Mantra.Tips

विष्णु सहस्रनाम Meaning — Line by Line

विष्णु सहस्रनाम

Every verse and every word explained in English & Hindi

Meaning — Line by Line

Every verse of विष्णु सहस्रनाम with its Hindi meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.

Jump to a verse ▾
  1. Verse 1. Shuklambaradharam vishnum shashivarnam chaturbhujam
  2. Verse 2. Yasya dviradavaktradyah parishadyah parah shatam
  3. Verse 3. Vyasam vasishthanaptaram shakteh pautramakalmasham
  4. Verse 4. Yasya smaranamatrena janmasamsarabandhanat
  5. Verse 5. Yudhishthira uvacha —
  6. Verse 6. Bhishma uvacha —
  7. Verse 7. Om shantakaram bhujagashayanam padmanabham suresham
  8. Verse 8. Atha vishnoh sahasranamastotram
  9. Verse 9. Vishvam vishnurvashatkaro bhutabhavyabhavatprabhuh
  10. Verse 10. Putatma paramatma cha muktanam parama gatih
  11. Verse 11. Yogo yogavidam neta pradhanapurusheshvarah
  12. Verse 12. Sarvah sharvah shivah sthanurbhutadirnidhiravyayah
  13. Verse 13. Svayambhuh shambhuradityah pushkaraksho mahasvanah
  14. Verse 14. Aprameyo hrishikeshah padmanabhomaraprabhuh
  15. Verse 15. Agrahyah shashvatah krishno lohitakshah pratardanah
  16. Verse 16. Ishanah pranadah prano jyeshthah shreshthah prajapatih
  17. Verse 17. Ishvaro vikrami dhanvi medhavi vikramah kramah
  18. Verse 18. Sureshah sharanam sharma vishvaretah prajabhavah
  19. Verse 19. Ajah sarveshvarah siddhah siddhih sarvadirachyutah
  20. Verse 20. Vasurvasumanah satyah samatmasammitah samah
  21. Verse 21. Rudro bahushira babhrurvishvayonih shuchishravah
  22. Verse 22. Sarvagah sarvavidbhanurvishvakseno janardanah
  23. Verse 23. Lokadhyakshah suradhyaksho dharmadhyakshah kritakritah
  24. Verse 24. Bhrajishnurbhojanam bhokta sahishnurjagadadijah
  25. Verse 25. Upendro vamanah pramshuramoghah shuchirurjitah
  26. Verse 26. Vedyo vaidyah sadayogi viraha madhavo madhuh
  27. Verse 27. Mahabuddhirmahaviryo mahashaktirmahadyutih
  28. Verse 28. Maheshvaso mahibharta shrinivasah satam gatih
  29. Verse 29. Marichirdamano hamsah suparno bhujagottamah
  30. Verse 30. Amrityuh sarvadrik simhah sandhata sandhiman sthirah
  31. Verse 31. Gururgurutamo dhama satyah satyaparakramah
  32. Verse 32. Agranirgramanih shriman nyayo neta samiranah
  33. Verse 33. Avartano nivrittatma samvritah sampramardanah
  34. Verse 34. Suprasadah prasannatma vishvadhrigvishvabhugvibhuh
  35. Verse 35. Asankhyeyoprameyatma vishishtah shishtakrichchhuchih
  36. Verse 36. Vrishahi vrishabho vishnurvrishaparva vrishodarah
  37. Verse 37. Subhujo durdharo vagmi mahendro vasudo vasuh
  38. Verse 38. Ojastejodyutidharah prakashatma pratapanah
  39. Verse 39. Amritamshudbhavo bhanuh shashabinduh sureshvarah
  40. Verse 40. Bhutabhavyabhavannathah pavanah pavanonalah
  41. Verse 41. Yugadikridyugavarto naikamayo mahashanah
  42. Verse 42. Ishtovishishtah shishteshtah shikhandi nahusho vrishah
  43. Verse 43. Achyutah prathitah pranah pranado vasavanujah
  44. Verse 44. Skandah skandadharo dhuryo varado vayuvahanah
  45. Verse 45. Ashokastaranastarah shurah shaurirjaneshvarah
  46. Verse 46. Padmanabhoravindakshah padmagarbhah sharirabhrit
  47. Verse 47. Atulah sharabho bhimah samayajno havirharih
  48. Verse 48. Viksharo rohito margo heturdamodarah sahah
  49. Verse 49. Udbhavah kshobhano devah shrigarbhah parameshvarah
  50. Verse 50. Vyavasayo vyavasthanah samsthanah sthanado dhruvah
  51. Verse 51. Ramo viramo virajo margo neyo nayonayah
  52. Verse 52. Vaikunthah purushah pranah pranadah pranavah prithuh
  53. Verse 53. Rituh sudarshanah kalah parameshthi parigrahah
  54. Verse 54. Vistarah sthavarasthanuh pramanam bijamavyayam
  55. Verse 55. Anirvinnah sthavishthobhurdharmayupo mahamakhah
  56. Verse 56. Yajna ijyo mahejyashcha kratuh satram satam gatih
  57. Verse 57. Suvratah sumukhah sukshmah sughoshah sukhadah suhrit
  58. Verse 58. Svapanah svavasho vyapi naikatma naikakarmakrit
  59. Verse 59. Dharmagubdharmakriddharmi sadasatksharamaksharam
  60. Verse 60. Gabhastinemih sattvasthah simho bhutamaheshvarah
  61. Verse 61. Uttaro gopatirgopta jnanagamyah puratanah
  62. Verse 62. Somapomritapah somah purujitpurusattamah
  63. Verse 63. Jivo vinayita sakshi mukundomitavikramah
  64. Verse 64. Ajo maharhah svabhavyo jitamitrah pramodanah
  65. Verse 65. Maharshih kapilacharyah kritajno medinipatih
  66. Verse 66. Mahavaraho govindah sushenah kanakangadi
  67. Verse 67. Vedhah svangojitah krishno dridhah sankarshanochyutah
  68. Verse 68. Bhagavan bhagahanandi vanamali halayudhah
  69. Verse 69. Sudhanva khandaparashurdaruno dravinapradah
  70. Verse 70. Trisama samagah sama nirvanam bheshajam bhishak
  71. Verse 71. Shubhangah shantidah srashta kumudah kuvaleshayah
  72. Verse 72. Anivarti nivrittatma sankshepta kshemakrichchhivah
  73. Verse 73. Shridah shrishah shrinivasah shrinidhih shrivibhavanah
  74. Verse 74. Svakshah svangah shatanando nandirjyotirganeshvarah
  75. Verse 75. Udirnah sarvatashchakshuranishah shashvatasthirah
  76. Verse 76. Archishmanarchitah kumbho vishuddhatma vishodhanah
  77. Verse 77. Kalaneminiha virah shaurih shurajaneshvarah
  78. Verse 78. Kamadevah kamapalah kami kantah kritagamah
  79. Verse 79. Brahmanyo brahmakrid brahma brahma brahmavivardhanah
  80. Verse 80. Mahakramo mahakarma mahateja mahoragah
  81. Verse 81. Stavyah stavapriyah stotram stutih stota ranapriyah
  82. Verse 82. Manojavastirthakaro vasureta vasupradah
  83. Verse 83. Sadgatih satkritih satta sadbhutih satparayanah
  84. Verse 84. Bhutavaso vasudevah sarvasunilayonalah
  85. Verse 85. Vishvamurtirmahamurtirdiptamurtiramurtiman
  86. Verse 86. Eko naikah savah kah kim yat tatpadamanuttamam
  87. Verse 87. Suvarnavarno hemango varangashchandanangadi
  88. Verse 88. Amani manado manyo lokasvami trilokadhrik
  89. Verse 89. Tejovrisho dyutidharah sarvashastrabhritam varah
  90. Verse 90. Chaturmurtishchaturbahushchaturvyuhashchaturgatih
  91. Verse 91. Samavartonivrittatma durjayo duratikramah
  92. Verse 92. Shubhango lokasarangah sutantustantuvardhanah
  93. Verse 93. Udbhavah sundarah sundo ratnanabhah sulochanah
  94. Verse 94. Suvarnabindurakshobhyah sarvavagishvareshvarah
  95. Verse 95. Kumudah kundarah kundah parjanyah pavanonilah
  96. Verse 96. Sulabhah suvratah siddhah shatrujichchhatrutapanah
  97. Verse 97. Sahasrarchih saptajihvah saptaidhah saptavahanah
  98. Verse 98. Anurbrihatkrishah sthulo gunabhrinnirguno mahan
  99. Verse 99. Bharabhrit kathito yogi yogishah sarvakamadah
  100. Verse 100. Dhanurdharo dhanurvedo dando damayita damah
  101. Verse 101. Sattvavan sattvikah satyah satyadharmaparayanah
  102. Verse 102. Vihayasagatirjyotih suruchirhutabhugvibhuh
  103. Verse 103. Ananto hutabhugbhokta sukhado naikajograjah
  104. Verse 104. Sanatsanatanatamah kapilah kapiravyayah
  105. Verse 105. Araudrah kundali chakri vikramyurjitashasanah
  106. Verse 106. Akrurah peshalo daksho dakshinah kshaminamvarah
  107. Verse 107. Uttarano dushkritiha punyo duhsvapnanashanah
  108. Verse 108. Anantaruponantashrirjitamanyurbhayapahah
  109. Verse 109. Anadirbhurbhuvo lakshmih suviro ruchirangadah
  110. Verse 110. Adharanilayodhata pushpahasah prajagarah
  111. Verse 111. Pramanam prananilayah pranabhritpranajivanah
  112. Verse 112. Bhurbhuvahsvastarustarah savita prapitamahah
  113. Verse 113. Yajnabhrid yajnakrid yajni yajnabhug yajnasadhanah
  114. Verse 114. Atmayonih svayanjato vaikhanah samagayanah
  115. Verse 115. Shankhabhrinnandaki chakri sharngadhanva gadadharah
  116. Verse 116. Vanamali gadi sharngi shankhi chakri cha nandaki
  117. Verse 117. Phalashrutih
  118. Verse 118. Bhishma uvacha —
  119. Verse 119. Ya idam sharinuyannityam yashchapi parikirtayet
  120. Verse 120. Durganyatitaratyashu purushah purushottamam
  121. Verse 121. Na vasudevabhaktanamashubham vidyate kvachit
  122. Verse 122. Arjuna uvacha —
  123. Verse 123. Vyasa uvacha —
  124. Verse 124. Parvatyuvacha —
  125. Verse 125. Brahmovacha —
  126. Verse 126. Sanjaya uvacha —
  127. Verse 127. Kayena vacha manasendriyairva
  128. Verse 128. Iti shrivishnordivyasahasranamastotram sampurnam
Verse 1#

Shuklambaradharam vishnum shashivarnam chaturbhujam

शुक्लाम्बरधरं विष्णुं शशिवर्णं चतुर्भुजम् प्रसन्नवदनं ध्यायेत् सर्वविघ्नोपशान्तये

Shuklambaradharam vishnum shashivarnam chaturbhujam Prasannavadanam dhyayet sarvavighnopashantaye

Meaningमैं भगवान विष्णु का ध्यान करता हूँ — श्वेत वस्त्रधारी, सर्वव्यापक, चन्द्र-से वर्ण वाले, चतुर्भुज और सदा प्रसन्नमुख — समस्त विघ्नों की शान्ति के लिए।

Verse 2#

Yasya dviradavaktradyah parishadyah parah shatam

यस्य द्विरदवक्त्राद्याः पारिषद्याः परः शतम् विघ्नं निघ्नन्ति सततं विष्वक्सेनं तमाश्रये

Yasya dviradavaktradyah parishadyah parah shatam Vighnam nighnanti satatam vishvaksenam tamashraye

Meaningमैं विष्वक्सेन की शरण लेता हूँ, जिनके सौ से अधिक पार्षद — गजमुख गणेश आदि — निरन्तर समस्त विघ्नों का नाश करते हैं।

Verse 3#

Vyasam vasishthanaptaram shakteh pautramakalmasham

व्यासं वसिष्ठनप्तारं शक्तेः पौत्रमकल्मषम् पराशरात्मजं वन्दे शुकतातं तपोनिधिम् व्यासाय विष्णुरूपाय व्यासरूपाय विष्णवे नमो वै ब्रह्मनिधये वासिष्ठाय नमो नमः

Vyasam vasishthanaptaram shakteh pautramakalmasham Parasharatmajam vande shukatatam taponidhim Vyasaya vishnurupaya vyasarupaya vishnave Namo vai brahmanidhaye vasishthaya namo namah

Meaningमैं व्यास को प्रणाम करता हूँ — वसिष्ठ के प्रपौत्र, शक्ति के पौत्र, पराशर के निष्कलंक पुत्र, शुक के पिता और तपोनिधि।

Verse 4#

Yasya smaranamatrena janmasamsarabandhanat

यस्य स्मरणमात्रेण जन्मसंसारबन्धनात् विमुच्यते नमस्तस्मै विष्णवे प्रभविष्णवे नमो विष्णवे प्रभविष्णवे

Yasya smaranamatrena janmasamsarabandhanat Vimuchyate namastasmai vishnave prabhavishnave Om namo vishnave prabhavishnave

Meaningउस सर्वशक्तिमान विष्णु को नमस्कार, जिनके स्मरण मात्र से मनुष्य जन्म-संसार के बन्धन से मुक्त हो जाता है। ॐ विष्णु को नमस्कार।

Verse 5#

Yudhishthira uvacha —

युधिष्ठिर उवाच किमेकं दैवतं लोके किं वाप्येकं परायणम् स्तुवन्तः कं कमर्चन्तः प्राप्नुयुर्मानवाः शुभम् को धर्मः सर्वधर्माणां भवतः परमो मतः किं जपन्मुच्यते जन्तुर्जन्मसंसारबन्धनात्

Yudhishthira uvacha — Kimekam daivatam loke kim vapyekam parayanam Stuvantah kam kamarchantah prapnuyurmanavah shubham Ko dharmah sarvadharmanam bhavatah paramo matah Kim japanmuchyate janturjanmasamsarabandhanat

Meaningयुधिष्ठिर ने भीष्म से पूछा: जगत् का एक देव कौन है? एक परम आश्रय क्या है? किसकी स्तुति-पूजा से मनुष्य कल्याण पाते हैं? कौन-सा परम धर्म है, और किसका जप करने से जीव जन्म-मरण के बन्धन से मुक्त होता है?

Verse 6#

Bhishma uvacha —

भीष्म उवाच जगत्प्रभुं देवदेवमनन्तं पुरुषोत्तमम् स्तुवन् नामसहस्रेण पुरुषः सततोत्थितः एष मे सर्वधर्माणां धर्मोऽधिकतमो मतः यद्भक्त्या पुण्डरीकाक्षं स्तवैरर्चेन्नरः सदा

Bhishma uvacha — Jagatprabhum devadevamanantam purushottamam Stuvan namasahasrena purushah satatotthitah Esha me sarvadharmanam dharmodhikatamo matah Yadbhaktya pundarikaksham stavairarchennarah sada

Meaningभीष्म बोले: जो सदा सावधान रहकर सहस्रनाम से जगत्पति — देवदेव, अनन्त पुरुषोत्तम — की स्तुति करता है, वह समस्त दुःखों से पार हो जाता है। मेरे मत में यही सर्वश्रेष्ठ धर्म है कि मनुष्य सदा भक्ति से कमलनयन प्रभु की स्तुति-पूजा करे।

Verse 7#

Om shantakaram bhujagashayanam padmanabham suresham

शान्ताकारं भुजगशयनं पद्मनाभं सुरेशं विश्वाधारं गगनसदृशं मेघवर्णं शुभाङ्गम् लक्ष्मीकान्तं कमलनयनं योगिभिर्ध्यानगम्यं वन्दे विष्णुं भवभयहरं सर्वलोकैकनाथम्

Om shantakaram bhujagashayanam padmanabham suresham Vishvadharam gaganasadrisham meghavarnam shubhangam Lakshmikantam kamalanayanam yogibhirdhyanagamyam Vande vishnum bhavabhayaharam sarvalokaikanatham

Meaningमैं विष्णु को नमस्कार करता हूँ — समस्त लोकों के एकमात्र स्वामी, भव-भय हरने वाले, शान्त रूप, शेषशायी, पद्मनाभ, सुरेश; विश्व के आधार, गगन-से व्यापक, मेघवर्ण, शुभांग; लक्ष्मीकान्त, कमलनयन, योगियों द्वारा ध्यान में प्राप्य।

Verse 8#

Atha vishnoh sahasranamastotram

अथ विष्णोः सहस्रनामस्तोत्रम् हरिः

Atha vishnoh sahasranamastotram Harih Om

Meaningअब भगवान विष्णु के सहस्रनाम का पाठ आरम्भ होता है। हरिः ॐ।

Verse 9#

Vishvam vishnurvashatkaro bhutabhavyabhavatprabhuh

विश्वं विष्णुर्वषट्कारो भूतभव्यभवत्प्रभुः भूतकृद्भूतभृद्भावो भूतात्मा भूतभावनः १॥

Vishvam vishnurvashatkaro bhutabhavyabhavatprabhuh Bhutakridbhutabhridbhavo bhutatma bhutabhavanah

Meaningवे विश्वरूप हैं; सर्वव्यापक विष्णु; यज्ञ में जिनके लिए वषट्कार होता है; भूत-भविष्य-वर्तमान के स्वामी; भूतों के स्रष्टा, धारक, साक्षात् सत्ता, सब भूतों के आत्मा और पोषक।

Verse 10#

Putatma paramatma cha muktanam parama gatih

पूतात्मा परमात्मा मुक्तानां परमा गतिः अव्ययः पुरुषः साक्षी क्षेत्रज्ञोऽक्षर एव २॥

Putatma paramatma cha muktanam parama gatih Avyayah purushah sakshi kshetrajnokshara eva cha

Meaningपवित्र आत्मा, परमात्मा, मुक्तों की परम गति; अव्यय, पुरुष, सबके साक्षी, क्षेत्रज्ञ और अविनाशी अक्षर।

Verse 11#

Yogo yogavidam neta pradhanapurusheshvarah

योगो योगविदां नेता प्रधानपुरुषेश्वरः नारसिंहवपुः श्रीमान् केशवः पुरुषोत्तमः ३॥

Yogo yogavidam neta pradhanapurusheshvarah Narasimhavapuh shriman keshavah purushottamah

Meaningवे योगस्वरूप और योगियों के नेता हैं; प्रधान (प्रकृति) और पुरुष के ईश्वर; नृसिंहरूप, श्रीमान, केशव और पुरुषोत्तम।

Verse 12#

Sarvah sharvah shivah sthanurbhutadirnidhiravyayah

सर्वः शर्वः शिवः स्थाणुर्भूतादिर्निधिरव्ययः सम्भवो भावनो भर्ता प्रभवः प्रभुरीश्वरः ४॥

Sarvah sharvah shivah sthanurbhutadirnidhiravyayah Sambhavo bhavano bharta prabhavah prabhurishvarah

Meaningसर्व, शर्व, शिव, स्थाणु, भूतों के आदि, अव्यय निधि; उद्भव, भावन, भर्ता, प्रभव, प्रभु और ईश्वर।

Verse 13#

Svayambhuh shambhuradityah pushkaraksho mahasvanah

स्वयम्भूः शम्भुरादित्यः पुष्कराक्षो महास्वनः अनादिनिधनो धाता विधाता धातुरुत्तमः ५॥

Svayambhuh shambhuradityah pushkaraksho mahasvanah Anadinidhano dhata vidhata dhaturuttamah

Meaningस्वयम्भू, शम्भु, आदित्य, पुष्कराक्ष, महास्वन; अनादि-अनन्त, धाता, विधाता और सब तत्त्वों के परम आधार।

Verse 14#

Aprameyo hrishikeshah padmanabhomaraprabhuh

अप्रमेयो हृषीकेशः पद्मनाभोऽमरप्रभुः विश्वकर्मा मनुस्त्वष्टा स्थविष्ठः स्थविरो ध्रुवः ६॥

Aprameyo hrishikeshah padmanabhomaraprabhuh Vishvakarma manustvashta sthavishthah sthaviro dhruvah

Meaningअप्रमेय, हृषीकेश, पद्मनाभ, अमरप्रभु; विश्वकर्मा, मनु, त्वष्टा, स्थविष्ठ, स्थविर और ध्रुव।

Verse 15#

Agrahyah shashvatah krishno lohitakshah pratardanah

अग्राह्यः शाश्वतः कृष्णो लोहिताक्षः प्रतर्दनः प्रभूतस्त्रिककुब्धाम पवित्रं मङ्गलं परम् ७॥

Agrahyah shashvatah krishno lohitakshah pratardanah Prabhutastrikakubdhama pavitram mangalam param

Meaningअग्राह्य, शाश्वत, कृष्ण, लोहिताक्ष, प्रतर्दन; प्रभूत, त्रिककुब्धाम, पवित्र और परम मंगल।

Verse 16#

Ishanah pranadah prano jyeshthah shreshthah prajapatih

ईशानः प्राणदः प्राणो ज्येष्ठः श्रेष्ठः प्रजापतिः हिरण्यगर्भो भूगर्भो माधवो मधुसूदनः ८॥

Ishanah pranadah prano jyeshthah shreshthah prajapatih Hiranyagarbho bhugarbho madhavo madhusudanah

Meaningईशान, प्राणद, प्राण, ज्येष्ठ, श्रेष्ठ, प्रजापति; हिरण्यगर्भ, भूगर्भ, माधव और मधुसूदन।

Verse 17#

Ishvaro vikrami dhanvi medhavi vikramah kramah

ईश्वरो विक्रमी धन्वी मेधावी विक्रमः क्रमः अनुत्तमो दुराधर्षः कृतज्ञः कृतिरात्मवान् ९॥

Ishvaro vikrami dhanvi medhavi vikramah kramah Anuttamo duradharshah kritajnah kritiratmavan

Meaningईश्वर, विक्रमी, धन्वी, मेधावी, विक्रम, क्रम; अनुत्तम, दुराधर्ष, कृतज्ञ, कृति और आत्मवान।

Verse 18#

Sureshah sharanam sharma vishvaretah prajabhavah

सुरेशः शरणं शर्म विश्वरेताः प्रजाभवः अहः संवत्सरो व्यालः प्रत्ययः सर्वदर्शनः १०॥

Sureshah sharanam sharma vishvaretah prajabhavah Ahah samvatsaro vyalah pratyayah sarvadarshanah

Meaningसुरेश, शरण, शर्म (सुख), विश्वरेता, प्रजाभव; अह (दिन), संवत्सर, व्याल, प्रत्यय और सर्वदर्शी।

Verse 19#

Ajah sarveshvarah siddhah siddhih sarvadirachyutah

अजः सर्वेश्वरः सिद्धः सिद्धिः सर्वादिरच्युतः वृषाकपिरमेयात्मा सर्वयोगविनिःसृतः ११॥

Ajah sarveshvarah siddhah siddhih sarvadirachyutah Vrishakapirameyatma sarvayogavinihsritah

Meaningअज, सर्वेश्वर, सिद्ध, सिद्धि, सर्वादि, अच्युत; वृषाकपि, अमेयात्मा और सब योगों से परे।

Verse 20#

Vasurvasumanah satyah samatmasammitah samah

वसुर्वसुमनाः सत्यः समात्माऽसम्मितः समः अमोघः पुण्डरीकाक्षो वृषकर्मा वृषाकृतिः १२॥

Vasurvasumanah satyah samatmasammitah samah Amoghah pundarikaksho vrishakarma vrishakritih

Meaningवसु, वसुमना, सत्य, समात्मा, असम्मित, सम; अमोघ, पुण्डरीकाक्ष, वृषकर्मा और वृषाकृति।

Verse 21#

Rudro bahushira babhrurvishvayonih shuchishravah

रुद्रो बहुशिरा बभ्रुर्विश्वयोनिः शुचिश्रवाः अमृतः शाश्वतस्थाणुर्वरारोहो महातपाः १३॥

Rudro bahushira babhrurvishvayonih shuchishravah Amritah shashvatasthanurvararoho mahatapah

Meaningरुद्र, बहुशिरा, बभ्रु, विश्वयोनि, शुचिश्रवा; अमृत, शाश्वत-स्थाणु, वरारोह और महातपा।

Verse 22#

Sarvagah sarvavidbhanurvishvakseno janardanah

सर्वगः सर्वविद्भानुर्विष्वक्सेनो जनार्दनः वेदो वेदविदव्यङ्गो वेदाङ्गो वेदवित् कविः १४॥

Sarvagah sarvavidbhanurvishvakseno janardanah Vedo vedavidavyango vedango vedavit kavih

Meaningसर्वग, सर्वविद्, भानु, विष्वक्सेन, जनार्दन; वेद, वेदवित्, अव्यंग, वेदांग और वेदविद् कवि।

Verse 23#

Lokadhyakshah suradhyaksho dharmadhyakshah kritakritah

लोकाध्यक्षः सुराध्यक्षो धर्माध्यक्षः कृताकृतः चतुरात्मा चतुर्व्यूहश्चतुर्दंष्ट्रश्चतुर्भुजः १५॥

Lokadhyakshah suradhyaksho dharmadhyakshah kritakritah Chaturatma chaturvyuhashchaturdamshtrashchaturbhujah

Meaningलोकाध्यक्ष, सुराध्यक्ष, धर्माध्यक्ष, कृत-अकृत; चतुरात्मा, चतुर्व्यूह, चतुर्दंष्ट्र और चतुर्भुज।

Verse 24#

Bhrajishnurbhojanam bhokta sahishnurjagadadijah

भ्राजिष्णुर्भोजनं भोक्ता सहिष्णुर्जगदादिजः अनघो विजयो जेता विश्वयोनिः पुनर्वसुः १६॥

Bhrajishnurbhojanam bhokta sahishnurjagadadijah Anagho vijayo jeta vishvayonih punarvasuh

Meaningभ्राजिष्णु, भोजन, भोक्ता, सहिष्णु, जगदादिज; अनघ, विजय, जेता, विश्वयोनि और पुनर्वसु।

Verse 25#

Upendro vamanah pramshuramoghah shuchirurjitah

उपेन्द्रो वामनः प्रांशुरमोघः शुचिरूर्जितः अतीन्द्रः सङ्ग्रहः सर्गो धृतात्मा नियमो यमः १७॥

Upendro vamanah pramshuramoghah shuchirurjitah Atindrah sangrahah sargo dhritatma niyamo yamah

Meaningउपेन्द्र, वामन, प्रांशु, अमोघ, शुचि, ऊर्जित; अतीन्द्र, संग्रह, सर्ग, धृतात्मा, नियम और यम।

Verse 26#

Vedyo vaidyah sadayogi viraha madhavo madhuh

वेद्यो वैद्यः सदायोगी वीरहा माधवो मधुः अतीन्द्रियो महामायो महोत्साहो महाबलः १८॥

Vedyo vaidyah sadayogi viraha madhavo madhuh Atindriyo mahamayo mahotsaho mahabalah

Meaningवेद्य, वैद्य, सदायोगी, वीरहा, माधव, मधु; अतीन्द्रिय, महामाय, महोत्साह और महाबल।

Verse 27#

Mahabuddhirmahaviryo mahashaktirmahadyutih

महाबुद्धिर्महावीर्यो महाशक्तिर्महाद्युतिः अनिर्देश्यवपुः श्रीमानमेयात्मा महाद्रिधृक् १९॥

Mahabuddhirmahaviryo mahashaktirmahadyutih Anirdeshyavapuh shrimanameyatma mahadridhrik

Meaningमहाबुद्धि, महावीर्य, महाशक्ति, महाद्युति; अनिर्देश्यवपु, श्रीमान, अमेयात्मा और महाद्रिधृक् (मन्दराधारी)।

Verse 28#

Maheshvaso mahibharta shrinivasah satam gatih

महेष्वासो महीभर्ता श्रीनिवासः सतां गतिः अनिरुद्धः सुरानन्दो गोविन्दो गोविदां पतिः २०॥

Maheshvaso mahibharta shrinivasah satam gatih Aniruddhah suranando govindo govidam patih

Meaningमहेष्वास (महाधनुर्धर), महीभर्ता, श्रीनिवास, सतां गति; अनिरुद्ध, सुरानन्द, गोविन्द और गोविदां पति।

Verse 29#

Marichirdamano hamsah suparno bhujagottamah

मरीचिर्दमनो हंसः सुपर्णो भुजगोत्तमः हिरण्यनाभः सुतपाः पद्मनाभः प्रजापतिः २१॥

Marichirdamano hamsah suparno bhujagottamah Hiranyanabhah sutapah padmanabhah prajapatih

Meaningमरीचि, दमन, हंस, सुपर्ण, भुजगोत्तम; हिरण्यनाभ, सुतपा, पद्मनाभ और प्रजापति।

Verse 30#

Amrityuh sarvadrik simhah sandhata sandhiman sthirah

अमृत्युः सर्वदृक् सिंहः सन्धाता सन्धिमान् स्थिरः अजो दुर्मर्षणः शास्ता विश्रुतात्मा सुरारिहा २२॥

Amrityuh sarvadrik simhah sandhata sandhiman sthirah Ajo durmarshanah shasta vishrutatma surariha

Meaningअमृत्यु, सर्वदृक्, सिंह, सन्धाता, सन्धिमान, स्थिर; अज, दुर्मर्षण, शास्ता, विश्रुतात्मा और सुरारिहा।

Verse 31#

Gururgurutamo dhama satyah satyaparakramah

गुरुर्गुरुतमो धाम सत्यः सत्यपराक्रमः निमिषोऽनिमिषः स्रग्वी वाचस्पतिरुदारधीः २३॥

Gururgurutamo dhama satyah satyaparakramah Nimishonimishah sragvi vachaspatirudaradhih

Meaningगुरु, गुरुतम, धाम, सत्य, सत्यपराक्रम; निमिष, अनिमिष, स्रग्वी, वाचस्पति और उदारधी।

Verse 32#

Agranirgramanih shriman nyayo neta samiranah

अग्रणीर्ग्रामणीः श्रीमान् न्यायो नेता समीरणः सहस्रमूर्धा विश्वात्मा सहस्राक्षः सहस्रपात् २४॥

Agranirgramanih shriman nyayo neta samiranah Sahasramurdha vishvatma sahasrakshah sahasrapat

Meaningअग्रणी, ग्रामणी, श्रीमान, न्याय, नेता, समीरण; सहस्रमूर्धा, विश्वात्मा, सहस्राक्ष और सहस्रपात्।

Verse 33#

Avartano nivrittatma samvritah sampramardanah

आवर्तनो निवृत्तात्मा संवृतः सम्प्रमर्दनः अहः संवर्तको वह्निरनिलो धरणीधरः २५॥

Avartano nivrittatma samvritah sampramardanah Ahah samvartako vahniranilo dharanidharah

Meaningआवर्तन, निवृत्तात्मा, संवृत, सम्प्रमर्दन; अह (प्रलयकाल), संवर्तक, वह्नि, अनिल और धरणीधर।

Verse 34#

Suprasadah prasannatma vishvadhrigvishvabhugvibhuh

सुप्रसादः प्रसन्नात्मा विश्वधृग्विश्वभुग्विभुः सत्कर्ता सत्कृतः साधुर्जह्नुर्नारायणो नरः २६॥

Suprasadah prasannatma vishvadhrigvishvabhugvibhuh Satkarta satkritah sadhurjahnurnarayano narah

Meaningसुप्रसाद, प्रसन्नात्मा, विश्वधृक्, विश्वभुक्, विभु; सत्कर्ता, सत्कृत, साधु, जह्नु, नारायण और नर।

Verse 35#

Asankhyeyoprameyatma vishishtah shishtakrichchhuchih

असङ्ख्येयोऽप्रमेयात्मा विशिष्टः शिष्टकृच्छुचिः सिद्धार्थः सिद्धसङ्कल्पः सिद्धिदः सिद्धिसाधनः २७॥

Asankhyeyoprameyatma vishishtah shishtakrichchhuchih Siddharthah siddhasankalpah siddhidah siddhisadhanah

Meaningअसंख्येय, अप्रमेयात्मा, विशिष्ट, शिष्टकृत्, शुचि; सिद्धार्थ, सिद्धसंकल्प, सिद्धिद और सिद्धिसाधन।

Verse 36#

Vrishahi vrishabho vishnurvrishaparva vrishodarah

वृषाही वृषभो विष्णुर्वृषपर्वा वृषोदरः वर्धनो वर्धमानश्च विविक्तः श्रुतिसागरः २८॥

Vrishahi vrishabho vishnurvrishaparva vrishodarah Vardhano vardhamanashcha viviktah shrutisagarah

Meaningवृषाही, वृषभ, विष्णु, वृषपर्वा, वृषोदर; वर्धन, वर्धमान, विविक्त और श्रुतिसागर।

Verse 37#

Subhujo durdharo vagmi mahendro vasudo vasuh

सुभुजो दुर्धरो वाग्मी महेन्द्रो वसुदो वसुः नैकरूपो बृहद्रूपः शिपिविष्टः प्रकाशनः २९॥

Subhujo durdharo vagmi mahendro vasudo vasuh Naikarupo brihadrupah shipivishtah prakashanah

Meaningसुभुज, दुर्धर, वाग्मी, महेन्द्र, वसुद, वसु; नैकरूप, बृहद्रूप, शिपिविष्ट और प्रकाशन।

Verse 38#

Ojastejodyutidharah prakashatma pratapanah

ओजस्तेजोद्युतिधरः प्रकाशात्मा प्रतापनः ऋद्धः स्पष्टाक्षरो मन्त्रश्चन्द्रांशुर्भास्करद्युतिः ३०॥

Ojastejodyutidharah prakashatma pratapanah Riddhah spashtaksharo mantrashchandramshurbhaskaradyutih

Meaningओज-तेज-द्युति धारण करने वाले; प्रकाशात्मा, प्रतापन; ऋद्ध, स्पष्टाक्षर, मन्त्र, चन्द्रांशु और भास्करद्युति।

Verse 39#

Amritamshudbhavo bhanuh shashabinduh sureshvarah

अमृतांशूद्भवो भानुः शशबिन्दुः सुरेश्वरः औषधं जगतः सेतुः सत्यधर्मपराक्रमः ३१॥

Amritamshudbhavo bhanuh shashabinduh sureshvarah Aushadham jagatah setuh satyadharmaparakramah

Meaningअमृतांशूद्भव, भानु, शशबिन्दु, सुरेश्वर; जगत् की औषधि, सेतु, सत्यधर्म और पराक्रमी।

Verse 40#

Bhutabhavyabhavannathah pavanah pavanonalah

भूतभव्यभवन्नाथः पवनः पावनोऽनलः कामहा कामकृत्कान्तः कामः कामप्रदः प्रभुः ३२॥

Bhutabhavyabhavannathah pavanah pavanonalah Kamaha kamakritkantah kamah kamapradah prabhuh

Meaningभूत-भविष्य-वर्तमान के नाथ; पवन, पावन, अनल; कामहा, कामकृत्, कान्त, काम और कामप्रद प्रभु।

Verse 41#

Yugadikridyugavarto naikamayo mahashanah

युगादिकृद्युगावर्तो नैकमायो महाशनः अदृश्यो व्यक्तरूपश्च सहस्रजिदनन्तजित् ३३॥

Yugadikridyugavarto naikamayo mahashanah Adrishyo vyaktarupashcha sahasrajidanantajit

Meaningयुगों के कर्ता और परिवर्तक; नैकमाय, महाशन; अदृश्य, व्यक्तरूप, सहस्रजित् और अनन्तजित्।

Verse 42#

Ishtovishishtah shishteshtah shikhandi nahusho vrishah

इष्टोऽविशिष्टः शिष्टेष्टः शिखण्डी नहुषो वृषः क्रोधहा क्रोधकृत्कर्ता विश्वबाहुर्महीधरः ३४॥

Ishtovishishtah shishteshtah shikhandi nahusho vrishah Krodhaha krodhakritkarta vishvabahurmahidharah

Meaningइष्ट, अविशिष्ट, शिष्टेष्ट, शिखण्डी, नहुष, वृष; क्रोधहा, क्रोधकृत्, कर्ता, विश्वबाहु और महीधर।

Verse 43#

Achyutah prathitah pranah pranado vasavanujah

अच्युतः प्रथितः प्राणः प्राणदो वासवानुजः अपांनिधिरधिष्ठानमप्रमत्तः प्रतिष्ठितः ३५॥

Achyutah prathitah pranah pranado vasavanujah Apamnidhiradhishthanamapramattah pratishthitah

Meaningअच्युत, प्रथित, प्राण, प्राणद, वासवानुज; अपांनिधि, अधिष्ठान, अप्रमत्त और प्रतिष्ठित।

Verse 44#

Skandah skandadharo dhuryo varado vayuvahanah

स्कन्दः स्कन्दधरो धुर्यो वरदो वायुवाहनः वासुदेवो बृहद्भानुरादिदेवः पुरन्दरः ३६॥

Skandah skandadharo dhuryo varado vayuvahanah Vasudevo brihadbhanuradidevah purandarah

Meaningस्कन्द, स्कन्दधर, धुर्य, वरद, वायुवाहन; वासुदेव, बृहद्भानु, आदिदेव और पुरन्दर।

Verse 45#

Ashokastaranastarah shurah shaurirjaneshvarah

अशोकस्तारणस्तारः शूरः शौरिर्जनेश्वरः अनुकूलः शतावर्तः पद्मी पद्मनिभेक्षणः ३७॥

Ashokastaranastarah shurah shaurirjaneshvarah Anukulah shatavartah padmi padmanibhekshanah

Meaningअशोक, तारण, तार, शूर, शौरि, जनेश्वर; अनुकूल, शतावर्त, पद्मी और पद्मनिभेक्षण।

Verse 46#

Padmanabhoravindakshah padmagarbhah sharirabhrit

पद्मनाभोऽरविन्दाक्षः पद्मगर्भः शरीरभृत् महर्द्धिरृद्धो वृद्धात्मा महाक्षो गरुडध्वजः ३८॥

Padmanabhoravindakshah padmagarbhah sharirabhrit Maharddhirriddho vriddhatma mahaksho garudadhvajah

Meaningपद्मनाभ, अरविन्दाक्ष, पद्मगर्भ, शरीरभृत्; महर्द्धि, ऋद्ध, वृद्धात्मा, महाक्ष और गरुडध्वज।

Verse 47#

Atulah sharabho bhimah samayajno havirharih

अतुलः शरभो भीमः समयज्ञो हविर्हरिः सर्वलक्षणलक्षण्यो लक्ष्मीवान् समितिञ्जयः ३९॥

Atulah sharabho bhimah samayajno havirharih Sarvalakshanalakshanyo lakshmivan samitinjayah

Meaningअतुल, शरभ, भीम, समयज्ञ, हविर्हरि; सर्वलक्षणलक्षण्य, लक्ष्मीवान और समितिञ्जय।

Verse 48#

Viksharo rohito margo heturdamodarah sahah

विक्षरो रोहितो मार्गो हेतुर्दामोदरः सहः महीधरो महाभागो वेगवानमिताशनः ४०॥

Viksharo rohito margo heturdamodarah sahah Mahidharo mahabhago vegavanamitashanah

Meaningविक्षर, रोहित, मार्ग, हेतु, दामोदर, सह; महीधर, महाभाग, वेगवान और अमिताशन।

Verse 49#

Udbhavah kshobhano devah shrigarbhah parameshvarah

उद्भवः क्षोभणो देवः श्रीगर्भः परमेश्वरः करणं कारणं कर्ता विकर्ता गहनो गुहः ४१॥

Udbhavah kshobhano devah shrigarbhah parameshvarah Karanam karanam karta vikarta gahano guhah

Meaningउद्भव, क्षोभण, देव, श्रीगर्भ, परमेश्वर; करण, कारण, कर्ता, विकर्ता, गहन और गुह।

Verse 50#

Vyavasayo vyavasthanah samsthanah sthanado dhruvah

व्यवसायो व्यवस्थानः संस्थानः स्थानदो ध्रुवः परर्द्धिः परमस्पष्टस्तुष्टः पुष्टः शुभेक्षणः ४२॥

Vyavasayo vyavasthanah samsthanah sthanado dhruvah Pararddhih paramaspashtastushtah pushtah shubhekshanah

Meaningव्यवसाय, व्यवस्थान, संस्थान, स्थानद, ध्रुव; परर्द्धि, परमस्पष्ट, तुष्ट, पुष्ट और शुभेक्षण।

Verse 51#

Ramo viramo virajo margo neyo nayonayah

रामो विरामो विरजो मार्गो नेयो नयोऽनयः वीरः शक्तिमतां श्रेष्ठो धर्मो धर्मविदुत्तमः ४३॥

Ramo viramo virajo margo neyo nayonayah Virah shaktimatam shreshtho dharmo dharmaviduttamah

Meaningराम, विराम, विरज, मार्ग, नेय, नय, अनय; वीर, शक्तिमानों में श्रेष्ठ, धर्म और धर्मविदुत्तम।

Verse 52#

Vaikunthah purushah pranah pranadah pranavah prithuh

वैकुण्ठः पुरुषः प्राणः प्राणदः प्रणवः पृथुः हिरण्यगर्भः शत्रुघ्नो व्याप्तो वायुरधोक्षजः ४४॥

Vaikunthah purushah pranah pranadah pranavah prithuh Hiranyagarbhah shatrughno vyapto vayuradhokshajah

Meaningवैकुण्ठ, पुरुष, प्राण, प्राणद, प्रणव, पृथु; हिरण्यगर्भ, शत्रुघ्न, व्याप्त, वायु और अधोक्षज।

Verse 53#

Rituh sudarshanah kalah parameshthi parigrahah

ऋतुः सुदर्शनः कालः परमेष्ठी परिग्रहः उग्रः संवत्सरो दक्षो विश्रामो विश्वदक्षिणः ४५॥

Rituh sudarshanah kalah parameshthi parigrahah Ugrah samvatsaro daksho vishramo vishvadakshinah

Meaningऋतु, सुदर्शन, काल, परमेष्ठी, परिग्रह; उग्र, संवत्सर, दक्ष, विश्राम और विश्वदक्षिण।

Verse 54#

Vistarah sthavarasthanuh pramanam bijamavyayam

विस्तारः स्थावरस्थाणुः प्रमाणं बीजमव्ययम् अर्थोऽनर्थो महाकोशो महाभोगो महाधनः ४६॥

Vistarah sthavarasthanuh pramanam bijamavyayam Arthonartho mahakosho mahabhogo mahadhanah

Meaningविस्तार, स्थावर-स्थाणु, प्रमाण, अव्यय बीज; अर्थ, अनर्थ, महाकोश, महाभोग और महाधन।

Verse 55#

Anirvinnah sthavishthobhurdharmayupo mahamakhah

अनिर्विण्णः स्थविष्ठोऽभूर्धर्मयूपो महामखः नक्षत्रनेमिर्नक्षत्री क्षमः क्षामः समीहनः ४७॥

Anirvinnah sthavishthobhurdharmayupo mahamakhah Nakshatranemirnakshatri kshamah kshamah samihanah

Meaningअनिर्विण्ण, स्थविष्ठ, अभू, धर्मयूप, महामख; नक्षत्रनेमि, नक्षत्री, क्षम, क्षाम और समीहन।

Verse 56#

Yajna ijyo mahejyashcha kratuh satram satam gatih

यज्ञ इज्यो महेज्यश्च क्रतुः सत्रं सतां गतिः सर्वदर्शी विमुक्तात्मा सर्वज्ञो ज्ञानमुत्तमम् ४८॥

Yajna ijyo mahejyashcha kratuh satram satam gatih Sarvadarshi vimuktatma sarvajno jnanamuttamam

Meaningयज्ञ, इज्य, महेज्य, क्रतु, सत्र, सतां गति; सर्वदर्शी, विमुक्तात्मा, सर्वज्ञ और उत्तम ज्ञान।

Verse 57#

Suvratah sumukhah sukshmah sughoshah sukhadah suhrit

सुव्रतः सुमुखः सूक्ष्मः सुघोषः सुखदः सुहृत् मनोहरो जितक्रोधो वीरबाहुर्विदारणः ४९॥

Suvratah sumukhah sukshmah sughoshah sukhadah suhrit Manoharo jitakrodho virabahurvidaranah

Meaningसुव्रत, सुमुख, सूक्ष्म, सुघोष, सुखद, सुहृत्; मनोहर, जितक्रोध, वीरबाहु और विदारण।

Verse 58#

Svapanah svavasho vyapi naikatma naikakarmakrit

स्वापनः स्ववशो व्यापी नैकात्मा नैककर्मकृत् वत्सरो वत्सलो वत्सी रत्नगर्भो धनेश्वरः ५०॥

Svapanah svavasho vyapi naikatma naikakarmakrit Vatsaro vatsalo vatsi ratnagarbho dhaneshvarah

Meaningस्वापन, स्ववश, व्यापी, नैकात्मा, नैककर्मकृत्; वत्सर, वत्सल, वत्सी, रत्नगर्भ और धनेश्वर।

Verse 59#

Dharmagubdharmakriddharmi sadasatksharamaksharam

धर्मगुब्धर्मकृद्धर्मी सदसत्क्षरमक्षरम् अविज्ञाता सहस्रांशुर्विधाता कृतलक्षणः ५१॥

Dharmagubdharmakriddharmi sadasatksharamaksharam Avijnata sahasramshurvidhata kritalakshanah

Meaningधर्मगुप्, धर्मकृत्, धर्मी, सत्-असत्, क्षर-अक्षर; अविज्ञाता, सहस्रांशु, विधाता और कृतलक्षण।

Verse 60#

Gabhastinemih sattvasthah simho bhutamaheshvarah

गभस्तिनेमिः सत्त्वस्थः सिंहो भूतमहेश्वरः आदिदेवो महादेवो देवेशो देवभृद्गुरुः ५२॥

Gabhastinemih sattvasthah simho bhutamaheshvarah Adidevo mahadevo devesho devabhridguruh

Meaningगभस्तिनेमि, सत्त्वस्थ, सिंह, भूतमहेश्वर; आदिदेव, महादेव, देवेश और देवभृद् गुरु।

Verse 61#

Uttaro gopatirgopta jnanagamyah puratanah

उत्तरो गोपतिर्गोप्ता ज्ञानगम्यः पुरातनः शरीरभूतभृद्भोक्ता कपीन्द्रो भूरिदक्षिणः ५३॥

Uttaro gopatirgopta jnanagamyah puratanah Sharirabhutabhridbhokta kapindro bhuridakshinah

Meaningउत्तर, गोपति, गोप्ता, ज्ञानगम्य, पुरातन; शरीर-भूत-भृत्, भोक्ता, कपीन्द्र और भूरिदक्षिण।

Verse 62#

Somapomritapah somah purujitpurusattamah

सोमपोऽमृतपः सोमः पुरुजित्पुरुसत्तमः विनयो जयः सत्यसन्धो दाशार्हः सात्वताम्पतिः ५४॥ विनियोज्यः

Somapomritapah somah purujitpurusattamah Vinayo jayah satyasandho dasharhah satvatampatih viniyojyah

Meaningसोमप, अमृतप, सोम, पुरुजित्, पुरुसत्तम; विनय, जय, सत्यसन्ध, दाशार्ह और सात्वतां पति।

Verse 63#

Jivo vinayita sakshi mukundomitavikramah

जीवो विनयिता साक्षी मुकुन्दोऽमितविक्रमः अम्भोनिधिरनन्तात्मा महोदधिशयोऽन्तकः ५५॥

Jivo vinayita sakshi mukundomitavikramah Ambhonidhiranantatma mahodadhishayontakah

Meaningजीव, विनयिता, साक्षी, मुकुन्द, अमितविक्रम; अम्भोनिधि, अनन्तात्मा, महोदधिशय और अन्तक।

Verse 64#

Ajo maharhah svabhavyo jitamitrah pramodanah

अजो महार्हः स्वाभाव्यो जितामित्रः प्रमोदनः आनन्दो नन्दनो नन्दः सत्यधर्मा त्रिविक्रमः ५६॥

Ajo maharhah svabhavyo jitamitrah pramodanah Anando nandano nandah satyadharma trivikramah

Meaningअज, महार्ह, स्वाभाव्य, जितामित्र, प्रमोदन; आनन्द, नन्दन, नन्द, सत्यधर्मा और त्रिविक्रम।

Verse 65#

Maharshih kapilacharyah kritajno medinipatih

महर्षिः कपिलाचार्यः कृतज्ञो मेदिनीपतिः त्रिपदस्त्रिदशाध्यक्षो महाशृङ्गः कृतान्तकृत् ५७॥

Maharshih kapilacharyah kritajno medinipatih Tripadastridashadhyaksho mahashringah kritantakrit

Meaningमहर्षि, कपिलाचार्य, कृतज्ञ, मेदिनीपति; त्रिपद, त्रिदशाध्यक्ष, महाशृंग और कृतान्तकृत्।

Verse 66#

Mahavaraho govindah sushenah kanakangadi

महावराहो गोविन्दः सुषेणः कनकाङ्गदी गुह्यो गभीरो गहनो गुप्तश्चक्रगदाधरः ५८॥

Mahavaraho govindah sushenah kanakangadi Guhyo gabhiro gahano guptashchakragadadharah

Meaningमहावराह, गोविन्द, सुषेण, कनकांगदी; गुह्य, गभीर, गहन, गुप्त और चक्र-गदाधर।

Verse 67#

Vedhah svangojitah krishno dridhah sankarshanochyutah

वेधाः स्वाङ्गोऽजितः कृष्णो दृढः सङ्कर्षणोऽच्युतः वरुणो वारुणो वृक्षः पुष्कराक्षो महामनाः ५९॥

Vedhah svangojitah krishno dridhah sankarshanochyutah Varuno varuno vrikshah pushkaraksho mahamanah

Meaningवेधा, स्वांग, अजित, कृष्ण, दृढ़, सङ्कर्षण, अच्युत; वरुण, वारुण, वृक्ष, पुष्कराक्ष और महामना।

Verse 68#

Bhagavan bhagahanandi vanamali halayudhah

भगवान् भगहाऽऽनन्दी वनमाली हलायुधः आदित्यो ज्योतिरादित्यः सहिष्णुर्गतिसत्तमः ६०॥

Bhagavan bhagahanandi vanamali halayudhah Adityo jyotiradityah sahishnurgatisattamah

Meaningभगवान, भगहा, आनन्दी, वनमाली, हलायुध; आदित्य, ज्योतिरादित्य, सहिष्णु और गतिसत्तम।

Verse 69#

Sudhanva khandaparashurdaruno dravinapradah

सुधन्वा खण्डपरशुर्दारुणो द्रविणप्रदः दिवस्पृक् सर्वदृग्व्यासो वाचस्पतिरयोनिजः ६१॥

Sudhanva khandaparashurdaruno dravinapradah Divasprik sarvadrigvyaso vachaspatirayonijah

Meaningसुधन्वा, खण्डपरशु, दारुण, द्रविणप्रद; दिवस्पृक्, सर्वदृक्, व्यास, वाचस्पति और अयोनिज।

Verse 70#

Trisama samagah sama nirvanam bheshajam bhishak

त्रिसामा सामगः साम निर्वाणं भेषजं भिषक् संन्यासकृच्छमः शान्तो निष्ठा शान्तिः परायणम् ६२॥

Trisama samagah sama nirvanam bheshajam bhishak Samnyasakrichchhamah shanto nishtha shantih parayanam

Meaningत्रिसामा, सामग, साम, निर्वाण, भेषज, भिषक्; संन्यासकृत्, शम, शान्त, निष्ठा, शान्ति और परायण।

Verse 71#

Shubhangah shantidah srashta kumudah kuvaleshayah

शुभाङ्गः शान्तिदः स्रष्टा कुमुदः कुवलेशयः गोहितो गोपतिर्गोप्ता वृषभाक्षो वृषप्रियः ६३॥

Shubhangah shantidah srashta kumudah kuvaleshayah Gohito gopatirgopta vrishabhaksho vrishapriyah

Meaningशुभांग, शान्तिद, स्रष्टा, कुमुद, कुवलेशय; गोहित, गोपति, गोप्ता, वृषभाक्ष और वृषप्रिय।

Verse 72#

Anivarti nivrittatma sankshepta kshemakrichchhivah

अनिवर्ती निवृत्तात्मा सङ्क्षेप्ता क्षेमकृच्छिवः श्रीवत्सवक्षाः श्रीवासः श्रीपतिः श्रीमतांवरः ६४॥

Anivarti nivrittatma sankshepta kshemakrichchhivah Shrivatsavakshah shrivasah shripatih shrimatamvarah

Meaningअनिवर्ती, निवृत्तात्मा, संक्षेप्ता, क्षेमकृत्, शिव; श्रीवत्सवक्ष, श्रीवास, श्रीपति और श्रीमतां वर।

Verse 73#

Shridah shrishah shrinivasah shrinidhih shrivibhavanah

श्रीदः श्रीशः श्रीनिवासः श्रीनिधिः श्रीविभावनः श्रीधरः श्रीकरः श्रेयः श्रीमाँल्लोकत्रयाश्रयः ६५॥

Shridah shrishah shrinivasah shrinidhih shrivibhavanah Shridharah shrikarah shreyah shrimanllokatrayashrayah

Meaningश्रीद, श्रीश, श्रीनिवास, श्रीनिधि, श्रीविभावन; श्रीधर, श्रीकर, श्रेय, श्रीमान और लोकत्रयाश्रय।

Verse 74#

Svakshah svangah shatanando nandirjyotirganeshvarah

स्वक्षः स्वङ्गः शतानन्दो नन्दिर्ज्योतिर्गणेश्वरः विजितात्माऽविधेयात्मा सत्कीर्तिश्छिन्नसंशयः ६६॥

Svakshah svangah shatanando nandirjyotirganeshvarah Vijitatmavidheyatma satkirtishchhinnasamshayah

Meaningस्वक्ष, स्वंग, शतानन्द, नन्दि, ज्योतिर्गणेश्वर; विजितात्मा, अविधेयात्मा, सत्कीर्ति और छिन्नसंशय।

Verse 75#

Udirnah sarvatashchakshuranishah shashvatasthirah

उदीर्णः सर्वतश्चक्षुरनीशः शाश्वतस्थिरः भूशयो भूषणो भूतिर्विशोकः शोकनाशनः ६७॥

Udirnah sarvatashchakshuranishah shashvatasthirah Bhushayo bhushano bhutirvishokah shokanashanah

Meaningउदीर्ण, सर्वतश्चक्षु, अनीश, शाश्वत-स्थिर; भूशय, भूषण, भूति, विशोक और शोकनाशन।

Verse 76#

Archishmanarchitah kumbho vishuddhatma vishodhanah

अर्चिष्मानर्चितः कुम्भो विशुद्धात्मा विशोधनः अनिरुद्धोऽप्रतिरथः प्रद्युम्नोऽमितविक्रमः ६८॥

Archishmanarchitah kumbho vishuddhatma vishodhanah Aniruddhopratirathah pradyumnomitavikramah

Meaningअर्चिष्मान, अर्चित, कुम्भ, विशुद्धात्मा, विशोधन; अनिरुद्ध, अप्रतिरथ, प्रद्युम्न और अमितविक्रम।

Verse 77#

Kalaneminiha virah shaurih shurajaneshvarah

कालनेमिनिहा वीरः शौरिः शूरजनेश्वरः त्रिलोकात्मा त्रिलोकेशः केशवः केशिहा हरिः ६९॥

Kalaneminiha virah shaurih shurajaneshvarah Trilokatma trilokeshah keshavah keshiha harih

Meaningकालनेमिनिहा, वीर, शौरि, शूरजनेश्वर; त्रिलोकात्मा, त्रिलोकेश, केशव, केशिहा और हरि।

Verse 78#

Kamadevah kamapalah kami kantah kritagamah

कामदेवः कामपालः कामी कान्तः कृतागमः अनिर्देश्यवपुर्विष्णुर्वीरोऽनन्तो धनञ्जयः ७०॥

Kamadevah kamapalah kami kantah kritagamah Anirdeshyavapurvishnurvironanto dhananjayah

Meaningकामदेव, कामपाल, कामी, कान्त, कृतागम; अनिर्देश्यवपु, विष्णु, वीर, अनन्त और धनञ्जय।

Verse 79#

Brahmanyo brahmakrid brahma brahma brahmavivardhanah

ब्रह्मण्यो ब्रह्मकृद् ब्रह्मा ब्रह्म ब्रह्मविवर्धनः ब्रह्मविद् ब्राह्मणो ब्रह्मी ब्रह्मज्ञो ब्राह्मणप्रियः ७१॥

Brahmanyo brahmakrid brahma brahma brahmavivardhanah Brahmavid brahmano brahmi brahmajno brahmanapriyah

Meaningब्रह्मण्य, ब्रह्मकृत्, ब्रह्मा, ब्रह्म, ब्रह्मविवर्धन; ब्रह्मविद्, ब्राह्मण, ब्रह्मी, ब्रह्मज्ञ और ब्राह्मणप्रिय।

Verse 80#

Mahakramo mahakarma mahateja mahoragah

महाक्रमो महाकर्मा महातेजा महोरगः महाक्रतुर्महायज्वा महायज्ञो महाहविः ७२॥

Mahakramo mahakarma mahateja mahoragah Mahakraturmahayajva mahayajno mahahavih

Meaningमहाक्रम, महाकर्मा, महातेजा, महोरग; महाक्रतु, महायज्वा, महायज्ञ और महाहवि।

Verse 81#

Stavyah stavapriyah stotram stutih stota ranapriyah

स्तव्यः स्तवप्रियः स्तोत्रं स्तुतिः स्तोता रणप्रियः पूर्णः पूरयिता पुण्यः पुण्यकीर्तिरनामयः ७३॥

Stavyah stavapriyah stotram stutih stota ranapriyah Purnah purayita punyah punyakirtiranamayah

Meaningस्तव्य, स्तवप्रिय, स्तोत्र, स्तुति, स्तोता, रणप्रिय; पूर्ण, पूरयिता, पुण्य, पुण्यकीर्ति और अनामय।

Verse 82#

Manojavastirthakaro vasureta vasupradah

मनोजवस्तीर्थकरो वसुरेता वसुप्रदः वसुप्रदो वासुदेवो वसुर्वसुमना हविः ७४॥

Manojavastirthakaro vasureta vasupradah Vasuprado vasudevo vasurvasumana havih

Meaningमनोजव, तीर्थकर, वसुरेता, वसुप्रद; वसुप्रद, वासुदेव, वसु, वसुमना और हवि।

Verse 83#

Sadgatih satkritih satta sadbhutih satparayanah

सद्गतिः सत्कृतिः सत्ता सद्भूतिः सत्परायणः शूरसेनो यदुश्रेष्ठः सन्निवासः सुयामुनः ७५॥

Sadgatih satkritih satta sadbhutih satparayanah Shuraseno yadushreshthah sannivasah suyamunah

Meaningसद्गति, सत्कृति, सत्ता, सद्भूति, सत्परायण; शूरसेन, यदुश्रेष्ठ, सन्निवास और सुयामुन।

Verse 84#

Bhutavaso vasudevah sarvasunilayonalah

भूतावासो वासुदेवः सर्वासुनिलयोऽनलः दर्पहा दर्पदो दृप्तो दुर्धरोऽथापराजितः ७६॥

Bhutavaso vasudevah sarvasunilayonalah Darpaha darpado dripto durdharothaparajitah

Meaningभूतावास, वासुदेव, सर्वासुनिलय, अनल; दर्पहा, दर्पद, दृप्त, दुर्धर और अपराजित।

Verse 85#

Vishvamurtirmahamurtirdiptamurtiramurtiman

विश्वमूर्तिर्महामूर्तिर्दीप्तमूर्तिरमूर्तिमान् अनेकमूर्तिरव्यक्तः शतमूर्तिः शताननः ७७॥

Vishvamurtirmahamurtirdiptamurtiramurtiman Anekamurtiravyaktah shatamurtih shatananah

Meaningविश्वमूर्ति, महामूर्ति, दीप्तमूर्ति, अमूर्तिमान; अनेकमूर्ति, अव्यक्त, शतमूर्ति और शतानन।

Verse 86#

Eko naikah savah kah kim yat tatpadamanuttamam

एको नैकः सवः कः किं यत् तत्पदमनुत्तमम् लोकबन्धुर्लोकनाथो माधवो भक्तवत्सलः ७८॥

Eko naikah savah kah kim yat tatpadamanuttamam Lokabandhurlokanatho madhavo bhaktavatsalah

Meaningएक, नैक, सव, क, किं, यत्, तत्, परम पद; लोकबन्धु, लोकनाथ, माधव और भक्तवत्सल।

Verse 87#

Suvarnavarno hemango varangashchandanangadi

सुवर्णवर्णो हेमाङ्गो वराङ्गश्चन्दनाङ्गदी वीरहा विषमः शून्यो घृताशीरचलश्चलः ७९॥

Suvarnavarno hemango varangashchandanangadi Viraha vishamah shunyo ghritashirachalashchalah

Meaningसुवर्णवर्ण, हेमांग, वरांग, चन्दनांगदी; वीरहा, विषम, शून्य, घृताशी, अचल और चल।

Verse 88#

Amani manado manyo lokasvami trilokadhrik

अमानी मानदो मान्यो लोकस्वामी त्रिलोकधृक् सुमेधा मेधजो धन्यः सत्यमेधा धराधरः ८०॥

Amani manado manyo lokasvami trilokadhrik Sumedha medhajo dhanyah satyamedha dharadharah

Meaningअमानी, मानद, मान्य, लोकस्वामी, त्रिलोकधृक्; सुमेधा, मेधज, धन्य, सत्यमेधा और धराधर।

Verse 89#

Tejovrisho dyutidharah sarvashastrabhritam varah

तेजोवृषो द्युतिधरः सर्वशस्त्रभृतां वरः प्रग्रहो निग्रहो व्यग्रो नैकशृङ्गो गदाग्रजः ८१॥

Tejovrisho dyutidharah sarvashastrabhritam varah Pragraho nigraho vyagro naikashringo gadagrajah

Meaningतेजोवृष, द्युतिधर, सर्व शस्त्रधारियों में श्रेष्ठ; प्रग्रह, निग्रह, व्यग्र, नैकशृंग और गदाग्रज।

Verse 90#

Chaturmurtishchaturbahushchaturvyuhashchaturgatih

चतुर्मूर्तिश्चतुर्बाहुश्चतुर्व्यूहश्चतुर्गतिः चतुरात्मा चतुर्भावश्चतुर्वेदविदेकपात् ८२॥

Chaturmurtishchaturbahushchaturvyuhashchaturgatih Chaturatma chaturbhavashchaturvedavidekapat

Meaningचतुर्मूर्ति, चतुर्बाहु, चतुर्व्यूह, चतुर्गति; चतुरात्मा, चतुर्भाव, चतुर्वेदविद् और एकपात्।

Verse 91#

Samavartonivrittatma durjayo duratikramah

समावर्तोऽनिवृत्तात्मा दुर्जयो दुरतिक्रमः दुर्लभो दुर्गमो दुर्गो दुरावासो दुरारिहा ८३॥

Samavartonivrittatma durjayo duratikramah Durlabho durgamo durgo duravaso durariha

Meaningसमावर्त, अनिवृत्तात्मा, दुर्जय, दुरतिक्रम; दुर्लभ, दुर्गम, दुर्ग, दुरावास और दुरारिहा।

Verse 92#

Shubhango lokasarangah sutantustantuvardhanah

शुभाङ्गो लोकसारङ्गः सुतन्तुस्तन्तुवर्धनः इन्द्रकर्मा महाकर्मा कृतकर्मा कृतागमः ८४॥

Shubhango lokasarangah sutantustantuvardhanah Indrakarma mahakarma kritakarma kritagamah

Meaningशुभांग, लोकसारंग, सुतन्तु, तन्तुवर्धन; इन्द्रकर्मा, महाकर्मा, कृतकर्मा और कृतागम।

Verse 93#

Udbhavah sundarah sundo ratnanabhah sulochanah

उद्भवः सुन्दरः सुन्दो रत्ननाभः सुलोचनः अर्को वाजसनः शृङ्गी जयन्तः सर्वविज्जयी ८५॥

Udbhavah sundarah sundo ratnanabhah sulochanah Arko vajasanah shringi jayantah sarvavijjayi

Meaningउद्भव, सुन्दर, सुन्द, रत्ननाभ, सुलोचन; अर्क, वाजसन, शृंगी, जयन्त और सर्वविज्जयी।

Verse 94#

Suvarnabindurakshobhyah sarvavagishvareshvarah

सुवर्णबिन्दुरक्षोभ्यः सर्ववागीश्वरेश्वरः महाह्रदो महागर्तो महाभूतो महानिधिः ८६॥

Suvarnabindurakshobhyah sarvavagishvareshvarah Mahahrado mahagarto mahabhuto mahanidhih

Meaningसुवर्णबिन्दु, अक्षोभ्य, समस्त वाणी के ईश्वरों के ईश्वर; महाह्रद, महागर्त, महाभूत और महानिधि।

Verse 95#

Kumudah kundarah kundah parjanyah pavanonilah

कुमुदः कुन्दरः कुन्दः पर्जन्यः पावनोऽनिलः अमृताशोऽमृतवपुः सर्वज्ञः सर्वतोमुखः ८७॥

Kumudah kundarah kundah parjanyah pavanonilah Amritashomritavapuh sarvajnah sarvatomukhah

Meaningकुमुद, कुन्दर, कुन्द, पर्जन्य, पावन, अनिल; अमृताश, अमृतवपु, सर्वज्ञ और सर्वतोमुख।

Verse 96#

Sulabhah suvratah siddhah shatrujichchhatrutapanah

सुलभः सुव्रतः सिद्धः शत्रुजिच्छत्रुतापनः न्यग्रोधोऽदुम्बरोऽश्वत्थश्चाणूरान्ध्रनिषूदनः ८८॥

Sulabhah suvratah siddhah shatrujichchhatrutapanah Nyagrodhodumbaroshvatthashchanurandhranishudanah

Meaningसुलभ, सुव्रत, सिद्ध, शत्रुजित्, शत्रुतापन; न्यग्रोध, उदुम्बर, अश्वत्थ और चाणूर-आन्ध्र-निषूदन।

Verse 97#

Sahasrarchih saptajihvah saptaidhah saptavahanah

सहस्रार्चिः सप्तजिह्वः सप्तैधाः सप्तवाहनः अमूर्तिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद्भयनाशनः ८९॥

Sahasrarchih saptajihvah saptaidhah saptavahanah Amurtiranaghochintyo bhayakridbhayanashanah

Meaningसहस्रार्चि, सप्तजिह्व, सप्तैधा, सप्तवाहन; अमूर्ति, अनघ, अचिन्त्य, भयकृत् और भयनाशन।

Verse 98#

Anurbrihatkrishah sthulo gunabhrinnirguno mahan

अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः ९०॥

Anurbrihatkrishah sthulo gunabhrinnirguno mahan Adhritah svadhritah svasyah pragvamsho vamshavardhanah

Meaningअणु-बृहत्, कृश-स्थूल; गुणभृत्, निर्गुण, महान; अधृत, स्वधृत, स्वास्य, प्राग्वंश और वंशवर्धन।

Verse 99#

Bharabhrit kathito yogi yogishah sarvakamadah

भारभृत् कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः आश्रमः श्रमणः क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः ९१॥

Bharabhrit kathito yogi yogishah sarvakamadah Ashramah shramanah kshamah suparno vayuvahanah

Meaningभारभृत्, कथित, योगी, योगीश, सर्वकामद; आश्रम, श्रमण, क्षाम, सुपर्ण और वायुवाहन।

Verse 100#

Dhanurdharo dhanurvedo dando damayita damah

धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दमः अपराजितः सर्वसहो नियन्ताऽनियमोऽयमः ९२॥

Dhanurdharo dhanurvedo dando damayita damah Aparajitah sarvasaho niyantaniyamoyamah

Meaningधनुर्धर, धनुर्वेद, दण्ड, दमयिता, दम; अपराजित, सर्वसह, नियन्ता, अनियम और अयम।

Verse 101#

Sattvavan sattvikah satyah satyadharmaparayanah

सत्त्ववान् सात्त्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः अभिप्रायः प्रियार्होऽर्हः प्रियकृत् प्रीतिवर्धनः ९३॥

Sattvavan sattvikah satyah satyadharmaparayanah Abhiprayah priyarhorhah priyakrit pritivardhanah

Meaningसत्त्ववान, सात्त्विक, सत्य, सत्यधर्मपरायण; अभिप्राय, प्रियार्ह, अर्ह, प्रियकृत् और प्रीतिवर्धन।

Verse 102#

Vihayasagatirjyotih suruchirhutabhugvibhuh

विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः ९४॥

Vihayasagatirjyotih suruchirhutabhugvibhuh Ravirvirochanah suryah savita ravilochanah

Meaningविहायसगति, ज्योति, सुरुचि, हुतभुक्, विभु; रवि, विरोचन, सूर्य, सविता और रविलोचन।

Verse 103#

Ananto hutabhugbhokta sukhado naikajograjah

अनन्तो हुतभुग्भोक्ता सुखदो नैकजोऽग्रजः अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भुतः ९५॥

Ananto hutabhugbhokta sukhado naikajograjah Anirvinnah sadamarshi lokadhishthanamadbhutah

Meaningअनन्त, हुतभुक्-भोक्ता, सुखद, नैकज, अग्रज; अनिर्विण्ण, सदामर्षी, लोकाधिष्ठान और अद्भुत।

Verse 104#

Sanatsanatanatamah kapilah kapiravyayah

सनात्सनातनतमः कपिलः कपिरव्ययः स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्स्वस्ति स्वस्तिभुक्स्वस्तिदक्षिणः ९६॥

Sanatsanatanatamah kapilah kapiravyayah Svastidah svastikritsvasti svastibhuksvastidakshinah

Meaningसनात्, सनातनतम, कपिल, कपि, अव्यय; स्वस्तिद, स्वस्तिकृत्, स्वस्ति, स्वस्तिभुक् और स्वस्तिदक्षिण।

Verse 105#

Araudrah kundali chakri vikramyurjitashasanah

अरौद्रः कुण्डली चक्री विक्रम्यूर्जितशासनः शब्दातिगः शब्दसहः शिशिरः शर्वरीकरः ९७॥

Araudrah kundali chakri vikramyurjitashasanah Shabdatigah shabdasahah shishirah sharvarikarah

Meaningअरौद्र, कुण्डली, चक्री, विक्रमी, ऊर्जितशासन; शब्दातिग, शब्दसह, शिशिर और शर्वरीकर।

Verse 106#

Akrurah peshalo daksho dakshinah kshaminamvarah

अक्रूरः पेशलो दक्षो दक्षिणः क्षमिणांवरः विद्वत्तमो वीतभयः पुण्यश्रवणकीर्तनः ९८॥

Akrurah peshalo daksho dakshinah kshaminamvarah Vidvattamo vitabhayah punyashravanakirtanah

Meaningअक्रूर, पेशल, दक्ष, दक्षिण, क्षमिणां वर; विद्वत्तम, वीतभय और पुण्यश्रवणकीर्तन।

Verse 107#

Uttarano dushkritiha punyo duhsvapnanashanah

उत्तारणो दुष्कृतिहा पुण्यो दुःस्वप्ननाशनः वीरहा रक्षणः सन्तो जीवनः पर्यवस्थितः ९९॥

Uttarano dushkritiha punyo duhsvapnanashanah Viraha rakshanah santo jivanah paryavasthitah

Meaningउत्तारण, दुष्कृतिहा, पुण्य, दुःस्वप्ननाशन; वीरहा, रक्षण, सन्त, जीवन और पर्यवस्थित।

Verse 108#

Anantaruponantashrirjitamanyurbhayapahah

अनन्तरूपोऽनन्तश्रीर्जितमन्युर्भयापहः चतुरश्रो गभीरात्मा विदिशो व्यादिशो दिशः १००॥

Anantaruponantashrirjitamanyurbhayapahah Chaturashro gabhiratma vidisho vyadisho dishah

Meaningअनन्तरूप, अनन्तश्री, जितमन्यु, भयापह; चतुरश्र, गभीरात्मा, विदिश, व्यादिश और दिश।

Verse 109#

Anadirbhurbhuvo lakshmih suviro ruchirangadah

अनादिर्भूर्भुवो लक्ष्मीः सुवीरो रुचिराङ्गदः जननो जनजन्मादिर्भीमो भीमपराक्रमः १०१॥

Anadirbhurbhuvo lakshmih suviro ruchirangadah Janano janajanmadirbhimo bhimaparakramah

Meaningअनादि, भू-भुवः, लक्ष्मी, सुवीर, रुचिरांगद; जनन, जनजन्मादि, भीम और भीमपराक्रम।

Verse 110#

Adharanilayodhata pushpahasah prajagarah

आधारनिलयोऽधाता पुष्पहासः प्रजागरः ऊर्ध्वगः सत्पथाचारः प्राणदः प्रणवः पणः १०२॥

Adharanilayodhata pushpahasah prajagarah Urdhvagah satpathacharah pranadah pranavah panah

Meaningआधारनिलय, अधाता, पुष्पहास, प्रजागर; ऊर्ध्वग, सत्पथाचार, प्राणद, प्रणव और पण।

Verse 111#

Pramanam prananilayah pranabhritpranajivanah

प्रमाणं प्राणनिलयः प्राणभृत्प्राणजीवनः तत्त्वं तत्त्वविदेकात्मा जन्ममृत्युजरातिगः १०३॥

Pramanam prananilayah pranabhritpranajivanah Tattvam tattvavidekatma janmamrityujaratigah

Meaningप्रमाण, प्राणनिलय, प्राणभृत्, प्राणजीवन; तत्त्व, तत्त्वविद्, एकात्मा और जन्म-मृत्यु-जरा से परे।

Verse 112#

Bhurbhuvahsvastarustarah savita prapitamahah

भूर्भुवःस्वस्तरुस्तारः सविता प्रपितामहः यज्ञो यज्ञपतिर्यज्वा यज्ञाङ्गो यज्ञवाहनः १०४॥

Bhurbhuvahsvastarustarah savita prapitamahah Yajno yajnapatiryajva yajnango yajnavahanah

Meaningभूर्भुवःस्व-स्तरु, तार, सविता, प्रपितामह; यज्ञ, यज्ञपति, यज्वा, यज्ञांग और यज्ञवाहन।

Verse 113#

Yajnabhrid yajnakrid yajni yajnabhug yajnasadhanah

यज्ञभृद् यज्ञकृद् यज्ञी यज्ञभुग् यज्ञसाधनः यज्ञान्तकृद् यज्ञगुह्यमन्नमन्नाद एव १०५॥

Yajnabhrid yajnakrid yajni yajnabhug yajnasadhanah Yajnantakrid yajnaguhyamannamannada eva cha

Meaningयज्ञभृत्, यज्ञकृत्, यज्ञी, यज्ञभुक्, यज्ञसाधन; यज्ञान्तकृत्, यज्ञगुह्य, अन्न और अन्नाद।

Verse 114#

Atmayonih svayanjato vaikhanah samagayanah

आत्मयोनिः स्वयञ्जातो वैखानः सामगायनः देवकीनन्दनः स्रष्टा क्षितीशः पापनाशनः १०६॥

Atmayonih svayanjato vaikhanah samagayanah Devakinandanah srashta kshitishah papanashanah

Meaningआत्मयोनि, स्वयञ्जात, वैखान, सामगायन; देवकीनन्दन, स्रष्टा, क्षितीश और पापनाशन।

Verse 115#

Shankhabhrinnandaki chakri sharngadhanva gadadharah

शङ्खभृन्नन्दकी चक्री शार्ङ्गधन्वा गदाधरः रथाङ्गपाणिरक्षोभ्यः सर्वप्रहरणायुधः १०७॥

Shankhabhrinnandaki chakri sharngadhanva gadadharah Rathangapanirakshobhyah sarvapraharanayudhah

Meaningशंखभृत्, नन्दकी, चक्री, शार्ङ्गधन्वा, गदाधर; रथांगपाणि, अक्षोभ्य और सर्वप्रहरणायुध।

Verse 116#

Vanamali gadi sharngi shankhi chakri cha nandaki

वनमाली गदी शार्ङ्गी शङ्खी चक्री नन्दकी श्रीमान् नारायणो विष्णुर्वासुदेवोऽभिरक्षतु १०८॥

Vanamali gadi sharngi shankhi chakri cha nandaki Shriman narayano vishnurvasudevobhirakshatu

Meaningवनमाला, गदा, शार्ङ्ग, शंख, चक्र और नन्दक धारण करने वाले — श्रीमान नारायण, विष्णु, वासुदेव हमारी पूर्ण रक्षा करें!

Verse 117#

Phalashrutih

फलश्रुतिः

Phalashrutih

Meaningफलश्रुति — इन सहस्रनामों के पाठ का फल:

Verse 118#

Bhishma uvacha —

भीष्म उवाच इतीदं कीर्तनीयस्य केशवस्य महात्मनः नाम्नां सहस्रं दिव्यानामशेषेण प्रकीर्तितम्

Bhishma uvacha — Itidam kirtaniyasya keshavasya mahatmanah Namnam sahasram divyanamasheshena prakirtitam

Meaningभीष्म बोले: इस प्रकार मैंने स्तुति-योग्य महात्मा केशव के एक हजार दिव्य नामों का पूर्ण कीर्तन किया।

Verse 119#

Ya idam sharinuyannityam yashchapi parikirtayet

इदं श‍ृणुयान्नित्यं यश्चापि परिकीर्तयेत् नाशुभं प्राप्नुयात्किञ्चित्सोऽमुत्रेह मानवः

Ya idam sharinuyannityam yashchapi parikirtayet Nashubham prapnuyatkinchitsomutreha cha manavah

Meaningजो मनुष्य प्रतिदिन इसे सुनता और इसका कीर्तन करता है, उसका इस लोक और परलोक में कोई अशुभ नहीं होता।

Verse 120#

Durganyatitaratyashu purushah purushottamam

दुर्गाण्यतितरत्याशु पुरुषः पुरुषोत्तमम् स्तुवन्नामसहस्रेण नित्यं भक्तिसमन्वितः वासुदेवाश्रयो मर्त्यो वासुदेवपरायणः सर्वपापविशुद्धात्मा याति ब्रह्म सनातनम्

Durganyatitaratyashu purushah purushottamam Stuvannamasahasrena nityam bhaktisamanvitah Vasudevashrayo martyo vasudevaparayanah Sarvapapavishuddhatma yati brahma sanatanam

Meaningजो भक्तिपूर्वक प्रतिदिन इन सहस्रनामों से पुरुषोत्तम की स्तुति करता है, वह शीघ्र समस्त कठिनाइयों से पार हो जाता है। जो मनुष्य वासुदेव की शरण लेता और उनमें परायण रहता है, उसकी आत्मा सब पापों से शुद्ध होकर सनातन ब्रह्म को प्राप्त होती है।

Verse 121#

Na vasudevabhaktanamashubham vidyate kvachit

वासुदेवभक्तानामशुभं विद्यते क्वचित् जन्ममृत्युजराव्याधिभयं नैवोपजायते

Na vasudevabhaktanamashubham vidyate kvachit Janmamrityujaravyadhibhayam naivopajayate

Meaningवासुदेव के भक्तों का कभी कोई अशुभ नहीं होता; उन्हें जन्म, मृत्यु, जरा और रोग का भय नहीं रहता।

Verse 122#

Arjuna uvacha —

अर्जुन उवाच पद्मपत्रविशालाक्ष पद्मनाभ सुरोत्तम भक्तानामनुरक्तानां त्राता भव जनार्दन श्रीभगवानुवाच यो मां नामसहस्रेण स्तोतुमिच्छति पाण्डव सोऽहमेकेन श्लोकेन स्तुत एव संशयः

Arjuna uvacha — Padmapatravishalaksha padmanabha surottama Bhaktanamanuraktanam trata bhava janardana Shribhagavanuvacha — Yo mam namasahasrena stotumichchhati pandava Sohamekena shlokena stuta eva na samshayah

Meaningअर्जुन बोले: हे कमलनयन, पद्मनाभ, देवश्रेष्ठ! अपने प्रेमी भक्तों के रक्षक बनिए, हे जनार्दन। श्रीभगवान बोले: हे पाण्डव! जो सहस्रनाम से मेरी स्तुति करना चाहता है, वह एक श्लोक मात्र से भी मेरी पूर्ण स्तुति कर लेता है — इसमें सन्देह नहीं।

Verse 123#

Vyasa uvacha —

व्यास उवाच वासनाद्वासुदेवस्य वासितं भुवनत्रयम् सर्वभूतनिवासोऽसि वासुदेव नमोऽस्तु ते

Vyasa uvacha — Vasanadvasudevasya vasitam bhuvanatrayam Sarvabhutanivasosi vasudeva namostu te

Meaningव्यास बोले: वासुदेव के निवास से तीनों लोक व्याप्त हैं। आप समस्त भूतों के निवास हैं — हे वासुदेव, आपको नमस्कार।

Verse 124#

Parvatyuvacha —

पार्वत्युवाच केनोपायेन लघुना विष्णोर्नामसहस्रकम् पठ्यते पण्डितैर्नित्यं श्रोतुमिच्छाम्यहं प्रभो ईश्वर उवाच श्रीराम राम रामेति रमे रामे मनोरमे सहस्रनाम तत्तुल्यं रामनाम वरानने

Parvatyuvacha — Kenopayena laghuna vishnornamasahasrakam Pathyate panditairnityam shrotumichchhamyaham prabho Ishvara uvacha — Shrirama rama rameti rame rame manorame Sahasranama tattulyam ramanama varanane

Meaningपार्वती ने पूछा: हे प्रभु! विद्वान किस सरल उपाय से विष्णु के सहस्रनाम का नित्य पाठ करते हैं? मैं सुनना चाहती हूँ। शिव बोले: 'श्रीराम, राम, राम' — इस मनोरम राम में मैं रमण करता हूँ; हे सुमुखी! रामनाम सम्पूर्ण सहस्रनाम के तुल्य है।

Verse 125#

Brahmovacha —

ब्रह्मोवाच नमोऽस्त्वनन्ताय सहस्रमूर्तये सहस्रपादाक्षिशिरोरुबाहवे सहस्रनाम्ने पुरुषाय शाश्वते सहस्रकोटियुगधारिणे नमः

Brahmovacha — Namostvanantaya sahasramurtaye Sahasrapadakshishirorubahave Sahasranamne purushaya shashvate Sahasrakotiyugadharine namah

Meaningब्रह्मा बोले: सहस्र रूपों वाले अनन्त को नमस्कार — सहस्र चरण, नेत्र, शीश और भुजाओं वाले; सहस्र नामों वाले शाश्वत पुरुष, सहस्र-कोटि युगों के धारक को नमस्कार।

Verse 126#

Sanjaya uvacha —

सञ्जय उवाच यत्र योगेश्वरः कृष्णो यत्र पार्थो धनुर्धरः तत्र श्रीर्विजयो भूतिर्ध्रुवा नीतिर्मतिर्मम

Sanjaya uvacha — Yatra yogeshvarah krishno yatra partho dhanurdharah Tatra shrirvijayo bhutirdhruva nitirmatirmama

Meaningसञ्जय बोले: जहाँ योगेश्वर कृष्ण हैं और जहाँ धनुर्धर अर्जुन हैं — वहीं श्री, विजय, विभूति और अचल नीति है: यही मेरा निश्चय है।

Verse 127#

Kayena vacha manasendriyairva

कायेन वाचा मनसेन्द्रियैर्वा बुद्ध्यात्मना वा प्रकृतेः स्वभावात् करोमि यद्यत्सकलं परस्मै नारायणायेति समर्पयामि

Kayena vacha manasendriyairva Buddhyatmana va prakriteh svabhavat Karomi yadyatsakalam parasmai Narayanayeti samarpayami

Meaningमैं शरीर, वाणी, मन, इन्द्रियों, बुद्धि या आत्मा से, अथवा स्वभाववश जो कुछ भी करता हूँ, वह सब परम नारायण को समर्पित करता हूँ।

Verse 128#

Iti shrivishnordivyasahasranamastotram sampurnam

इति श्रीविष्णोर्दिव्यसहस्रनामस्तोत्रं सम्पूर्णम् तत् सत्

Iti shrivishnordivyasahasranamastotram sampurnam Om tat sat

Meaningइस प्रकार भगवान विष्णु का दिव्य सहस्रनाम स्तोत्र सम्पूर्ण हुआ। ॐ तत् सत्।

Word-by-Word Breakdown

विश्वम्
Vishvam
The Universe — He who is the universe itself
विष्णुः
Vishnuh
The All-Pervading One who enters everywhere
वषट्कारः
Vashatkarah
He invoked by the Vashat call in every sacrifice
भूतभव्यभवत्प्रभुः
Bhuta-Bhavya-Bhavat-Prabhuh
Lord of the past, present and future
पूतात्मा
Putatma
The ever-pure Self
परमात्मा
Paramatma
The Supreme Soul
मुक्तानां परमा गतिः
Muktanam Parama Gatih
The highest goal of the liberated
केशवः
Keshavah
He of beautiful locks; slayer of the demon Keshi
पुरुषोत्तमः
Purushottamah
The Supreme Person, highest of all beings
नारसिंहवपुः
Narasimhavapuh
He whose form is the Man-Lion, Narasimha
शिवः
Shivah
The ever-auspicious one
अच्युतः
Achyutah
The infallible, who never falls from His nature
हृषीकेशः
Hrishikeshah
The Lord of the senses
पद्मनाभः
Padmanabhah
He from whose navel-lotus Brahma was born
दामोदरः
Damodarah
He bound at the waist by Yashoda's cord
माधवः
Madhavah
Consort of Lakshmi (Ma); Lord of knowledge
मधुसूदनः
Madhusudanah
Slayer of the demon Madhu
गोविन्दः
Govindah
Protector of cows, earth and the Vedas
वासुदेवः
Vasudevah
The indwelling God; son of Vasudeva
त्रिविक्रमः
Trivikramah
He who measured the three worlds in three strides
वामनः
Vamanah
The dwarf incarnation
श्रीधरः
Shridharah
Bearer of Shri (Lakshmi) on His chest
हरिः
Harih
He who removes sins and sorrow
कृष्णः
Krishnah
The dark, all-attractive one; existence-knowledge-bliss
रामः
Ramah
In whom the yogis eternally delight
विश्वकर्मा
Vishvakarma
The architect of the universe
सहस्रनाम्ने
Sahasranamne
He of a thousand names
नारायणः
Narayanah
The resting-place of all beings; who dwells in the waters
अनादिनिधनः
Anadinidhanah
Without beginning or end
सर्वज्ञः
Sarvajnah
The all-knowing
स्थाणुः
Sthanuh
The firm, immovable pillar of existence
हिरण्यगर्भः
Hiranyagarbhah
The golden cosmic womb
पुण्डरीकाक्षः
Pundarikakshah
The lotus-eyed Lord
सुदर्शनः
Sudarshanah
Bearer of the Sudarshana discus
गदाधरः
Gadadharah
Wielder of the mace Kaumodaki
शङ्खभृत्
Shankhabhrit
Bearer of the conch Panchajanya
वनमाली
Vanamali
Adorned with the forest-flower garland (Vaijayanti)
जनार्दनः
Janardanah
The refuge of people; who is prayed to by all
उपेन्द्रः
Upendrah
The younger brother of Indra (as Vamana)
यज्ञः
Yajnah
He who is the sacrifice itself

Origin & History

Source: Mahabharata, Anushasana Parva (Book 13), Chapter 149

Author: Sage Vyasa (composed); narrated by Bhishma Pitamaha

Period: Ancient — traditionally c. 3000 BCE; scholarly c. 400 BCE

After the Kurukshetra war, Yudhishthira approached Bhishma, who lay on a bed of arrows awaiting his chosen hour of death. The grieving king asked six profound questions, the first being: 'Kim ekam daivatam loke — who is the one God of the universe, and by chanting whose name does a being cross beyond all sorrow?' In reply, with Lord Krishna seated beside him, Bhishma revealed the thousand names of Vishnu, declaring their recitation the highest of all dharmas and the surest path to liberation.

Frequently Asked Questions

What is Vishnu Sahasranamam?
Vishnu Sahasranamam is a hymn of the 1000 names of Lord Vishnu, found in the Anushasana Parva of the Mahabharata. Composed by Sage Vyasa, it was narrated by Bhishma to Yudhishthira and is the most widely recited stotram in the Vaishnava tradition.
How many names and shlokas are in Vishnu Sahasranamam?
It contains exactly 1000 names of Lord Vishnu arranged in 108 shlokas in the Anushtup metre, framed by dhyana (meditation) verses at the start and the Phalashruti (statement of benefits) at the end.
How long does it take to recite Vishnu Sahasranamam?
A complete recitation takes about 25–30 minutes at a steady pace. Beginners may take 40–45 minutes. With regular practice the rhythm becomes natural and effortless.
Who narrated the Vishnu Sahasranamam?
Bhishma Pitamaha narrated the thousand names to Yudhishthira while lying on the bed of arrows after the Kurukshetra war, in the presence of Lord Krishna himself. Sage Vyasa recorded it in the Mahabharata.
Can women and anyone recite Vishnu Sahasranamam?
Yes. There is no restriction of gender, caste or background. The Phalashruti explicitly states that anyone who recites or even listens with devotion attains the highest good.
What is the easiest way to get the benefit of all 1000 names?
In the Phalashruti, Lord Shiva tells Parvati that chanting the name of 'Rama' is equal to reciting all thousand names — 'Sri Rama Rama Rameti... sahasranama tat-tulyam'. Krishna also says that even a single verse offered with devotion praises Him fully.
On which day should Vishnu Sahasranamam be chanted?
Thursday (Guruvar) is most associated with Vishnu, but Ekadashi and Saturday are also highly auspicious. Many devotees recite it every morning as a daily practice.

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →