गणेश चालीसा Meaning — Line by Line
गणेश चालीसा
Every verse and every word explained in English & Hindi
Meaning — Line by Line
Every verse of गणेश चालीसा with its Hindi meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.
Jump to a verse ▾
- Doha 1. Jaya ganapati sadaguna sadana, kavivara badana kripala vighna harana mamgala karana, jaya jaya girijalala
- Doha 2. Jaya jaya jaya ganapati ganaraju mamgala bharana karana shubhah kaju
- Chaupai 1. Jai gajabadana sadana sukhadata vishva vinayaka buddhi vidhata
- Chaupai 2. Vakra tunda shuchi shunda suhavana tilaka tripunda bhala mana bhavana
- Chaupai 3. Rajata mani muktana ura mala svarna mukuta shira nayana vishala
- Chaupai 4. Pustaka pani kuthara trishulam modaka bhoga sugandhita phulam
- Chaupai 5. Sundara pitambara tana sajita charana paduka muni mana rajita
- Chaupai 6. Dhani shiva suvana shadanana bhrata gauri lalana vishva-vikhyata
- Chaupai 7. Riddhi-siddhi tava chamvara sudhare mushaka vahana sohata dvare
- Chaupai 8. Kahau janma shubha katha tumhari ati shuchi pavana mamgalakari
- Chaupai 9. Eka samaya giriraja kumari putra hetu tapa kinha bhari
- Chaupai 10. Bhayo yajna jaba purna anupa taba pahumchyo tuma dhari dvija rupa
- Chaupai 11. Atithi jani ke gauri sukhari bahuvidhi seva kari tumhari
- Chaupai 12. Ati prasanna havai tuma vara dinha matu putra hita jo tapa kinha
- Chaupai 13. Milahi putra tuhi, buddhi vishala bina garbha dharana yahi kala
- Chaupai 14. Gananayaka guna jnana nidhana pujita prathama rupa bhagavana
- Chaupai 15. Asa kahi antardhana rupa havai palana para balaka svarupa havai
- Chaupai 16. Bani shishu rudana jabahim tuma thana lakhi mukha sukha nahim gauri samana
- Chaupai 17. Sakala magana, sukhamamgala gavahim nabha te surana, sumana varshavahim
- Chaupai 18. Shambhu, uma, bahudana lutavahim sura munijana, suta dekhana avahim
- Chaupai 19. Lakhi ati ananda mamgala saja dekhana bhi aye shani raja
- Chaupai 20. Nija avaguna guni shani mana mahim balaka, dekhana chahata nahim
- Chaupai 21. Girija kachhu mana bheda badhayo utsava mora, na shani tuhi bhayo
- Chaupai 22. Kahata lage shani, mana sakuchai ka karihau, shishu mohi dikhai
- Chaupai 23. Nahim vishvasa, uma ura bhayau shani som balaka dekhana kahayau
- Chaupai 24. Padatahim shani driga kona prakasha balaka sira uड़i gayo akasha
- Chaupai 25. Girija giri vikala havai dharani so duhkha dasha gayo nahim varani
- Chaupai 26. Hahakara machyau kailasha shani kinhom lakhi suta ko nasha
- Chaupai 27. Turata garuड़ chaढ़i vishnu sidhayo kati chakra so gaja sira laye
- Chaupai 28. Balaka ke dhada़ upara dharayo prana mantra paढ़i shamkara darayo
- Chaupai 29. Nama ganesha shambhu taba kinhe prathama pujya buddhi nidhi, vara dinhe
- Chaupai 30. Buddhi pariksha jaba shiva kinha prithvi kara pradakshina linha
- Chaupai 31. Chale shadanana, bharami bhulai rache baitha tuma buddhi upai
- Chaupai 32. Charana matu-pitu ke dhara linhem tinake sata pradakshina kinhem
- Chaupai 33. Dhani ganesha kahi shiva hiye harashe nabha te surana sumana bahu barase
- Chaupai 34. Tumhari mahima buddhi baड़ai shesha sahasamukha sake na gai
- Chaupai 35. Maim matihina malina dukhari karahum kauna vidhi vinaya tumhari
- Chaupai 36. Bhajata ramasundara prabhudasa jaga prayaga, kakara, durvasa
- Chaupai 37. Aba prabhu daya dina para kijai apani shakti bhakti kuchha dijai
- Closing Doha. Shri ganesha yaha chalisa, patha karai kara dhyana nita nava mamgala griha basai, lahe jagata sanmana
Jaya ganapati sadaguna sadana, kavivara badana kripala vighna harana mamgala karana, jaya jaya girijalala
जय गणपति सदगुण सदन, कविवर बदन कृपाल । विघ्न हरण मंगल करण, जय जय गिरिजालाल ॥
Jaya ganapati sadaguna sadana, kavivara badana kripala vighna harana mamgala karana, jaya jaya girijalala
Meaningगणपति की जय, सद्गुणों के धाम, कविजनों द्वारा वंदित कृपालु मुख वाले; विघ्नों के हर्ता और सब मंगल के करता — जय जय गिरिजा (पार्वती) के लाल!
Jaya jaya jaya ganapati ganaraju mamgala bharana karana shubhah kaju
जय जय जय गणपति गणराजू । मंगल भरण करण शुभः काजू ॥
Jaya jaya jaya ganapati ganaraju mamgala bharana karana shubhah kaju
Meaningजय जय जय गणपति, गणों के राजा; जो सबको मंगल से भरते और हर शुभ कार्य सिद्ध करते हैं।
Jai gajabadana sadana sukhadata vishva vinayaka buddhi vidhata
जै गजबदन सदन सुखदाता । विश्व विनायका बुद्धि विधाता ॥
Jai gajabadana sadana sukhadata vishva vinayaka buddhi vidhata
Meaningजय गजमुख, सुख के धाम और दाता; विश्व के स्वामी (विनायक) और बुद्धि के विधाता।
Vakra tunda shuchi shunda suhavana tilaka tripunda bhala mana bhavana
वक्र तुण्ड शुची शुण्ड सुहावना । तिलक त्रिपुण्ड भाल मन भावन ॥
Vakra tunda shuchi shunda suhavana tilaka tripunda bhala mana bhavana
Meaningवक्रतुंड और उज्ज्वल, सुंदर सूँड वाले; आपके भाल पर त्रिपुंड तिलक मन को मोहता है।
Rajata mani muktana ura mala svarna mukuta shira nayana vishala
राजत मणि मुक्तन उर माला । स्वर्ण मुकुट शिर नयन विशाला ॥
Rajata mani muktana ura mala svarna mukuta shira nayana vishala
Meaningआपके वक्ष पर मणियों और मोतियों की माला सुशोभित है; सिर पर स्वर्ण मुकुट और विशाल नेत्र।
Pustaka pani kuthara trishulam modaka bhoga sugandhita phulam
पुस्तक पाणि कुठार त्रिशूलं । मोदक भोग सुगन्धित फूलं ॥
Pustaka pani kuthara trishulam modaka bhoga sugandhita phulam
Meaningहाथ में पुस्तक, कुठार और त्रिशूल; मोदक का भोग और सुगंधित पुष्प।
Sundara pitambara tana sajita charana paduka muni mana rajita
सुन्दर पीताम्बर तन साजित । चरण पादुका मुनि मन राजित ॥
Sundara pitambara tana sajita charana paduka muni mana rajita
Meaningसुंदर पीतांबर से शरीर सुसज्जित; आपकी चरण-पादुकाएँ मुनियों के मन को आनंदित करती हैं।
Dhani shiva suvana shadanana bhrata gauri lalana vishva-vikhyata
धनि शिव सुवन षडानन भ्राता । गौरी लालन विश्व-विख्याता ॥
Dhani shiva suvana shadanana bhrata gauri lalana vishva-vikhyata
Meaningधन्य हैं आप, छह मुख वाले कार्तिकेय के भाई और शिव के पुत्र; गौरी के दुलारे, विश्व में विख्यात।
Riddhi-siddhi tava chamvara sudhare mushaka vahana sohata dvare
ऋद्धि-सिद्धि तव चंवर सुधारे । मुषक वाहन सोहत द्वारे ॥
Riddhi-siddhi tava chamvara sudhare mushaka vahana sohata dvare
Meaningऋद्धि और सिद्धि आप पर राजसी चँवर डुलाती हैं; आपका मूषक वाहन द्वार पर शोभा देता है।
Kahau janma shubha katha tumhari ati shuchi pavana mamgalakari
कहौ जन्म शुभ कथा तुम्हारी । अति शुची पावन मंगलकारी ॥
Kahau janma shubha katha tumhari ati shuchi pavana mamgalakari
Meaningअब मैं आपके जन्म की मंगलमयी कथा कहता हूँ — अति पवित्र, पावन और सब मंगल देने वाली।
Eka samaya giriraja kumari putra hetu tapa kinha bhari
एक समय गिरिराज कुमारी । पुत्र हेतु तप कीन्हा भारी ॥
Eka samaya giriraja kumari putra hetu tapa kinha bhari
Meaningएक समय पर्वतराज की पुत्री (पार्वती) ने पुत्र की कामना से कठोर तप किया।
Bhayo yajna jaba purna anupa taba pahumchyo tuma dhari dvija rupa
भयो यज्ञ जब पूर्ण अनूपा । तब पहुंच्यो तुम धरी द्विज रूपा ॥
Bhayo yajna jaba purna anupa taba pahumchyo tuma dhari dvija rupa
Meaningजब वह अनुपम यज्ञ पूर्ण हुआ, तब आप ब्राह्मण का रूप धारण कर पधारे।
Atithi jani ke gauri sukhari bahuvidhi seva kari tumhari
अतिथि जानी के गौरी सुखारी । बहुविधि सेवा करी तुम्हारी ॥
Atithi jani ke gauri sukhari bahuvidhi seva kari tumhari
Meaningअतिथि जानकर गौरी प्रसन्न हुईं और उन्होंने अनेक प्रकार से आपकी सेवा की।
Ati prasanna havai tuma vara dinha matu putra hita jo tapa kinha
अति प्रसन्न हवै तुम वर दीन्हा । मातु पुत्र हित जो तप कीन्हा ॥
Ati prasanna havai tuma vara dinha matu putra hita jo tapa kinha
Meaningअत्यंत प्रसन्न होकर आपने उस तप का वर दिया जो उन्होंने पुत्र हेतु किया था:
Milahi putra tuhi, buddhi vishala bina garbha dharana yahi kala
मिलहि पुत्र तुहि, बुद्धि विशाला । बिना गर्भ धारण यहि काला ॥
Milahi putra tuhi, buddhi vishala bina garbha dharana yahi kala
Meaning"तुम्हें विशाल बुद्धि वाला पुत्र प्राप्त होगा — और इसी क्षण, बिना गर्भ धारण किए।
Gananayaka guna jnana nidhana pujita prathama rupa bhagavana
गणनायक गुण ज्ञान निधाना । पूजित प्रथम रूप भगवाना ॥
Gananayaka guna jnana nidhana pujita prathama rupa bhagavana
Meaningवह गणों का नायक, गुण और ज्ञान का भंडार, सब देवों में प्रथम पूज्य भगवान होगा।"
Asa kahi antardhana rupa havai palana para balaka svarupa havai
अस कही अन्तर्धान रूप हवै । पालना पर बालक स्वरूप हवै ॥
Asa kahi antardhana rupa havai palana para balaka svarupa havai
Meaningऐसा कहकर वह ब्राह्मण अंतर्धान हो गया, और पालने पर बालक का रूप धारण कर लिया।
Bani shishu rudana jabahim tuma thana lakhi mukha sukha nahim gauri samana
बनि शिशु रुदन जबहिं तुम ठाना । लखि मुख सुख नहिं गौरी समाना ॥
Bani shishu rudana jabahim tuma thana lakhi mukha sukha nahim gauri samana
Meaningजब शिशु रूप में आपने रुदन आरंभ किया, तो आपका मुख देखकर गौरी का आनंद किसी से न समाया।
Sakala magana, sukhamamgala gavahim nabha te surana, sumana varshavahim
सकल मगन, सुखमंगल गावहिं । नाभ ते सुरन, सुमन वर्षावहिं ॥
Sakala magana, sukhamamgala gavahim nabha te surana, sumana varshavahim
Meaningसब आनंद में मग्न होकर सुख-मंगल के गीत गाने लगे; आकाश से देवता पुष्प बरसाने लगे।
Shambhu, uma, bahudana lutavahim sura munijana, suta dekhana avahim
शम्भु, उमा, बहुदान लुटावहिं । सुर मुनिजन, सुत देखन आवहिं ॥
Shambhu, uma, bahudana lutavahim sura munijana, suta dekhana avahim
Meaningशंभु (शिव) और उमा ने बहुत दान लुटाया; देवता और मुनिजन पुत्र को देखने आए।
Lakhi ati ananda mamgala saja dekhana bhi aye shani raja
लखि अति आनन्द मंगल साजा । देखन भी आये शनि राजा ॥
Lakhi ati ananda mamgala saja dekhana bhi aye shani raja
Meaningआनंद और मंगल का यह उत्सव देखकर शनि राजा भी दर्शन को आए।
Nija avaguna guni shani mana mahim balaka, dekhana chahata nahim
निज अवगुण गुनि शनि मन माहीं । बालक, देखन चाहत नाहीं ॥
Nija avaguna guni shani mana mahim balaka, dekhana chahata nahim
Meaningअपने दोष को मन में स्मरण कर शनि बालक को देखना नहीं चाहते थे।
Girija kachhu mana bheda badhayo utsava mora, na shani tuhi bhayo
गिरिजा कछु मन भेद बढायो । उत्सव मोर, न शनि तुही भायो ॥
Girija kachhu mana bheda badhayo utsava mora, na shani tuhi bhayo
Meaningगिरिजा के मन में कुछ भेद बढ़ा: "मेरे उत्सव में क्या शनि को भी मेरे पुत्र को देखना नहीं भाया?"
Kahata lage shani, mana sakuchai ka karihau, shishu mohi dikhai
कहत लगे शनि, मन सकुचाई । का करिहौ, शिशु मोहि दिखाई ॥
Kahata lage shani, mana sakuchai ka karihau, shishu mohi dikhai
Meaningशनि मन में संकोच करते हुए कहने लगे: "यदि मैं बालक को देखूँ तो क्या होगा?"
Nahim vishvasa, uma ura bhayau shani som balaka dekhana kahayau
नहिं विश्वास, उमा उर भयऊ । शनि सों बालक देखन कहयऊ ॥
Nahim vishvasa, uma ura bhayau shani som balaka dekhana kahayau
Meaningउमा के हृदय में कोई शंका न उठी; उन्होंने शनि से बालक को देखने को कहा।
Padatahim shani driga kona prakasha balaka sira uड़i gayo akasha
पदतहिं शनि दृग कोण प्रकाशा । बालक सिर उड़ि गयो अकाशा ॥
Padatahim shani driga kona prakasha balaka sira uड़i gayo akasha
Meaningज्योंही शनि की तिरछी दृष्टि की किरण पड़ी, बालक का सिर आकाश में उड़ गया।
Girija giri vikala havai dharani so duhkha dasha gayo nahim varani
गिरिजा गिरी विकल हवै धरणी । सो दुःख दशा गयो नहीं वरणी ॥
Girija giri vikala havai dharani so duhkha dasha gayo nahim varani
Meaningगिरिजा व्याकुल होकर धरती पर गिर पड़ीं; उस दुख की दशा का वर्णन नहीं हो सकता।
Hahakara machyau kailasha shani kinhom lakhi suta ko nasha
हाहाकार मच्यौ कैलाशा । शनि कीन्हों लखि सुत को नाशा ॥
Hahakara machyau kailasha shani kinhom lakhi suta ko nasha
Meaningकैलाश पर हाहाकार मच गया — देखा गया कि शनि ने पुत्र का नाश कर दिया।
Turata garuड़ chaढ़i vishnu sidhayo kati chakra so gaja sira laye
तुरत गरुड़ चढ़ि विष्णु सिधायो । काटी चक्र सो गज सिर लाये ॥
Turata garuड़ chaढ़i vishnu sidhayo kati chakra so gaja sira laye
Meaningतुरंत विष्णु गरुड़ पर सवार होकर चल पड़े; चक्र से एक सिर काटकर हाथी का सिर ले आए।
Balaka ke dhada़ upara dharayo prana mantra paढ़i shamkara darayo
बालक के धड़ ऊपर धारयो । प्राण मन्त्र पढ़ि शंकर डारयो ॥
Balaka ke dhada़ upara dharayo prana mantra paढ़i shamkara darayo
Meaningउसे बालक के धड़ पर रखा, और शंकर ने प्राण-मंत्र पढ़कर उसे जीवित कर दिया।
Nama ganesha shambhu taba kinhe prathama pujya buddhi nidhi, vara dinhe
नाम गणेश शम्भु तब कीन्हे । प्रथम पूज्य बुद्धि निधि, वर दीन्हे ॥
Nama ganesha shambhu taba kinhe prathama pujya buddhi nidhi, vara dinhe
Meaningतब शंभु ने उन्हें गणेश नाम दिया, और प्रथम पूज्य होने तथा बुद्धि के भंडार का वर दिया।
Buddhi pariksha jaba shiva kinha prithvi kara pradakshina linha
बुद्धि परीक्षा जब शिव कीन्हा । पृथ्वी कर प्रदक्षिणा लीन्हा ॥
Buddhi pariksha jaba shiva kinha prithvi kara pradakshina linha
Meaningजब शिव ने उनकी बुद्धि की परीक्षा ली, तो दोनों भाइयों को पृथ्वी की परिक्रमा करनी थी।
Chale shadanana, bharami bhulai rache baitha tuma buddhi upai
चले षडानन, भरमि भुलाई । रचे बैठ तुम बुद्धि उपाई ॥
Chale shadanana, bharami bhulai rache baitha tuma buddhi upai
Meaningछह मुख वाले कार्तिकेय भ्रमित होकर भटकने लगे; पर आपने एक चतुर उपाय रच लिया।
Charana matu-pitu ke dhara linhem tinake sata pradakshina kinhem
चरण मातु-पितु के धर लीन्हें । तिनके सात प्रदक्षिण कीन्हें ॥
Charana matu-pitu ke dhara linhem tinake sata pradakshina kinhem
Meaningआपने अपने माता-पिता के चरण पकड़ लिए, और उनकी सात बार परिक्रमा की।
Dhani ganesha kahi shiva hiye harashe nabha te surana sumana bahu barase
धनि गणेश कही शिव हिये हरषे । नभ ते सुरन सुमन बहु बरसे ॥
Dhani ganesha kahi shiva hiye harashe nabha te surana sumana bahu barase
Meaning"धन्य है गणेश!" शिव ने कहा, उनका हृदय आनंदित हुआ; आकाश से देवताओं ने अनेक पुष्प बरसाए।
Tumhari mahima buddhi baड़ai shesha sahasamukha sake na gai
तुम्हरी महिमा बुद्धि बड़ाई । शेष सहसमुख सके न गाई ॥
Tumhari mahima buddhi baड़ai shesha sahasamukha sake na gai
Meaningआपकी महिमा और बुद्धि की महानता को सहस्र मुख वाले शेष भी नहीं गा सके।
Maim matihina malina dukhari karahum kauna vidhi vinaya tumhari
मैं मतिहीन मलीन दुखारी । करहूं कौन विधि विनय तुम्हारी ॥
Maim matihina malina dukhari karahum kauna vidhi vinaya tumhari
Meaningमैं मंदबुद्धि, मलिन और दुखी हूँ — किस विधि से मैं आपकी समुचित स्तुति करूँ?
Bhajata ramasundara prabhudasa jaga prayaga, kakara, durvasa
भजत रामसुन्दर प्रभुदासा । जग प्रयाग, ककरा, दुर्वासा ॥
Bhajata ramasundara prabhudasa jaga prayaga, kakara, durvasa
Meaningप्रयाग के (ककरा निवासी, दुर्वासा वंश के) रामसुंदर प्रभुदास आपका भजन करते हैं।
Aba prabhu daya dina para kijai apani shakti bhakti kuchha dijai
अब प्रभु दया दीना पर कीजै । अपनी शक्ति भक्ति कुछ दीजै ॥
Aba prabhu daya dina para kijai apani shakti bhakti kuchha dijai
Meaningअब हे प्रभु, इस दीन पर दया कीजिए; अपनी शक्ति और भक्ति में से कुछ मुझे प्रदान कीजिए।
Shri ganesha yaha chalisa, patha karai kara dhyana nita nava mamgala griha basai, lahe jagata sanmana
श्री गणेश यह चालीसा, पाठ करै कर ध्यान । नित नव मंगल गृह बसै, लहे जगत सन्मान ॥
Shri ganesha yaha chalisa, patha karai kara dhyana nita nava mamgala griha basai, lahe jagata sanmana
Meaningजो कोई इस गणेश चालीसा का एकाग्र मन और ध्यान से पाठ करता है — उसके घर में नित नया मंगल बसता है, और वह जगत में सम्मान पाता है।
Word-by-Word Breakdown
Origin & History
Source: Hindu devotional tradition (Chalisa literature)
Author: Unknown (folk composition in the Chalisa tradition)
Period: Medieval period
गणेश चालीसा भगवान गणेश की जन्म-कथा के लिए अनेक पुराण-स्रोतों से ली गई है। इस चालीसा में वर्णित कथा बताती है कि पार्वती ने पुत्र-प्राप्ति के लिए कठोर तप किया, तब एक दिव्य ब्राह्मण (स्वयं गणेश छद्म रूप में) प्रकट हुए, उन्हें आशीर्वाद दिया और फिर पालने पर शिशु रूप में प्रकट हो गए। शिव पुराण के अन्य संस्करण में पार्वती द्वारा चंदन के लेप से गणेश की रचना का वर्णन है। संस्करण चाहे जो हो, सभी इस पर सहमत हैं कि गणेश शिव-पार्वती के प्रथम पुत्र हैं और सभी देवों से पहले पूजे जाने का परम स्थान रखते हैं।
Frequently Asked Questions
गणेश सभी देवों से पहले क्यों पूजे जाते हैं?▼
गणेश चालीसा का पाठ करने का सर्वोत्तम दिन कौन सा है?▼
गणेश को कौन-से भोग प्रिय हैं?▼
गणेश चालीसा किसने लिखी?▼
क्या विद्यार्थी परीक्षा से पहले गणेश चालीसा पढ़ सकते हैं?▼
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →