सूर्य चालीसा Meaning — Line by Line
सूर्य चालीसा
Every verse and every word explained in English & Hindi
Meaning — Line by Line
Every verse of सूर्य चालीसा with its Hindi meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.
Jump to a verse ▾
- Doha 1. Kanaka badana kundala makara,mukta mala anga
- Doha 2. Jaya savita jaya jayati divakara!sahasramshu! saptashva timirahara
- Chaupai 1. Bhanu! patamga! marichi! bhaskara!savita hamsa! sunura vibhakara
- Chaupai 2. Vivasvana! aditya! vikartanamartanda harirupa virochana
- Chaupai 3. Ambaramani! khaga! ravi kahalateveda hiranyagarbha kaha gate
- Chaupai 4. Sahasramshu pradyotana, kahikahimunigana hota prasanna modalahi
- Chaupai 5. Aruna sadrisha sarathi manoharahamkata haya sata chaढ़i ratha para
- Chaupai 6. Mamdala ki mahima ati nyariteja rupa keri balihari
- Chaupai 7. Uchchaihshrava sadrisha haya jotedekhi purandara lajjita hote
- Chaupai 8. Mitra marichi bhanu aruna bhaskarasavita surya arka khaga kalikara
- Chaupai 9. Pusha ravi aditya nama laihiranyagarbhaya namah kahikai
- Chaupai 10. Dvadasa nama prema som gavaimmastaka baraha bara navavaim
- Chaupai 11. Chara padaratha jana so pavaiduhkha daridra agha pumja nasavai
- Chaupai 12. Namaskara ko chamatkara yahavidhi harihara ko kripasara yaha
- Chaupai 13. Sevai bhanu tumahim mana laiashtasiddhi navanidhi tehim pai
- Chaupai 14. Baraha nama uchcharana karatesahasa janama ke pataka tarate
- Chaupai 15. Upakhyana jo karate tavajanaripu som jamalahate sotehi chhana
- Chaupai 16. Dhana suta juta parivara badha़tu haiprabala moha ko phamda katatu hai
- Chaupai 17. Arka shisha ko raksha karateravi lalata para nitya biharate
- Chaupai 18. Surya netra para nitya virajatakarna desa para dinakara chhajata
- Chaupai 19. Bhanu nasika vasakarahunitabhaskara karata sada mukhako hita
- Chaupai 20. Omtha rahaim parjanya hamarerasana bicha tikshna basa pyare
- Chaupai 21. Kamtha suvarna reta ki shobhatigma tejasah kamdhe lobha
- Chaupai 22. Pusham bahu mitra pithahim paratvashta varuna rahata suushnakara
- Chaupai 23. Yugala hatha para raksha karanabhanumana urasarma suudarachana
- Chaupai 24. Basata nabhi aditya manoharakatimamha, rahata mana mudabhara
- Chaupai 25. Jamgha gopati savita basagupta divakara karata hulasa
- Chaupai 26. Vivasvana pada ki rakhavaribahara basate nita tama hari
- Chaupai 27. Sahasramshu sarvamga samharairaksha kavacha vichitra vichare
- Chaupai 28. Asa jojana apane mana mahimbhaya jagabicha karahum tehi nahim
- Chaupai 29. Dadru kushtha tehim kabahu na vyapaijojana yako mana mamha japai
- Chaupai 30. Amdhakara jaga ka jo haratanava prakasha se ananda bharata
- Chaupai 31. Graha gana grasi na mitavata jahikoti bara maim pranavaum tahi
- Chaupai 32. Mamda sadrisha suta jaga mem jakedharmaraja sama adbhuta bamke
- Chaupai 33. Dhanya-dhanya tuma dinamani devakiya karata suramuni nara seva
- Chaupai 34. Bhakti bhavayuta purna niyama somdura hatataso bhavake bhrama som
- Chaupai 35. Parama dhanya som nara tanadharihaim prasanna jehi para tama hari
- Chaupai 36. Aruna magha maham surya phalgunamadhu vedamga nama ravi udayana
- Chaupai 37. Bhanu udaya baisakha ginavaijyeshtha indra ashadha़ ravi gavai
- Chaupai 38. Yama bhadom ashvina himaretakatika hota divakara neta
- Chaupai 39. Agahana bhinna vishnu haim pusahimpurusha nama ravi haim malamasahim
- Closing Doha. Bhanu chalisa prema yuta,gavahim je nara nitya
Kanaka badana kundala makara,mukta mala anga
कनक बदन कुण्डल मकर,मुक्ता माला अङ्ग। पद्मासन स्थित ध्याइए,शंख चक्र के सङ्ग॥
Kanaka badana kundala makara,mukta mala anga Padmasana sthita dhyaie,shamkha chakra ke sanga
Meaningस्वर्ण के समान देहवाले, मकराकार कुण्डल तथा अंगों पर मोतियों की माला धारण किए हुए — शंख और चक्र के साथ कमलासन पर विराजमान उनका ध्यान करें।
Jaya savita jaya jayati divakara!sahasramshu! saptashva timirahara
जय सविता जय जयति दिवाकर!।सहस्रांशु! सप्ताश्व तिमिरहर॥
Jaya savita jaya jayati divakara!sahasramshu! saptashva timirahara
Meaningजय हो सविता; जय हो, जय हो दिवाकर (दिन के कर्ता)! हे सहस्र किरणों वाले, सात अश्वों वाले, अंधकार के नाशक!
Bhanu! patamga! marichi! bhaskara!savita hamsa! sunura vibhakara
भानु! पतंग! मरीची! भास्कर!।सविता हंस! सुनूर विभाकर॥
Bhanu! patamga! marichi! bhaskara!savita hamsa! sunura vibhakara
Meaningहे भानु! पतंग! मरीचि! भास्कर! सविता! हंस! हे तेजस्वी प्रकाश-कर्ता!
Vivasvana! aditya! vikartanamartanda harirupa virochana
विवस्वान! आदित्य! विकर्तन।मार्तण्ड हरिरूप विरोचन॥
Vivasvana! aditya! vikartanamartanda harirupa virochana
Meaningहे विवस्वान! आदित्य! विकर्तन! मार्तण्ड, हरि के रूप, विरोचन!
Ambaramani! khaga! ravi kahalateveda hiranyagarbha kaha gate
अम्बरमणि! खग! रवि कहलाते।वेद हिरण्यगर्भ कह गाते॥
Ambaramani! khaga! ravi kahalateveda hiranyagarbha kaha gate
Meaningआकाश के मणि (अम्बरमणि), गगन के पक्षी (खग), आप रवि कहलाते हैं; वेद आपको हिरण्यगर्भ कहकर गाते हैं।
Sahasramshu pradyotana, kahikahimunigana hota prasanna modalahi
सहस्रांशु प्रद्योतन, कहिकहि।मुनिगन होत प्रसन्न मोदलहि॥
Sahasramshu pradyotana, kahikahimunigana hota prasanna modalahi
Meaning'सहस्रांशु, सर्व-प्रकाशक' कहते हुए मुनिगण प्रसन्न होकर आनंद को प्राप्त होते हैं।
Aruna sadrisha sarathi manoharahamkata haya sata chaढ़i ratha para
अरुण सदृश सारथी मनोहर।हांकत हय साता चढ़ि रथ पर॥
Aruna sadrisha sarathi manoharahamkata haya sata chaढ़i ratha para
Meaningअरुण के समान आपका मनोहर सारथी, रथ पर आरूढ़ होकर सात अश्वों को हाँकता है।
Mamdala ki mahima ati nyariteja rupa keri balihari
मंडल की महिमा अति न्यारी।तेज रूप केरी बलिहारी॥
Mamdala ki mahima ati nyariteja rupa keri balihari
Meaningआपके मण्डल की महिमा अति अद्भुत है; मैं आपके तेजोमय रूप पर बलिहारी जाता हूँ।
Uchchaihshrava sadrisha haya jotedekhi purandara lajjita hote
उच्चैःश्रवा सदृश हय जोते।देखि पुरन्दर लज्जित होते॥
Uchchaihshrava sadrisha haya jotedekhi purandara lajjita hote
Meaningउच्चैःश्रवा के समान अश्वों को जोतकर, देखते ही इन्द्र (पुरन्दर) भी लज्जित हो जाते हैं।
Mitra marichi bhanu aruna bhaskarasavita surya arka khaga kalikara
मित्र मरीचि भानु अरुण भास्कर।सविता सूर्य अर्क खग कलिकर॥
Mitra marichi bhanu aruna bhaskarasavita surya arka khaga kalikara
Meaningमित्र, मरीचि, भानु, अरुण, भास्कर; सविता, सूर्य, अर्क, खग, युगों के कर्ता —
Pusha ravi aditya nama laihiranyagarbhaya namah kahikai
पूषा रवि आदित्य नाम लै।हिरण्यगर्भाय नमः कहिकै॥
Pusha ravi aditya nama laihiranyagarbhaya namah kahikai
Meaning— पूषा, रवि, आदित्य नाम लेकर, और 'हिरण्यगर्भाय नमः' कहकर,
Dvadasa nama prema som gavaimmastaka baraha bara navavaim
द्वादस नाम प्रेम सों गावैं।मस्तक बारह बार नवावैं॥
Dvadasa nama prema som gavaimmastaka baraha bara navavaim
Meaning— इन बारह नामों को प्रेम से गाकर, तथा बारह बार मस्तक नवाकर,
Chara padaratha jana so pavaiduhkha daridra agha pumja nasavai
चार पदारथ जन सो पावै।दुःख दारिद्र अघ पुंज नसावै॥
Chara padaratha jana so pavaiduhkha daridra agha pumja nasavai
Meaning— वह भक्त चारों पुरुषार्थों को प्राप्त करता है; दुःख, दरिद्रता और पापों के पुंज नष्ट हो जाते हैं।
Namaskara ko chamatkara yahavidhi harihara ko kripasara yaha
नमस्कार को चमत्कार यह।विधि हरिहर को कृपासार यह॥
Namaskara ko chamatkara yahavidhi harihara ko kripasara yaha
Meaningयह नमस्कार का चमत्कार है — यह ब्रह्मा, हरि और हर की कृपा का सार है।
Sevai bhanu tumahim mana laiashtasiddhi navanidhi tehim pai
सेवै भानु तुमहिं मन लाई।अष्टसिद्धि नवनिधि तेहिं पाई॥
Sevai bhanu tumahim mana laiashtasiddhi navanidhi tehim pai
Meaningहे भानु, जो भी आपकी भक्तिपूर्ण मन से सेवा करता है, वह अष्ट सिद्धियों और नौ निधियों को प्राप्त करता है।
Baraha nama uchcharana karatesahasa janama ke pataka tarate
बारह नाम उच्चारन करते।सहस जनम के पातक टरते॥
Baraha nama uchcharana karatesahasa janama ke pataka tarate
Meaningबारह नामों का उच्चारण करने से सहस्र जन्मों के पाप मिट जाते हैं।
Upakhyana jo karate tavajanaripu som jamalahate sotehi chhana
उपाख्यान जो करते तवजन।रिपु सों जमलहते सोतेहि छन॥
Upakhyana jo karate tavajanaripu som jamalahate sotehi chhana
Meaningजो भक्त आपकी महिमा का वर्णन करता है, वह उसी क्षण में शत्रु पर, मानो यमराज के समान, विजय पा लेता है।
Dhana suta juta parivara badha़tu haiprabala moha ko phamda katatu hai
धन सुत जुत परिवार बढ़तु है।प्रबल मोह को फंद कटतु है॥
Dhana suta juta parivara badha़tu haiprabala moha ko phamda katatu hai
Meaningउसका धन, पुत्र और परिवार बढ़ते हैं; मोह का प्रबल फंदा कट जाता है।
Arka shisha ko raksha karateravi lalata para nitya biharate
अर्क शीश को रक्षा करते।रवि ललाट पर नित्य बिहरते॥
Arka shisha ko raksha karateravi lalata para nitya biharate
Meaningअर्क मेरे शीश की रक्षा करें; रवि सदा मेरे ललाट पर विराजें।
Surya netra para nitya virajatakarna desa para dinakara chhajata
सूर्य नेत्र पर नित्य विराजत।कर्ण देस पर दिनकर छाजत॥
Surya netra para nitya virajatakarna desa para dinakara chhajata
Meaningसूर्य सदा मेरे नेत्रों पर विराजें; दिनकर मेरे कर्ण-प्रदेश को छाया दें।
Bhanu nasika vasakarahunitabhaskara karata sada mukhako hita
भानु नासिका वासकरहुनित।भास्कर करत सदा मुखको हित॥
Bhanu nasika vasakarahunitabhaskara karata sada mukhako hita
Meaningभानु सदा मेरी नासिका पर वास करें; भास्कर सदा मेरे मुख का हित करें।
Omtha rahaim parjanya hamarerasana bicha tikshna basa pyare
ओंठ रहैं पर्जन्य हमारे।रसना बीच तीक्ष्ण बस प्यारे॥
Omtha rahaim parjanya hamarerasana bicha tikshna basa pyare
Meaningपर्जन्य मेरे ओठों पर विराजें; हे प्रिय, तीक्ष्ण किरणों वाले मेरी जिह्वा पर वास करें।
Kamtha suvarna reta ki shobhatigma tejasah kamdhe lobha
कंठ सुवर्ण रेत की शोभा।तिग्म तेजसः कांधे लोभा॥
Kamtha suvarna reta ki shobhatigma tejasah kamdhe lobha
Meaningमेरे कण्ठ पर स्वर्ण-रेत की शोभा हो; तीव्र तेजस्वी मेरे कंधों पर आनंद करें।
Pusham bahu mitra pithahim paratvashta varuna rahata suushnakara
पूषां बाहू मित्र पीठहिं पर।त्वष्टा वरुण रहत सुउष्णकर॥
Pusham bahu mitra pithahim paratvashta varuna rahata suushnakara
Meaningपूषा मेरी भुजाओं पर, मित्र मेरी पीठ पर; त्वष्टा और वरुण कोमल ऊष्मा देते हुए विराजें।
Yugala hatha para raksha karanabhanumana urasarma suudarachana
युगल हाथ पर रक्षा कारन।भानुमान उरसर्म सुउदरचन॥
Yugala hatha para raksha karanabhanumana urasarma suudarachana
Meaningमेरे दोनों हाथों पर रक्षा हो; भानुमान मेरे वक्ष और उदर पर ऊष्मा दें।
Basata nabhi aditya manoharakatimamha, rahata mana mudabhara
बसत नाभि आदित्य मनोहर।कटिमंह, रहत मन मुदभर॥
Basata nabhi aditya manoharakatimamha, rahata mana mudabhara
Meaningमनोहर आदित्य मेरी नाभि पर वास करते हैं; मेरी कमर पर वे मन को आनंद से भरते हुए विराजते हैं।
Jamgha gopati savita basagupta divakara karata hulasa
जंघा गोपति सविता बासा।गुप्त दिवाकर करत हुलासा॥
Jamgha gopati savita basagupta divakara karata hulasa
Meaningगोपति सविता मेरी जाँघों पर वास करते हैं; गुप्त दिवाकर हर्ष प्रदान करते हैं।
Vivasvana pada ki rakhavaribahara basate nita tama hari
विवस्वान पद की रखवारी।बाहर बसते नित तम हारी॥
Vivasvana pada ki rakhavaribahara basate nita tama hari
Meaningविवस्वान मेरे चरणों की रक्षा करते हैं; अंधकार के नाशक सदा बाहर वास करते हैं।
Sahasramshu sarvamga samharairaksha kavacha vichitra vichare
सहस्रांशु सर्वांग सम्हारै।रक्षा कवच विचित्र विचारे॥
Sahasramshu sarvamga samharairaksha kavacha vichitra vichare
Meaningसहस्रांशु मेरे समस्त अंगों की रक्षा करते हैं — एक अद्भुत, सुविचारित रक्षा-कवच।
Asa jojana apane mana mahimbhaya jagabicha karahum tehi nahim
अस जोजन अपने मन माहीं।भय जगबीच करहुं तेहि नाहीं॥
Asa jojana apane mana mahimbhaya jagabicha karahum tehi nahim
Meaningजो भी इसका मन में चिंतन करता है, उसे संसार में कहीं भय नहीं रहता।
Dadru kushtha tehim kabahu na vyapaijojana yako mana mamha japai
दद्रु कुष्ठ तेहिं कबहु न व्यापै।जोजन याको मन मंह जापै॥
Dadru kushtha tehim kabahu na vyapaijojana yako mana mamha japai
Meaningजो इसे मन में जपता है, उसे दाद और कुष्ठ कभी नहीं व्यापते।
Amdhakara jaga ka jo haratanava prakasha se ananda bharata
अंधकार जग का जो हरता।नव प्रकाश से आनन्द भरता॥
Amdhakara jaga ka jo haratanava prakasha se ananda bharata
Meaningजो संसार के अंधकार को हरते हैं और उसे नवीन प्रकाश व आनंद से भरते हैं,
Graha gana grasi na mitavata jahikoti bara maim pranavaum tahi
ग्रह गन ग्रसि न मिटावत जाही।कोटि बार मैं प्रनवौं ताही॥
Graha gana grasi na mitavata jahikoti bara maim pranavaum tahi
Meaning— जिन्हें ग्रह न तो ग्रस सकते हैं और न मिटा सकते हैं — उन्हें मैं करोड़ों बार प्रणाम करता हूँ।
Mamda sadrisha suta jaga mem jakedharmaraja sama adbhuta bamke
मंद सदृश सुत जग में जाके।धर्मराज सम अद्भुत बांके॥
Mamda sadrisha suta jaga mem jakedharmaraja sama adbhuta bamke
Meaningजिनके पुत्र मन्द (शनि) के समान संसार में हैं; अद्भुत और श्रेष्ठ, धर्मराज (यम) के समान —
Dhanya-dhanya tuma dinamani devakiya karata suramuni nara seva
धन्य-धन्य तुम दिनमनि देवा।किया करत सुरमुनि नर सेवा॥
Dhanya-dhanya tuma dinamani devakiya karata suramuni nara seva
Meaning— धन्य हैं, धन्य हैं आप, हे दिनमणि, हे देव; देव, मुनि और मनुष्य सदा आपकी सेवा करते हैं।
Bhakti bhavayuta purna niyama somdura hatataso bhavake bhrama som
भक्ति भावयुत पूर्ण नियम सों।दूर हटतसो भवके भ्रम सों॥
Bhakti bhavayuta purna niyama somdura hatataso bhavake bhrama som
Meaningभक्ति और नियमों के पूर्ण पालन से मनुष्य सांसारिक अस्तित्व के भ्रमों से दूर हो जाता है।
Parama dhanya som nara tanadharihaim prasanna jehi para tama hari
परम धन्य सों नर तनधारी।हैं प्रसन्न जेहि पर तम हारी॥
Parama dhanya som nara tanadharihaim prasanna jehi para tama hari
Meaningपरम धन्य है वह देहधारी आत्मा जिस पर अंधकार के नाशक प्रसन्न होते हैं।
Aruna magha maham surya phalgunamadhu vedamga nama ravi udayana
अरुण माघ महं सूर्य फाल्गुन।मधु वेदांग नाम रवि उदयन॥
Aruna magha maham surya phalgunamadhu vedamga nama ravi udayana
Meaningमाघ में अरुण, फाल्गुन में सूर्य; मधु (चैत्र में), उदित रवि का नाम वेदांग है;
Bhanu udaya baisakha ginavaijyeshtha indra ashadha़ ravi gavai
भानु उदय बैसाख गिनावै।ज्येष्ठ इन्द्र आषाढ़ रवि गावै॥
Bhanu udaya baisakha ginavaijyeshtha indra ashadha़ ravi gavai
Meaning— वैशाख में उदित होते भानु गिने जाते हैं; ज्येष्ठ में इन्द्र, आषाढ़ में रवि कहकर गाए जाते हैं;
Yama bhadom ashvina himaretakatika hota divakara neta
यम भादों आश्विन हिमरेता।कातिक होत दिवाकर नेता॥
Yama bhadom ashvina himaretakatika hota divakara neta
Meaning— भाद्रपद में यम, आश्विन में 'हिमरेता'; कार्तिक में दिवाकर नेता हैं;
Agahana bhinna vishnu haim pusahimpurusha nama ravi haim malamasahim
अगहन भिन्न विष्णु हैं पूसहिं।पुरुष नाम रवि हैं मलमासहिं॥
Agahana bhinna vishnu haim pusahimpurusha nama ravi haim malamasahim
Meaning— अगहन में 'भिन्न', पौष में विष्णु; मलमास में उनका नाम 'पुरुष' है।
Bhanu chalisa prema yuta,gavahim je nara nitya
भानु चालीसा प्रेम युत,गावहिं जे नर नित्य। सुख सम्पत्ति लहि बिबिध,होंहिं सदा कृतकृत्य॥
Bhanu chalisa prema yuta,gavahim je nara nitya Sukha sampatti lahi bibidha,homhim sada kritakritya
Meaningजो भी प्रेमपूर्वक प्रतिदिन भानु (सूर्य) चालीसा गाता है, वह विविध सुख और समृद्धि पाता है, और सदा कृतकृत्य होता है।
Word-by-Word Breakdown
Origin & History
Source: Traditional Hindi devotional hymn
Author: Traditional
Period: Devotional era
सूर्य चालीसा, जिसे भानु चालीसा भी कहते हैं, सूर्यदेव की चालीस छंदों वाली हिंदी स्तुति है — वह प्रत्यक्ष देवता जिनकी वैदिक काल से जीवन, प्रकाश और स्वास्थ्य के स्रोत रूप में पूजा होती आई है। यह सूर्य के बारह नामों और रूपों की माला पिरोती है, हर अंग पर उनकी किरणों की रक्षा-ढाल रखती है, और उन सबको ओज तथा पापनाश का वचन देती है जो अपने छंदों से उदित सूर्य का अभिनंदन करते हैं।
Frequently Asked Questions
सूर्य चालीसा क्या है?▼
सूर्य चालीसा किस दिन पढ़नी चाहिए?▼
चालीसा में सूर्य के बारह नाम कौन से हैं?▼
स्वास्थ्य के लिए सूर्य चालीसा के क्या लाभ हैं?▼
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →