetaashoka-vinaashaaya raamamudraadharaaya cha,
सीताशोकविनाशाय राममुद्राधराय च। रावणान्तकुलच्छेदकारिणे ते नमो नमः॥३॥
Seetaashoka-vinaashaaya raamamudraadharaaya cha, Raavanaanta-kulacchedakaarine te namo namah. (3)
Meaningसीता के शोक का नाश करने वाले, राम की मुद्रिका धारण करने वाले, रावण एवं उसके कुल का संहार कराने वाले आपको बारम्बार प्रणाम।
Meghanaada-makhadhvamsa-kaarine te namo namah,
मेघनादमखध्वंसकारिणे ते नमो नमः। अशोकवनविध्वंसकारिणे भयहारिणे॥४॥
Meghanaada-makhadhvamsa-kaarine te namo namah, Ashokavana-vidhvamsa-kaarine bhayahaarine. (4)
Meaningमेघनाद (इन्द्रजित्) के यज्ञ का ध्वंस करने वाले आपको बारम्बार प्रणाम; अशोकवन का विध्वंस करने वाले एवं भय हरने वाले आपको प्रणाम।
Vaayuputraaya veeraaya aakaashodaragaamine,
वायुपुत्राय वीराय आकाशोदरगामिने। वनपालशिरश्छेदलङ्काप्रासादभञ्जिने॥५॥
Vaayuputraaya veeraaya aakaashodaragaamine, Vanapaalashirashcheda-lankaapraasaada-bhanjine. (5)
Meaningवीर पवनपुत्र, आकाशमार्ग से जाने वाले, वनरक्षकों का शिरश्छेद करने वाले एवं लंका के प्रासादों को तोड़ने वाले आपको प्रणाम।
Jvalat-kanaka-varnaaya deergha-laangoola-dhaarine,
ज्वलत्कनकवर्णाय दीर्घलाङ्गूलधारिणे। सौमित्रिजयदात्रे च रामदूताय ते नमः॥६॥
Jvalat-kanaka-varnaaya deergha-laangoola-dhaarine, Saumitri-jayadaatre cha raamadootaaya te namah. (6)
Meaningतपे हुए स्वर्ण के समान वर्ण वाले, दीर्घ पुच्छ धारण करने वाले, लक्ष्मण को विजय देने वाले रामदूत आपको प्रणाम।
Akshasya vadhakartre cha brahmapaasha-nivaarine,
अक्षस्य वधकर्त्रे च ब्रह्मपाशनिवारिणे। लक्ष्मणाङ्गमहाशक्तिघातक्षतविनाशिने॥७॥
Akshasya vadhakartre cha brahmapaasha-nivaarine, Lakshmanaanga-mahaashakti-ghaata-kshata-vinaashine. (7)
Meaningअक्षकुमार का वध करने वाले, ब्रह्मपाश का निवारण करने वाले, लक्ष्मण के शरीर पर शक्ति-प्रहार से हुए घाव को नष्ट करने वाले आपको प्रणाम।
Rakshoghnaaya ripughnaaya bhootaghnaaya cha te namah,
रक्षोघ्नाय रिपुघ्नाय भूतघ्नाय च ते नमः। ऋक्षवानरवीरौघप्राणदाय नमो नमः॥८॥
Rakshoghnaaya ripughnaaya bhootaghnaaya cha te namah, Rikshavaanara-veeraugha-praanadaaya namo namah. (8)
Meaningराक्षसों, शत्रुओं एवं भूतों का नाश करने वाले आपको प्रणाम; ऋक्ष एवं वानर वीरों के समूह को प्राण देने वाले आपको बारम्बार प्रणाम।
Parasainya-balaghnaaya shastraastra-ghnaaya te namah,
परसैन्यबलघ्नाय शस्त्रास्त्रघ्नाय ते नमः। विषघ्नाय द्विषघ्नाय ज्वरघ्नाय च ते नमः॥९॥
Parasainya-balaghnaaya shastraastra-ghnaaya te namah, Vishaghnaaya dvishaghnaaya jvaraghnaaya cha te namah. (9)
Meaningशत्रुसेना के बल का नाश करने वाले, शस्त्र-अस्त्रों का नाश करने वाले आपको प्रणाम; विष, शत्रु एवं ज्वर का नाश करने वाले आपको प्रणाम।
Mahaabhaya-ripughnaaya bhakta-traanaika-kaarine,
महाभयरिपुघ्नाय भक्तत्राणैककारिणे। परप्रेरितमन्त्राणां यन्त्राणां स्तम्भकारिणे॥१०॥
Mahaabhaya-ripughnaaya bhakta-traanaika-kaarine, Paraprerita-mantraanaam yantraanaam stambhakaarine. (10)
Meaningमहान् भयंकर शत्रुओं का नाश करने वाले, भक्तों की रक्षा करने में एकमात्र समर्थ, दूसरों द्वारा प्रेरित मन्त्रों एवं यन्त्रों का स्तम्भन करने वाले आपको प्रणाम।
Payah-paashaana-tarana-kaaranaaya namo namah,
पयःपाषाणतरणकारणाय नमो नमः। बालार्कमण्डलग्रासकारिणे भवतारिणे॥११॥
Payah-paashaana-tarana-kaaranaaya namo namah, Baalaarka-mandala-graasa-kaarine bhavataarine. (11)
Meaningजल पर पाषाणों को तैराने वाले आपको प्रणाम; बाल सूर्यमण्डल को ग्रसने वाले एवं संसार-सागर से तारने वाले आपको प्रणाम।
Nakhaayudhaaya bheemaaya dantaayudha-dharaaya cha,
नखायुधाय भीमाय दन्तायुधधराय च। रिपुमायाविनाशाय रामाज्ञालोकरक्षिणे॥१२॥
Nakhaayudhaaya bheemaaya dantaayudha-dharaaya cha, Ripumaayaa-vinaashaaya raamaajnaaloka-rakshine. (12)
Meaningनख ही जिनका आयुध है, ऐसे भीम, दन्त-आयुध धारण करने वाले, शत्रु की माया का नाश करने वाले, राम की आज्ञा से लोक की रक्षा करने वाले आपको प्रणाम।
Pratigraama-sthitaayaatha raksho-bhootavadhaarthine,
प्रतिग्रामस्थितायाथ रक्षोभूतवधार्थिने। करालशैलशस्त्राय द्रुमशस्त्राय ते नमः॥१३॥
Pratigraama-sthitaayaatha raksho-bhootavadhaarthine, Karaalashaila-shastraaya drumashastraaya te namah. (13)
Meaningप्रत्येक ग्राम में स्थित रहकर राक्षसों एवं भूतों के वध हेतु तत्पर, विकराल शैल एवं वृक्षों को शस्त्र रूप में धारण करने वाले आपको प्रणाम।
Baalaika-brahmacharyaaya rudramoorti-dharaaya cha,
बालैकब्रह्मचर्याय रुद्रमूर्तिधराय च। विहङ्गमाय सर्वाय वज्रदेहाय ते नमः॥१४॥
Baalaika-brahmacharyaaya rudramoorti-dharaaya cha, Vihangamaaya sarvaaya vajradehaaya te namah. (14)
Meaningअखण्ड ब्रह्मचारी, रुद्र का रूप धारण करने वाले, आकाशगामी, सर्वस्वरूप एवं वज्रदेह वाले आपको प्रणाम।
Kaupeenavaasase tubhyam raamabhakti-rataaya cha,
कौपीनवाससे तुभ्यं रामभक्तिरताय च। दक्षिणाशाभास्कराय शतचन्द्रोदयात्मने॥१५॥
Kaupeenavaasase tubhyam raamabhakti-rataaya cha, Dakshinaashaa-bhaaskaraaya shata-chandrodayaatmane. (15)
Meaningकेवल कौपीन धारण करने वाले, राम-भक्ति में निरत, दक्षिण दिशा के सूर्य के समान एवं सौ उदित चन्द्रमाओं के समान कान्ति वाले आपको प्रणाम।
Krityaakshata-vyathaaghnaaya sarvaklesha-haraaya cha,
कृत्याक्षतव्यथाघ्नाय सर्वक्लेशहराय च। स्वाम्याज्ञापार्थसङ्ग्रामसङ्ख्ये सञ्जयधारिणे॥१६॥
Krityaakshata-vyathaaghnaaya sarvaklesha-haraaya cha, Svaamyaajnaa-paartha-sangraama-sankhye sanjaya-dhaarine. (16)
Meaningकृत्या (अभिचार) से उत्पन्न पीड़ा का नाश करने वाले, समस्त क्लेशों को हरने वाले, स्वामी की आज्ञा से संग्राम में संजय के समान सदा विजयी आपको प्रणाम।
Bhaktaanta-divyavaadeshu sangraame jayadaayine,
भक्तान्तदिव्यवादेषु सङ्ग्रामे जयदायिने। किल्किलाबुबुकोच्चारघोरशब्दकराय च॥१७॥
Bhaktaanta-divyavaadeshu sangraame jayadaayine, Kilkilaa-bubuko-cchaara-ghorashabda-karaaya cha. (17)
Meaningवाद-विवाद एवं संग्राम में भक्तों को विजय देने वाले, 'किलकिल' एवं 'बुबुक' जैसे घोर शब्द करने वाले आपको प्रणाम।
Sarpaagni-vyaadhi-samstambha-kaarine vanachaarine,
सर्पाग्निव्याधिसंस्तम्भकारिणे वनचारिणे। सदा वनफलाहारसन्तृप्ताय विशेषतः॥१८॥
Sarpaagni-vyaadhi-samstambha-kaarine vanachaarine, Sadaa vanaphalaahaara-santriptaaya visheshatah. (18)
Meaningसर्प, अग्नि एवं व्याधि का स्तम्भन करने वाले, वनचारी, सदा एवं विशेष रूप से वनफलों के आहार से सन्तुष्ट रहने वाले आपको प्रणाम।
Mahaarnava-shilaabaddha-setubandhaaya te namah,
महार्णवशिलाबद्धसेतुबन्धाय ते नमः। वादे विवादे सङ्ग्रामे भये घोरे महावने॥१९॥
Mahaarnava-shilaabaddha-setubandhaaya te namah, Vaade vivaade sangraame bhaye ghore mahaavane. (19)
Meaningमहासागर पर शिलाओं का सेतुबन्ध करने वाले आपको प्रणाम। वाद, विवाद, संग्राम, घोर भय एवं महान् वन में —
Simha-vyaaghraadi-chaurebhyah stotrapaathaad bhayam na hi,
सिंहव्याघ्रादिचौरेभ्यः स्तोत्रपाठाद् भयं न हि। दिव्ये भूतभये व्याधौ विषे स्थावरजङ्गमे॥२०॥
Simha-vyaaghraadi-chaurebhyah stotrapaathaad bhayam na hi, Divye bhootabhaye vyaadhau vishe sthaavarajangame. (20)
Meaningसिंह, व्याघ्र एवं चोरों आदि से इस स्तोत्र के पाठ से कोई भय नहीं रहता; दिव्य-भय, भूत-भय, व्याधि, स्थावर-जंगम विष में —
Raajashastra-bhaye chogre tathaa grahabhayeshu cha,
राजशस्त्रभये चोग्रे तथा ग्रहभयेषु च। जले सर्वे महावृष्टौ दुर्भिक्षे प्राणसम्प्लवे॥२१॥
Raajashastra-bhaye chogre tathaa grahabhayeshu cha, Jale sarve mahaavrishtau durbhikshe praanasamplave. (21)
Meaningउग्र राजदण्ड एवं शस्त्र के भय में, ग्रहों के भय में, जल में, अग्नि में, महावृष्टि में, दुर्भिक्ष में एवं प्रलय में —
Pathet stotram pramuchyeta bhayebhyah sarvato narah,
पठेत् स्तोत्रं प्रमुच्येत भयेभ्यः सर्वतो नरः। तस्य क्वापि भयं नास्ति हनुमत्स्तवपाठतः॥२२॥
Pathet stotram pramuchyeta bhayebhyah sarvato narah, Tasya kvaapi bhayam naasti hanumat-stava-paathatah. (22)
Meaningजो मनुष्य इस स्तोत्र का पाठ करता है, वह सब ओर से भयों से मुक्त हो जाता है; इस हनुमत्स्तोत्र के पाठ से उसे कहीं भी भय नहीं रहता।
Sarvadaa vai trikaalam cha pathaneeyam idam stavam,
सर्वदा वै त्रिकालं च पठनीयमिदं स्तवम्। सर्वान् कामानवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा॥२३॥
Sarvadaa vai trikaalam cha pathaneeyam idam stavam, Sarvaan kaamaan avaapnoti naatra kaaryaa vichaaranaa. (23)
Meaningइस स्तोत्र का सदा त्रिकाल पाठ करना चाहिये; इससे मनुष्य समस्त कामनाओं को प्राप्त कर लेता है — इसमें कोई विचार (सन्देह) नहीं।
Vibheeshanakritam stotram taarkshyena samudeeritam,
विभीषणकृतं स्तोत्रं तार्क्ष्येण समुदीरितम्। ये पठिष्यन्ति भक्त्या वै सिद्ध्यस्तत्करे स्थिताः॥२४॥
Vibheeshanakritam stotram taarkshyena samudeeritam, Ye pathishyanti bhaktyaa vai siddhyas-tatkare sthitaah. (24)
Meaningविभीषण द्वारा रचित यह स्तोत्र गरुड (तार्क्ष्य) के द्वारा कहा गया; जो इसे भक्तिपूर्वक पढ़ेंगे, उनके हाथ में समस्त सिद्धियाँ स्थित रहेंगी।
Iti shree-sudarshana-samhitaayaam vibheeshana-garuda-samvaade vibheeshanakritam hanumat-stotram sampoornam.
॥ इति श्रीसुदर्शनसंहितायां विभीषणगरुडसंवादे विभीषणकृतं हनुमत्स्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥
Iti shree-sudarshana-samhitaayaam vibheeshana-garuda-samvaade vibheeshanakritam hanumat-stotram sampoornam.
Meaningइस प्रकार श्रीसुदर्शनसंहिता के विभीषण-गरुड संवाद में विभीषणकृत हनुमत्स्तोत्र सम्पूर्ण हुआ।
Word-by-Word Breakdown
Origin & History
Source: Sri Sudarshana Samhita (Vibhishana-Garuda dialogue)
Author: Vibhishana (brother of Ravana, devotee of Rama)
Period: Traditional (Puranic/Samhita literature)
According to tradition, after the great war of the Ramayana, Vibhishana — who had taken refuge in Rama and become king of Lanka — composed this hymn extolling Hanuman, the hero whose deeds had saved Lanka's righteous and destroyed its wicked. The stotra is preserved in the Sri Sudarshana Samhita as part of a dialogue in which it is recounted in connection with Garuda (Tarkshya), the divine eagle and vehicle of Vishnu. Vibhishana, who personally witnessed Hanuman burn Lanka, leap the ocean, and restore the stricken Lakshmana, packs each verse with these very feats, making the hymn both a remembrance of Hanuman's glory and a shield for the devotee.
Frequently Asked Questions
Who composed the Vibhishana Krita Hanuman Stotram?▼
Is this the same as the Hanuman Vadvanal Stotra?▼
What is this stotra mainly used for?▼
How many times a day should it be recited?▼
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →