विष्णु चालीसा Meaning — Line by Line
विष्णु चालीसा
Every verse and every word explained in English & Hindi
Meaning — Line by Line
Every verse of विष्णु चालीसा with its Hindi meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.
Jump to a verse ▾
- Doha 1. Vishnu sunie vinaya, sevaka ki chitalaya
- Doha 2. Namo vishnu bhagavana kharari
- Chaupai 1. Prabala jagata mem shakti tumhari
- Chaupai 2. Sundara rupa manohara surata
- Chaupai 3. Tana para pitambara ati sohata
- Chaupai 4. Shamkha chakra kara gada biraje
- Chaupai 5. Satya dharma mada lobha na gaje
- Chaupai 6. Santabhakta sajjana manaramjana
- Chaupai 7. Sukha upajaya kashta saba bhamjana
- Chaupai 8. Papa kata bhava sindhu utarana
- Chaupai 9. Karata aneka rupa prabhu dharana
- Chaupai 10. Dharani dhenu bana tumahim pukara
- Chaupai 11. Bhara utara asura dala mara
- Chaupai 12. Apa varaha rupa banaya
- Chaupai 13. Dhara matsya tana sindhu banaya
- Chaupai 14. Amilakha asurana dvanda machaya
- Chaupai 15. Devana ko amrita pana karaya
- Chaupai 16. Kurma rupa dhara sindhu majhaya
- Chaupai 17. Shamkara ka tuma phanda chhuda़aya
- Chaupai 18. Vedana ko jaba asura dubaya
- Chaupai 19. Mohita banakara khalahi nachaya
- Chaupai 20. Asura jalamdhara ati baladai
- Chaupai 21. Hara para shiva sakala banai
- Chaupai 22. Sumirana kina tumhem shivarani
- Chaupai 23. Taba tuma bane munishvara jnani
- Chaupai 24. Dekhata tina danuja shaitani
- Chaupai 25. Ho sparsha dharma kshati mani
- Chaupai 26. Tumane dhuru prahalada ubare
- Chaupai 27. Ganika aura ajamila tare
- Chaupai 28. Harahu sakala samtapa hamare
- Chaupai 29. Dekhahun maim nija darasha tumhare
- Chaupai 30. Chahata apaka sevaka darshana
- Chaupai 31. Janum nahim yogya japa pujana
- Chaupai 32. Shiladaya santosha sulakshana
- Chaupai 33. Karahun apaka kisa vidhi pujana
- Chaupai 34. Karahun pranama kauna vidhisumirana
- Chaupai 35. Sura muni karata sada sivakai
- Chaupai 36. Dina dukhina para sada sahai
- Chaupai 37. Papa dosha samtapa nashao
- Chaupai 38. Suta sampati de sukha upajao
- Closing Doha. Nigama sada ye vinaya sunavai
Vishnu sunie vinaya, sevaka ki chitalaya
विष्णु सुनिए विनय, सेवक की चितलाय। कीरत कुछ वर्णन करूँ, दीजै ज्ञान बताय॥
Vishnu sunie vinaya, sevaka ki chitalaya Kirata kuchha varnana karun, dijai jnana bataya
Meaningहे विष्णु, मेरी विनती सुनिए और अपने सेवक की ओर मन लगाइए; मैं आपकी महिमा का कुछ अंश गाऊँगा — मुझे, मैं प्रार्थना करता हूँ, ऐसा करने की बुद्धि दीजिए।
Namo vishnu bhagavana kharari
नमो विष्णु भगवान खरारी। कष्ट नशावन अखिल बिहारी॥
Namo vishnu bhagavana kharari Kashta nashavana akhila bihari
Meaningभगवान विष्णु को नमस्कार, खर (असुरों के शत्रु) के संहारक, कष्टों के नाशक, जो समस्त लोकों में व्याप्त होकर विहार करते हैं।
Prabala jagata mem shakti tumhari
प्रबल जगत में शक्ति तुम्हारी। त्रिभुवन फैल रही उजियारी॥
Prabala jagata mem shakti tumhari Tribhuvana phaila rahi ujiyari
Meaningसमस्त संसार में आपकी शक्ति प्रबल है; आपका तेज तीनों लोकों में फैल रहा है।
Sundara rupa manohara surata
सुन्दर रूप मनोहर सूरत। सरल स्वभाव मोहनी मूरत॥
Sundara rupa manohara surata Sarala svabhava mohani murata
Meaningसुन्दर है आपका रूप और मनोहर आपका मुख; सरल आपका स्वभाव और मोहनी आपकी मूरत।
Tana para pitambara ati sohata
तन पर पीताम्बर अति सोहत। बैजन्ती माला मन मोहत॥
Tana para pitambara ati sohata Baijanti mala mana mohata
Meaningआपके शरीर पर पीताम्बर अति शोभित होता है, और बैजन्ती माला मन को मोह लेती है।
Shamkha chakra kara gada biraje
शंख चक्र कर गदा बिराजे। देखत दैत्य असुर दल भाजे॥
Shamkha chakra kara gada biraje Dekhata daitya asura dala bhaje
Meaningशंख, चक्र और गदा आपके हाथों में सुशोभित हैं; देखते ही असुरों के दल भाग जाते हैं।
Satya dharma mada lobha na gaje
सत्य धर्म मद लोभ न गाजे। काम क्रोध मद लोभ न छाजे॥
Satya dharma mada lobha na gaje Kama krodha mada lobha na chhaje
Meaningजहाँ सत्य और धर्म हैं, वहाँ मद और लोभ गरज नहीं सकते; काम, क्रोध, मद और लोभ को स्थान नहीं मिलता।
Santabhakta sajjana manaramjana
सन्तभक्त सज्जन मनरंजन। दनुज असुर दुष्टन दल गंजन॥
Santabhakta sajjana manaramjana Danuja asura dushtana dala gamjana
Meaningआप सन्त, भक्त और सज्जनों के मन को आनन्दित करते हैं, और दानव, असुर तथा दुष्टों के दल का संहार करते हैं।
Sukha upajaya kashta saba bhamjana
सुख उपजाय कष्ट सब भंजन। दोष मिटाय करत जन सज्जन॥
Sukha upajaya kashta saba bhamjana Dosha mitaya karata jana sajjana
Meaningआप सुख उपजाते और हर कष्ट का नाश करते हैं; दोष मिटाकर जनों को सज्जन बनाते हैं।
Papa kata bhava sindhu utarana
पाप काट भव सिन्धु उतारण। कष्ट नाशकर भक्त उबारण॥
Papa kata bhava sindhu utarana Kashta nashakara bhakta ubarana
Meaningआप पाप काटकर जीवों को भवसागर से पार उतारते हैं; कष्ट नाशकर अपने भक्तों को उबारते हैं।
Karata aneka rupa prabhu dharana
करत अनेक रूप प्रभु धारण। केवल आप भक्ति के कारण॥
Karata aneka rupa prabhu dharana Kevala apa bhakti ke karana
Meaningप्रभु अनेक और विविध रूप धारण करते हैं — केवल अपने भक्तों के प्रेम के कारण।
Dharani dhenu bana tumahim pukara
धरणि धेनु बन तुमहिं पुकारा। तब तुम रूप राम का धारा॥
Dharani dhenu bana tumahim pukara Taba tuma rupa rama ka dhara
Meaningजब पृथ्वी ने गाय बनकर आपको पुकारा, तब आपने राम का रूप धारण किया;
Bhara utara asura dala mara
भार उतार असुर दल मारा। रावण आदिक को संहारा॥
Bhara utara asura dala mara Ravana adika ko samhara
Meaning— और उसका भार उतारकर आपने असुर दलों का संहार किया और रावण आदि को मारा।
Apa varaha rupa banaya
आप वाराह रूप बनाया। हिरण्याक्ष को मार गिराया॥
Apa varaha rupa banaya Hiranyaksha ko mara giraya
Meaningआपने वराह का रूप बनाया और असुर हिरण्याक्ष को मार गिराया।
Dhara matsya tana sindhu banaya
धर मत्स्य तन सिन्धु बनाया। चौदह रतनन को निकलाया॥
Dhara matsya tana sindhu banaya Chaudaha ratanana ko nikalaya
Meaningमत्स्य रूप धारण कर आप सिन्धु में विचरे, और चौदह रत्नों को निकाला।
Amilakha asurana dvanda machaya
अमिलख असुरन द्वन्द मचाया। रूप मोहनी आप दिखाया॥
Amilakha asurana dvanda machaya Rupa mohani apa dikhaya
Meaningजब असुरों ने अनन्त द्वन्द्व मचाया, तब आपने मोहिनी रूप दिखाया;
Devana ko amrita pana karaya
देवन को अमृत पान कराया। असुरन को छबि से बहलाया॥
Devana ko amrita pana karaya Asurana ko chhabi se bahalaya
Meaning— आपने देवताओं को अमृत पान कराया, जबकि असुरों को अपनी छबि से बहलाया।
Kurma rupa dhara sindhu majhaya
कूर्म रूप धर सिन्धु मझाया। मन्द्राचल गिरि तुरत उठाया॥
Kurma rupa dhara sindhu majhaya Mandrachala giri turata uthaya
Meaningकूर्म रूप धारण कर आपने सिन्धु को थामा, तुरन्त मन्दराचल पर्वत को उठा लिया।
Shamkara ka tuma phanda chhuda़aya
शंकर का तुम फन्द छुड़ाया। भस्मासुर को रूप दिखाया॥
Shamkara ka tuma phanda chhuda़aya Bhasmasura ko rupa dikhaya
Meaningआपने शंकर को फन्दे से छुड़ाया और भस्मासुर का (असली) रूप दिखाया;
Vedana ko jaba asura dubaya
वेदन को जब असुर डुबाया। कर प्रबन्ध उन्हें ढुँढवाया॥
Vedana ko jaba asura dubaya Kara prabandha unhem dhundhavaya
Meaning— जब उस असुर ने वेदों को गहराई में डुबाया, तब आपने प्रबन्ध कर उन्हें ढुँढवाया।
Mohita banakara khalahi nachaya
मोहित बनकर खलहि नचाया। उसही कर से भस्म कराया॥
Mohita banakara khalahi nachaya Usahi kara se bhasma karaya
Meaningमोहिनी बनकर आपने उस दुष्ट को नचाया, और उसी के हाथ से उसे भस्म करा दिया।
Asura jalamdhara ati baladai
असुर जलंधर अति बलदाई। शंकर से उन कीन्ह लड़ाई॥
Asura jalamdhara ati baladai Shamkara se una kinha lada़ai
Meaningअसुर जलन्धर, बल में अति प्रबल, शंकर से युद्ध करने लगा;
Hara para shiva sakala banai
हार पार शिव सकल बनाई। कीन सती से छल खल जाई॥
Hara para shiva sakala banai Kina sati se chhala khala jai
Meaning— शिव चारों ओर से हार गए, क्योंकि उस खल ने छल से सती को ठगा था।
Sumirana kina tumhem shivarani
सुमिरन कीन तुम्हें शिवरानी। बतलाई सब विपत कहानी॥
Sumirana kina tumhem shivarani Batalai saba vipata kahani
Meaningशिव की रानी (पार्वती) ने आपका स्मरण किया और सारी विपत्ति की कहानी कह सुनाई।
Taba tuma bane munishvara jnani
तब तुम बने मुनीश्वर ज्ञानी। वृन्दा की सब सुरति भुलानी॥
Taba tuma bane munishvara jnani Vrinda ki saba surati bhulani
Meaningतब आप ज्ञानी मुनीश्वर बने और वृन्दा (जलन्धर की पत्नी) की सब सावधानी भुला दी;
Dekhata tina danuja shaitani
देखत तीन दनुज शैतानी। वृन्दा आय तुम्हें लपटानी॥
Dekhata tina danuja shaitani Vrinda aya tumhem lapatani
Meaning— असुर की तीन प्रकार की कपटता देखकर वृन्दा आई और आपसे लिपट गई।
Ho sparsha dharma kshati mani
हो स्पर्श धर्म क्षति मानी। हना असुर उर शिव शैतानी॥
Ho sparsha dharma kshati mani Hana asura ura shiva shaitani
Meaningजब उसने अपने धर्म (पतिव्रत) की क्षति मानी, तब असुर की शक्ति टूट गई और शिव ने उस खल का वध किया।
Tumane dhuru prahalada ubare
तुमने धुरू प्रहलाद उबारे। हिरणाकुश आदिक खल मारे॥
Tumane dhuru prahalada ubare Hiranakusha adika khala mare
Meaningआपने ध्रुव और प्रह्लाद का उद्धार किया, और दुष्ट हिरण्यकशिपु आदि को मारा।
Ganika aura ajamila tare
गणिका और अजामिल तारे। बहुत भक्त भव सिन्धु उतारे॥
Ganika aura ajamila tare Bahuta bhakta bhava sindhu utare
Meaningआपने गणिका और अजामिल का उद्धार किया, और असंख्य भक्तों को भवसागर से पार उतारा।
Harahu sakala samtapa hamare
हरहु सकल संताप हमारे। कृपा करहु हरि सिरजन हारे॥
Harahu sakala samtapa hamare Kripa karahu hari sirajana hare
Meaningहमारे समस्त संताप हर लीजिए; कृपा कीजिए, हे हरि, हे सबके सृजनहार।
Dekhahun maim nija darasha tumhare
देखहुँ मैं निज दरश तुम्हारे। दीन बन्धु भक्तन हितकारे॥
Dekhahun maim nija darasha tumhare Dina bandhu bhaktana hitakare
Meaningमुझे अपना दर्शन दीजिए, हे दीनबन्धु, हे भक्तों के हितकारी।
Chahata apaka sevaka darshana
चहत आपका सेवक दर्शन। करहु दया अपनी मधुसूदन॥
Chahata apaka sevaka darshana Karahu daya apani madhusudana
Meaningआपका सेवक आपके दर्शन के लिए तरसता है; अपनी दया दिखाइए, हे मधुसूदन।
Janum nahim yogya japa pujana
जानूं नहीं योग्य जप पूजन। होय यज्ञ स्तुति अनुमोदन॥
Janum nahim yogya japa pujana Hoya yajna stuti anumodana
Meaningमैं जप और पूजन की योग्य विधि नहीं जानता; मेरी स्तुति को यज्ञ के समान स्वीकार कीजिए।
Shiladaya santosha sulakshana
शीलदया सन्तोष सुलक्षण। विदित नहीं व्रतबोध विलक्षण॥
Shiladaya santosha sulakshana Vidita nahim vratabodha vilakshana
Meaningशील, दया, सन्तोष और सुलक्षण — व्रत और ज्ञान का रहस्य — मैं सचमुच नहीं जानता।
Karahun apaka kisa vidhi pujana
करहुँ आपका किस विधि पूजन। कुमति विलोक होत दुख भीषण॥
Karahun apaka kisa vidhi pujana Kumati viloka hota dukha bhishana
Meaningमैं किस विधि से आपका पूजन करूँ? अपनी कुमति देखकर मुझे भीषण दुःख होता है।
Karahun pranama kauna vidhisumirana
करहुँ प्रणाम कौन विधिसुमिरण। कौन भांति मैं करहुँ समर्पण॥
Karahun pranama kauna vidhisumirana Kauna bhamti maim karahun samarpana
Meaningमैं किस प्रकार प्रणाम करूँ, किस भाँति आपका स्मरण करूँ, किस रीति से स्वयं को समर्पित करूँ?
Sura muni karata sada sivakai
सुर मुनि करत सदा सिवकाई। हर्षित रहत परम गति पाई॥
Sura muni karata sada sivakai Harshita rahata parama gati pai
Meaningदेवता और मुनि सदा शिव (और आपकी) सेवा करते हैं, और परम गति पाकर हर्षित रहते हैं।
Dina dukhina para sada sahai
दीन दुखिन पर सदा सहाई। निज जन जान लेव अपनाई॥
Dina dukhina para sada sahai Nija jana jana leva apanai
Meaningआप सदा दीन और दुखियों के सहायक हैं; हमें अपना जान कर अपना लीजिए।
Papa dosha samtapa nashao
पाप दोष संताप नशाओ। भव बन्धन से मुक्त कराओ॥
Papa dosha samtapa nashao Bhava bandhana se mukta karao
Meaningहमारे पाप, दोष और संताप का नाश कीजिए, और हमें संसार के बन्धन से मुक्त कीजिए।
Suta sampati de sukha upajao
सुत सम्पति दे सुख उपजाओ। निज चरनन का दास बनाओ॥
Suta sampati de sukha upajao Nija charanana ka dasa banao
Meaningसन्तान और सम्पत्ति देकर सुख उपजाइए; हमें अपने चरणों का दास बनाइए।
Nigama sada ye vinaya sunavai
निगम सदा ये विनय सुनावै। पढ़ै सुनै सो जन सुख पावै॥
Nigama sada ye vinaya sunavai Padha़ai sunai so jana sukha pavai
Meaningइस प्रकार निगम (भक्त/शास्त्र) सदा यह विनती सुनाता है: जो भी इसे पढ़े या सुने, वह सुख पाता है।
Word-by-Word Breakdown
Origin & History
Source: Traditional Hindi devotional hymn
Author: Traditional
Period: Medieval / modern devotional era
विष्णु चालीसा हनुमान चालीसा जैसी प्रिय 'चालीसा' परम्परा की चालीस छंदों वाली हिंदी स्तुति है। यह जगत के पालनहार भगवान विष्णु की वंदना करती है। इसमें स्मरण है कि वे युग-युग में अनेक रूप धारण कर पृथ्वी का भार हरने, दुष्टों का संहार करने और ध्रुव, प्रह्लाद, अजामिल तथा गणिका जैसे भक्तों के उद्धार के लिए अवतरित होते हैं।
Frequently Asked Questions
विष्णु चालीसा क्या है?▼
विष्णु चालीसा किस दिन पढ़नी चाहिए?▼
विष्णु चालीसा में किन अवतारों का वर्णन है?▼
विष्णु चालीसा के पाठ के क्या लाभ हैं?▼
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →