खाटू श्याम चालीसा Meaning — Line by Line
खाटू श्याम चालीसा
Every verse and every word explained in English & Hindi
Meaning — Line by Line
Every verse of खाटू श्याम चालीसा with its Hindi meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.
Jump to a verse ▾
- Doha 1. Shri guru charana dhyana dhara,sumiri sachchidananda
- Doha 2. Shyama shyama bhaji barambarasahaja hi ho bhavasagara para
- Chaupai 1. Ina sama deva na duja koidina dayalu na data hoi
- Chaupai 2. Bhimasuputra ahilavati jayakahim bhima ka pautra kahaya
- Chaupai 3. Yaha saba katha sahi kalpantaratanika na manom isamem antara
- Chaupai 4. Barbarika vishnu avatarabhaktana hetu manuja tanu dhara
- Chaupai 5. Vasudeva devaki pyareyashumati maiya nanda dulare
- Chaupai 6. Madhusudana gopala muraribrijakishora govardhana dhari
- Chaupai 7. Siyarama shri hari govindadinapala shri bala mukunda
- Chaupai 8. Damodara ranachhoda़ biharinatha dvarikadhisha kharari
- Chaupai 9. Narahari rupa prahalada pyarakhambha phari hiranakusha mara
- Chaupai 10. Radha vallabha rukmini kamtagopi vallabha kamsa hanamta
- Chaupai 11. Manamohana chittachora kahayemakhana chori chori kara khaye
- Chaupai 12. Muralidhara yadupati ghanashyamakrishna patitapavana abhirama
- Chaupai 13. Mayapati lakshmipati isapurushottama keshava jagadisha
- Chaupai 14. Vishvapati tribhuvana ujiyaradina bandhu bhaktana rakhavara
- Chaupai 15. Prabhu ka bheda koi na payashesha mahesha thake muniraya
- Chaupai 16. Narada sharada rishi yogindarashyama shyama saba ratata nirantara
- Chaupai 17. Kari kovida kari sake na ginantanama apara athaha ananta
- Chaupai 18. Hara srishti hara yuga mem bhaile avatara bhakta sukhadai
- Chaupai 19. Hridaya manhi kari dekhu vicharashyama bhaje to ho nistara
- Chaupai 20. Kira paढ़avata ganika taribhilani ki bhakti balihari
- Chaupai 21. Sati ahilya gautama naribhai shrapa vasha shila dukhari
- Chaupai 22. Shyama charana racha nita laipahunchi patiloka mem jai
- Chaupai 23. Ajamila aru sadana kasainama pratapa parama gati pai
- Chaupai 24. Jake shyama nama adharasukha lahahi duhkha dura ho sara
- Chaupai 25. Shyama sulochana hai ati sundaramora mukuta sira tana pitambara
- Chaupai 26. Gala vaijayantimala suhaichhavi anupa bhaktana mana bhai
- Chaupai 27. Shyama shyama sumirahu dinaratishama dupahari aru parabhati
- Chaupai 28. Shyama sarathi jisake ratha keroda़e dura hoya usa patha ke
- Chaupai 29. Shyama bhakta na kahim para harabhira pari taba shyama pukara
- Chaupai 30. Rasana shyama nama rasa pi leji le shyama nama ke hale
- Chaupai 31. Samsari sukha bhoga milegaanta shyama sukha yoga milega
- Chaupai 32. Shyama prabhu haim tana ke kalemana ke gore bhole bhale
- Chaupai 33. Shyama samta bhaktana hitakariroga dosha agha nashai bhari
- Chaupai 34. Prema sahita je nama pukarabhakta lagata shyama ko pyara
- Chaupai 35. Khatu mem hai mathura vasipara brahma purana avinasi
- Chaupai 36. Sudha tana bhari murali bajaichahum dishi nana jahan suni pai
- Chaupai 37. Vriddha bala jete nari naramugdha bhaye suni vamshi ke svara
- Chaupai 38. Dauda़ dauda़ pahunche saba jaikhatu mem jahan shyama kanhai
- Chaupai 39. Jisane shyama svarupa niharabhava bhaya se paya chhutakara
- Closing Doha. Shyama salone sanvare,barbarika tanu dhara
Shri guru charana dhyana dhara,sumiri sachchidananda
श्री गुरु चरण ध्यान धर,सुमिरि सच्चिदानन्द। श्याम चालीसा भणत हूँ,रच चैपाई छन्द॥
Shri guru charana dhyana dhara,sumiri sachchidananda Shyama chalisa bhanata hun,racha chaipai chhanda
Meaningगुरु के चरणों का ध्यान कर और सच्चिदानन्द का स्मरण कर, मैं श्याम चालीसा का पाठ करता हूँ, इसे चौपाई छन्द में रचकर।
Shyama shyama bhaji barambarasahaja hi ho bhavasagara para
श्याम श्याम भजि बारम्बारा।सहज ही हो भवसागर पारा॥
Shyama shyama bhaji barambarasahaja hi ho bhavasagara para
Meaningबार-बार 'श्याम, श्याम' जपो, और सहज ही भवसागर को पार कर लो।
Ina sama deva na duja koidina dayalu na data hoi
इन सम देव न दूजा कोई।दीन दयालु न दाता होई॥
Ina sama deva na duja koidina dayalu na data hoi
Meaningउनके समान दूजा कोई देव नहीं; न कोई इतना दीनदयालु, न इतना बड़ा दाता।
Bhimasuputra ahilavati jayakahim bhima ka pautra kahaya
भीमसुपुत्र अहिलवती जाया।कहीं भीम का पौत्र कहाया॥
Bhimasuputra ahilavati jayakahim bhima ka pautra kahaya
Meaningभीम के पुत्र (घटोत्कच) और अहिलवती के पुत्र; उन्हें भीम का पौत्र भी कहा जाता है।
Yaha saba katha sahi kalpantaratanika na manom isamem antara
यह सब कथा सही कल्पान्तर।तनिक न मानों इसमें अन्तर॥
Yaha saba katha sahi kalpantaratanika na manom isamem antara
Meaningयह सम्पूर्ण कथा कल्पों भर सत्य है; इसमें तनिक भी सन्देह मत करो।
Barbarika vishnu avatarabhaktana hetu manuja tanu dhara
बर्बरीक विष्णु अवतारा।भक्तन हेतु मनुज तनु धारा॥
Barbarika vishnu avatarabhaktana hetu manuja tanu dhara
Meaningबर्बरीक विष्णु के अवतार हैं; भक्तों के हेतु उन्होंने मनुष्य रूप धारण किया।
Vasudeva devaki pyareyashumati maiya nanda dulare
वसुदेव देवकी प्यारे।यशुमति मैया नन्द दुलारे॥
Vasudeva devaki pyareyashumati maiya nanda dulare
Meaningवसुदेव और देवकी के प्यारे; माता यशोदा और नन्द के दुलारे।
Madhusudana gopala muraribrijakishora govardhana dhari
मधुसूदन गोपाल मुरारी।बृजकिशोर गोवर्धन धारी॥
Madhusudana gopala muraribrijakishora govardhana dhari
Meaningमधुसूदन, गोपाल, मुरारी; ब्रज के किशोर, गोवर्धन धारण करने वाले।
Siyarama shri hari govindadinapala shri bala mukunda
सियाराम श्री हरि गोविन्दा।दीनपाल श्री बाल मुकुन्दा॥
Siyarama shri hari govindadinapala shri bala mukunda
Meaningसियाराम, श्री हरि, गोविन्द; दीनों के पालक, श्री बाल मुकुन्द।
Damodara ranachhoda़ biharinatha dvarikadhisha kharari
दामोदर रणछोड़ बिहारी।नाथ द्वारिकाधीश खरारी॥
Damodara ranachhoda़ biharinatha dvarikadhisha kharari
Meaningदामोदर, रणछोड़, बिहारी; नाथ, द्वारिकाधीश, दैत्यों के संहारक।
Narahari rupa prahalada pyarakhambha phari hiranakusha mara
नरहरि रुप प्रहलाद प्यारा।खम्भ फारि हिरनाकुश मारा॥
Narahari rupa prahalada pyarakhambha phari hiranakusha mara
Meaningनरहरि (नरसिंह) रूप में प्रह्लाद को प्रिय; खम्भ फाड़कर हिरण्यकशिपु का वध किया।
Radha vallabha rukmini kamtagopi vallabha kamsa hanamta
राधा वल्लभ रुक्मिणी कंता।गोपी वल्लभ कंस हनंता॥
Radha vallabha rukmini kamtagopi vallabha kamsa hanamta
Meaningराधा के वल्लभ, रुक्मिणी के कान्त; गोपियों के प्रिय, कंस के हन्ता।
Manamohana chittachora kahayemakhana chori chori kara khaye
मनमोहन चित्तचोर कहाये।माखन चोरि चोरि कर खाये॥
Manamohana chittachora kahayemakhana chori chori kara khaye
Meaningमनमोहन और चित्तचोर कहलाए; माखन चुरा-चुराकर खाया।
Muralidhara yadupati ghanashyamakrishna patitapavana abhirama
मुरलीधर यदुपति घनश्याम।कृष्ण पतितपावन अभिरामा॥
Muralidhara yadupati ghanashyamakrishna patitapavana abhirama
Meaningमुरलीधर, यदुपति, घनश्याम; कृष्ण, पतितपावन, अभिराम।
Mayapati lakshmipati isapurushottama keshava jagadisha
मायापति लक्ष्मीपति ईसा।पुरुषोत्तम केशव जगदीशा॥
Mayapati lakshmipati isapurushottama keshava jagadisha
Meaningमाया के पति, लक्ष्मी के पति, ईश; पुरुषोत्तम, केशव, जगदीश।
Vishvapati tribhuvana ujiyaradina bandhu bhaktana rakhavara
विश्वपति त्रिभुवन उजियारा।दीन बन्धु भक्तन रखवारा॥
Vishvapati tribhuvana ujiyaradina bandhu bhaktana rakhavara
Meaningविश्व के पति, तीनों लोकों के उजियारे; दीनबन्धु, भक्तों के रखवारे।
Prabhu ka bheda koi na payashesha mahesha thake muniraya
प्रभु का भेद कोई न पाया।शेष महेश थके मुनिराया॥
Prabhu ka bheda koi na payashesha mahesha thake muniraya
Meaningप्रभु का भेद कोई न पा सका; शेष, महेश और मुनिराज भी थक गए।
Narada sharada rishi yogindarashyama shyama saba ratata nirantara
नारद शारद ऋषि योगिन्दर।श्याम श्याम सब रटत निरन्तर॥
Narada sharada rishi yogindarashyama shyama saba ratata nirantara
Meaningनारद, शारदा, ऋषि और योगीजन निरन्तर 'श्याम, श्याम' रटते हैं।
Kari kovida kari sake na ginantanama apara athaha ananta
करि कोविद करि सके न गिनन्ता।नाम अपार अथाह अनन्ता॥
Kari kovida kari sake na ginantanama apara athaha ananta
Meaningविद्वान और कोविद भी उन्हें गिन नहीं सकते; उनके नाम अपार, अथाह, अनन्त हैं।
Hara srishti hara yuga mem bhaile avatara bhakta sukhadai
हर सृष्टि हर युग में भाई।ले अवतार भक्त सुखदाई॥
Hara srishti hara yuga mem bhaile avatara bhakta sukhadai
Meaningहर सृष्टि और हर युग में, हे भाई, वे अवतार लेते हैं, भक्तों को सुख देते हुए।
Hridaya manhi kari dekhu vicharashyama bhaje to ho nistara
हृदय माँहि करि देखु विचारा।श्याम भजे तो हो निस्तारा॥
Hridaya manhi kari dekhu vicharashyama bhaje to ho nistara
Meaningअपने हृदय में विचार कर देख: श्याम का भजन करो, तो तेरा निस्तार हो जाए।
Kira paढ़avata ganika taribhilani ki bhakti balihari
कीर पढ़ावत गणिका तारी।भीलनी की भक्ति बलिहारी॥
Kira paढ़avata ganika taribhilani ki bhakti balihari
Meaningनाम सिखाए तोते ने गणिका का उद्धार किया; भीलनी (शबरी) की भक्ति बलिहारी।
Sati ahilya gautama naribhai shrapa vasha shila dukhari
सती अहिल्या गौतम नारी।भई श्राप वश शिला दुखारी॥
Sati ahilya gautama naribhai shrapa vasha shila dukhari
Meaningसती अहिल्या, गौतम की पत्नी, जो श्राप वश दुखियारी शिला बन गई थी —
Shyama charana racha nita laipahunchi patiloka mem jai
श्याम चरण रच नित लाई।पहुँची पतिलोक में जाई॥
Shyama charana racha nita laipahunchi patiloka mem jai
Meaning— श्याम के चरणों में नित भक्ति लगाकर, वह अपने पतिलोक को पहुँच गई (उद्धार पा गई)।
Ajamila aru sadana kasainama pratapa parama gati pai
अजामिल अरू सदन कसाई।नाम प्रताप परम गति पाई॥
Ajamila aru sadana kasainama pratapa parama gati pai
Meaningअजामिल और सदन कसाई ने नाम के प्रताप से परम गति पाई।
Jake shyama nama adharasukha lahahi duhkha dura ho sara
जाके श्याम नाम अधारा।सुख लहहि दुःख दूर हो सारा॥
Jake shyama nama adharasukha lahahi duhkha dura ho sara
Meaningजिसे श्याम के नाम का आधार है, वह सुख पाता है और सारा दुःख दूर हो जाता है।
Shyama sulochana hai ati sundaramora mukuta sira tana pitambara
श्याम सुलोचन है अति सुन्दर।मोर मुकुट सिर तन पीताम्बर॥
Shyama sulochana hai ati sundaramora mukuta sira tana pitambara
Meaningश्याम सुन्दर नेत्रों वाले और अति सुन्दर हैं; सिर पर मोर मुकुट, तन पर पीताम्बर।
Gala vaijayantimala suhaichhavi anupa bhaktana mana bhai
गल वैजयन्तिमाल सुहाई।छवि अनूप भक्तन मन भाई॥
Gala vaijayantimala suhaichhavi anupa bhaktana mana bhai
Meaningगले में सुहावनी वैजयन्ती माला; उनकी अनुपम छवि भक्तों के मन को भाती है।
Shyama shyama sumirahu dinaratishama dupahari aru parabhati
श्याम श्याम सुमिरहु दिनराती।शाम दुपहरि अरू परभाती॥
Shyama shyama sumirahu dinaratishama dupahari aru parabhati
Meaningदिन-रात 'श्याम, श्याम' का स्मरण करो — साँझ, दोपहर और प्रभात में।
Shyama sarathi jisake ratha keroda़e dura hoya usa patha ke
श्याम सारथी जिसके रथ के।रोड़े दूर होय उस पथ के॥
Shyama sarathi jisake ratha keroda़e dura hoya usa patha ke
Meaningजिसके रथ के सारथी श्याम हैं — उस पथ के रोड़े (बाधाएँ) दूर हो जाते हैं।
Shyama bhakta na kahim para harabhira pari taba shyama pukara
श्याम भक्त न कहीं पर हारा।भीर परि तब श्याम पुकारा॥
Shyama bhakta na kahim para harabhira pari taba shyama pukara
Meaningश्याम का भक्त कहीं पराजित नहीं होता; जब विपत्ति आती है, तब वे श्याम को पुकारते हैं।
Rasana shyama nama rasa pi leji le shyama nama ke hale
रसना श्याम नाम रस पी ले।जी ले श्याम नाम के हाले॥
Rasana shyama nama rasa pi leji le shyama nama ke hale
Meaningजीभ श्याम नाम के रस का पान करे; श्याम नाम के आनन्द में जी ले।
Samsari sukha bhoga milegaanta shyama sukha yoga milega
संसारी सुख भोग मिलेगा।अन्त श्याम सुख योग मिलेगा॥
Samsari sukha bhoga milegaanta shyama sukha yoga milega
Meaningतुम्हें सांसारिक भोग भी मिलेगा, और अन्त में श्याम के साथ आनन्दमय योग (मिलन) मिलेगा।
Shyama prabhu haim tana ke kalemana ke gore bhole bhale
श्याम प्रभु हैं तन के काले।मन के गोरे भोले भाले॥
Shyama prabhu haim tana ke kalemana ke gore bhole bhale
Meaningप्रभु श्याम तन से काले हैं, पर मन से गोरे (निर्मल) — भोले और भाले।
Shyama samta bhaktana hitakariroga dosha agha nashai bhari
श्याम संत भक्तन हितकारी।रोग दोष अघ नाशै भारी॥
Shyama samta bhaktana hitakariroga dosha agha nashai bhari
Meaningश्याम सन्तों और भक्तों के हितकारी हैं; वे भारी रोग, दोष और पाप का नाश करते हैं।
Prema sahita je nama pukarabhakta lagata shyama ko pyara
प्रेम सहित जे नाम पुकारा।भक्त लगत श्याम को प्यारा॥
Prema sahita je nama pukarabhakta lagata shyama ko pyara
Meaningजो प्रेम सहित उनका नाम पुकारता है — वह भक्त श्याम को प्यारा लगता है।
Khatu mem hai mathura vasipara brahma purana avinasi
खाटू में है मथुरा वासी।पार ब्रह्म पूरण अविनासी॥
Khatu mem hai mathura vasipara brahma purana avinasi
Meaningवे खाटू में बसते हैं, मथुरा के वासी; परब्रह्म, पूर्ण और अविनाशी।
Sudha tana bhari murali bajaichahum dishi nana jahan suni pai
सुधा तान भरि मुरली बजाई।चहुं दिशि नाना जहाँ सुनि पाई॥
Sudha tana bhari murali bajaichahum dishi nana jahan suni pai
Meaningउन्होंने अमृतमयी तान से भरी मुरली बजाई, जो चारों दिशाओं में दूर-दूर तक सुनी गई।
Vriddha bala jete nari naramugdha bhaye suni vamshi ke svara
वृद्ध बाल जेते नारी नर।मुग्ध भये सुनि वंशी के स्वर॥
Vriddha bala jete nari naramugdha bhaye suni vamshi ke svara
Meaningवृद्ध और बालक, सब नारी और नर, उनकी वंशी के स्वर सुनकर मुग्ध हो गए।
Dauda़ dauda़ pahunche saba jaikhatu mem jahan shyama kanhai
दौड़ दौड़ पहुँचे सब जाई।खाटू में जहाँ श्याम कन्हाई॥
Dauda़ dauda़ pahunche saba jaikhatu mem jahan shyama kanhai
Meaningदौड़-दौड़कर सब वहाँ पहुँचे जहाँ श्याम कन्हाई हैं, खाटू में।
Jisane shyama svarupa niharabhava bhaya se paya chhutakara
जिसने श्याम स्वरूप निहारा।भव भय से पाया छुटकारा॥
Jisane shyama svarupa niharabhava bhaya se paya chhutakara
Meaningजिसने श्याम के स्वरूप को निहारा, वह भवभय से छुटकारा पा गया।
Shyama salone sanvare,barbarika tanu dhara
श्याम सलोने साँवरे,बर्बरीक तनु धार। इच्छा पूर्ण भक्त की,करो न लाओ बार॥
Shyama salone sanvare,barbarika tanu dhara Ichchha purna bhakta ki,karo na lao bara
Meaningहे सलोने साँवरे श्याम, बर्बरीक का तन धारण किए — अपने भक्त की इच्छा पूर्ण करो, और देर मत लगाओ।
Word-by-Word Breakdown
Origin & History
Source: Traditional Hindi devotional hymn
Author: Traditional
Period: Devotional era
खाटू श्याम भीम के पौत्र और घटोत्कच के पुत्र बर्बरीक हैं, एक महान योद्धा और परम भक्त। महाभारत युद्ध से पूर्व उन्होंने हारती हुई पक्ष की ओर से लड़ने का व्रत लिया; इससे उत्पन्न असन्तुलन को रोकने के लिए कृष्ण ने उनसे उनका शीश दान में माँगा, जो बर्बरीक ने सहर्ष दे दिया। उनके त्याग से प्रसन्न होकर कृष्ण ने वरदान दिया कि कलियुग में वे कृष्ण के ही नाम 'श्याम' से पूजे जाएँगे और असहायों के आश्रय होंगे। खाटू (सीकर, राजस्थान) में उनका मन्दिर भारत के सबसे अधिक दर्शनीय स्थलों में से एक है।
Frequently Asked Questions
खाटू श्याम कौन हैं और उनकी पूजा क्यों होती है?▼
'हारे का सहारा' का क्या अर्थ है?▼
खाटू श्याम चालीसा किस दिन पढ़ी जाती है?▼
खाटू श्याम को क्या अर्पित किया जाता है?▼
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →