आञ्जनेय भुजङ्गम्
अन्य नाम / खोज: om sadgurushrityagarajasvamine namo namah · anjaneya bhujangam lyrics
अपनी भाषा/लिपि में पढ़ें
✦ अर्थ
आञ्जनेय भुजङ्गम् अञ्जना-पुत्र हनुमान की भुजङ्ग (सर्प) छंद में रची गई स्तुति है, जिसकी लहरदार लय सर्प की गति जैसी प्रवाहित होती है। यह राम के परम भक्त, भय का नाश करने वाले और बल व कल्याण के दाता हनुमान का वंदन करती है। श्रद्धा से इसका पाठ करने पर देवता की कृपा, आशीर्वाद और रक्षा प्राप्त होती है।
उत्पत्ति और कथा
Traditional · Traditional · Classical
आञ्जनेय भुजङ्गम् एक प्रिय परंपरागत स्तुति है। यह अञ्जना-पुत्र आञ्जनेय (हनुमान) की भुजङ्ग (सर्प) छंद में रचना है — जो राम के परम भक्त, भय का नाश करने वाले, बल व कल्याण के दाता का वंदन करती है। इसकी लहरदार लय भक्त के हृदय में हनुमान के नाम और भक्ति का प्रवाह जगाती है।
✦ शास्त्रों में वर्णित
कहा जाता है कि शुद्ध और भक्तिपूर्ण हृदय से आञ्जनेय भुजङ्गम् का पाठ करना उस दिव्य कृपा के निकट पहुँचना है, जो प्रेम से उसे पुकारने वालों को कभी नहीं त्यागती।
मंत्र
किसी भी पंक्ति या ▶ बटन पर टैप कर सुनें
ॐ श्रीरामजयम् । ॐ सद्गुरुश्रीत्यागराजस्वामिने नमो नमः । ॐ आञ्जनेयाय विद्महे । रामदूताय धीमहि । तन्नो यजः प्रचोदयात् ॥ सदारामभक्तिप्रसारप्रडीनं सदातारकानन्दनामोपगङ्गम् । सदाध्यानलीनं सदानामगानं सदात्राणभक्तं नमाम्याञ्जनेयम् ॥ १॥ सदारामनामप्लवाह्लादरूपं सदारामनामाधरस्मेरवक्त्रम् । सदारामगानातिमाधुर्यकण्ठं सदात्राणभक्तं नमाम्याञ्जनेयम् ॥ २॥ सदानामयोगं सदारामरागं सदाचित्तसम्पूर्णनामप्रभावम् । सदाब्रह्मनिष्ठं वरज्ञानपूर्णं सदात्राणभक्तं नमाम्याञ्जनेयम् ॥ ३॥ सदारामदासं महावीरवर्यं सदानामपेयूषपानप्रमत्तम् । सुनामप्रहृष्टं सभक्ताग्रगण्यं सदात्राणभक्तं नमाम्याञ्जनेयम् ॥ ४॥ सुनामस्वरालापबाष्पाकुलाक्षं सुसङ्गीतनामप्रभावस्वभावम् । स्वरस्वादुनामोपभोग्यं सुभाग्यं सदात्राणभक्तं नमाम्याञ्जनेयम् ॥ ५॥ ससूर्यप्रकाशं ससत्त्वप्रवाचं असाध्यप्रभावं सुसाध्यप्रमाणम् । सदाध्यातरामस्वरूपप्रकाशं सदात्राणभक्तं नमाम्याञ्जनेयम् ॥ ६॥ ससत्त्वं फलाशं सुमेधाविलासं सुसीतामनश्शोकनाशं प्रशान्तम् । सुवेगं यजं तं भजे रामदूतं सदात्राणभक्तं नमाम्याञ्जनेयम् ॥ ७॥ महद्ब्रह्मचर्यं मनोवाक्स्थरामं मनस्कायसञ्जीवनौषध्यधेयम् । महीधारकन्धारधारप्रतापं सदात्राणभक्तं नमाम्याञ्जनेयम् ॥ ८॥ ससीतस्वरारामनामप्रगेयं ससङ्गीतसाहित्यविद्याप्रवीणम् । सुसप्तस्वरानन्दनृत्याभिलास्यं सदात्राणभक्तं नमाम्याञ्जनेयम् ॥ ९॥ हरिश्रेष्ठरत्नं हरिप्रेष्ठभक्तं हरिस्मेरहृत्पद्मवासानुरागम् । हरप्रीतनामप्रियं भक्तवर्यं हरांशं हनूमन्तशूरं नमामि ॥ १०॥ हिमागप्रशान्तिस्वमाधुर्यगायं हिमानन्दगङ्गाप्लवाह्लादगेयम् । हिमापूतरम्याष्ट्रध्यानस्थदेवं सदात्राणभक्तं नमाम्याञ्जनेयम् ॥ ११॥ मनोगालनागीतरामाभिरामं सुरागानुरागं सुनामाभिजप्यम् । मनोजस्वरागीतसीतावराप्तं सदात्राणभक्तं नमाम्याञ्जनेयम् ॥ १२॥ वरानन्दरामस्ववाचाभिनन्दं सरागप्रभाषं स्वरारामरामम् । कुरोगप्रणाशं वरारोग्यदायं सदात्राणभक्तं नमाम्याञ्जनेयम् ॥ १३॥ सुसत्कार्यसिद्धिं सुसद्भक्तिबुद्धिं विरागत्ववृद्धिं सुरागप्रवृद्धिम् । सुनादप्रवृत्तिं सुबोधं सुशक्तिं सदात्राणभक्तं नमाम्याञ्जनेयम् ॥ १४॥ सुसङ्गीतवाणिं सुसत्पुष्पपाणिं कविस्फूर्तिरक्तिं कपिं रागहृष्टिम् । सदासत्त्वदृष्टिं सदासक्तिपुष्टिं सदात्राणभक्तं नमाम्याञ्जनेयम् ॥ १५॥ गुरुत्यागराजेन्द्रसद्गानलोलं तदाह्लादसन्नामगानप्रसन्नम् । कृताञ्जल्यतिप्रेष्ठनामप्रलीनं सदात्राणभक्तं नमाम्याञ्जनेयम् ॥ १६॥ गुरुत्यागराजेन्द्रशिष्योपगीतं सुपुष्पोपहारं सुभक्तिप्रणीतम् । मनोजस्तुतिस्फूर्तिपुष्पार्चितं तं सदात्राणभक्तं नमाम्याञ्जनेयम् ॥ १७॥ भुजङ्गप्रयातस्फुरद्भक्तिगीतं भुजङ्गप्रयातप्रगीतिप्रमोदम् । भुजङ्गावतारानुजप्रेष्ठभक्तं भजे मारुतिं तं सभक्तं सुभद्रम् ॥ १८॥ सुभद्रं वरानन्दरामानुरागं सुभद्रं स्वरानन्दनामाभिगेयम् । सुभद्रं वरारामरामोपसेवं सुभद्रं हनूमन्तधीरं भजेहम् ॥ १९॥ श्रीसीतारामभक्ताय रामनामरताय च । नामगानाभिलोलाय आञ्जनेयाय मङ्गलम् ॥ इति सद्गुरुश्रीत्यागराजस्वामिनः शिष्यया भक्तया पुष्पया कृतं आञ्जनेयभुजङ्गप्रयातस्तोत्रं गुरौ समर्पितम् । ॐ शुभमस्तु ।
oṃ śrīrāmajayam | oṃ sadguruśrītyāgarājasvāmine namo namaḥ | oṃ āñjaneyāya vidmahe | rāmadūtāya dhīmahi | tanno yajaḥ pracodayāt || sadārāmabhaktiprasārapraḍīnaṃ sadātārakānandanāmopagaṅgam | sadādhyānalīnaṃ sadānāmagānaṃ sadātrāṇabhaktaṃ namāmyāñjaneyam || 1|| sadārāmanāmaplavāhlādarūpaṃ sadārāmanāmādharasmeravaktram | sadārāmagānātimādhuryakaṇṭhaṃ sadātrāṇabhaktaṃ namāmyāñjaneyam || 2|| sadānāmayogaṃ sadārāmarāgaṃ sadācittasampūrṇanāmaprabhāvam | sadābrahmaniṣṭhaṃ varajñānapūrṇaṃ sadātrāṇabhaktaṃ namāmyāñjaneyam || 3|| sadārāmadāsaṃ mahāvīravaryaṃ sadānāmapeyūṣapānapramattam | sunāmaprahṛṣṭaṃ sabhaktāgragaṇyaṃ sadātrāṇabhaktaṃ namāmyāñjaneyam || 4|| sunāmasvarālāpabāṣpākulākṣaṃ susaṅgītanāmaprabhāvasvabhāvam | svarasvādunāmopabhogyaṃ subhāgyaṃ sadātrāṇabhaktaṃ namāmyāñjaneyam || 5|| sasūryaprakāśaṃ sasattvapravācaṃ asādhyaprabhāvaṃ susādhyapramāṇam | sadādhyātarāmasvarūpaprakāśaṃ sadātrāṇabhaktaṃ namāmyāñjaneyam || 6|| sasattvaṃ phalāśaṃ sumedhāvilāsaṃ susītāmanaśśokanāśaṃ praśāntam | suvegaṃ yajaṃ taṃ bhaje rāmadūtaṃ sadātrāṇabhaktaṃ namāmyāñjaneyam || 7|| mahadbrahmacaryaṃ manovākstharāmaṃ manaskāyasañjīvanauṣadhyadheyam | mahīdhārakandhāradhārapratāpaṃ sadātrāṇabhaktaṃ namāmyāñjaneyam || 8|| sasītasvarārāmanāmaprageyaṃ sasaṅgītasāhityavidyāpravīṇam | susaptasvarānandanṛtyābhilāsyaṃ sadātrāṇabhaktaṃ namāmyāñjaneyam || 9|| hariśreṣṭharatnaṃ haripreṣṭhabhaktaṃ harismerahṛtpadmavāsānurāgam | haraprītanāmapriyaṃ bhaktavaryaṃ harāṃśaṃ hanūmantaśūraṃ namāmi || 10|| himāgapraśāntisvamādhuryagāyaṃ himānandagaṅgāplavāhlādageyam | himāpūtaramyāṣṭradhyānasthadevaṃ sadātrāṇabhaktaṃ namāmyāñjaneyam || 11|| manogālanāgītarāmābhirāmaṃ surāgānurāgaṃ sunāmābhijapyam | manojasvarāgītasītāvarāptaṃ sadātrāṇabhaktaṃ namāmyāñjaneyam || 12|| varānandarāmasvavācābhinandaṃ sarāgaprabhāṣaṃ svarārāmarāmam | kurogapraṇāśaṃ varārogyadāyaṃ sadātrāṇabhaktaṃ namāmyāñjaneyam || 13|| susatkāryasiddhiṃ susadbhaktibuddhiṃ virāgatvavṛddhiṃ surāgapravṛddhim | sunādapravṛttiṃ subodhaṃ suśaktiṃ sadātrāṇabhaktaṃ namāmyāñjaneyam || 14|| susaṅgītavāṇiṃ susatpuṣpapāṇiṃ kavisphūrtiraktiṃ kapiṃ rāgahṛṣṭim | sadāsattvadṛṣṭiṃ sadāsaktipuṣṭiṃ sadātrāṇabhaktaṃ namāmyāñjaneyam || 15|| gurutyāgarājendrasadgānalolaṃ tadāhlādasannāmagānaprasannam | kṛtāñjalyatipreṣṭhanāmapralīnaṃ sadātrāṇabhaktaṃ namāmyāñjaneyam || 16|| gurutyāgarājendraśiṣyopagītaṃ supuṣpopahāraṃ subhaktipraṇītam | manojastutisphūrtipuṣpārcitaṃ taṃ sadātrāṇabhaktaṃ namāmyāñjaneyam || 17|| bhujaṅgaprayātasphuradbhaktigītaṃ bhujaṅgaprayātapragītipramodam | bhujaṅgāvatārānujapreṣṭhabhaktaṃ bhaje mārutiṃ taṃ sabhaktaṃ subhadram || 18|| subhadraṃ varānandarāmānurāgaṃ subhadraṃ svarānandanāmābhigeyam | subhadraṃ varārāmarāmopasevaṃ subhadraṃ hanūmantadhīraṃ bhajeham || 19|| śrīsītārāmabhaktāya rāmanāmaratāya ca | nāmagānābhilolāya āñjaneyāya maṅgalam || iti sadguruśrītyāgarājasvāminaḥ śiṣyayā bhaktayā puṣpayā kṛtaṃ āñjaneyabhujaṅgaprayātastotraṃ gurau samarpitam | oṃ śubhamastu |
अर्थ:अञ्जना-पुत्र आञ्जनेय (हनुमान) की भुजङ्ग (सर्प) छंद में स्तुति — जो राम के परम भक्त, भय-नाशक, बल व कल्याण के दाता को वंदन करती है।
आञ्जनेय भुजङ्गम् पाठ के लाभ
आञ्जनेय भुजङ्गम् के पाठ से देवता की कृपा, आशीर्वाद और रक्षा प्राप्त होती है, ऐसा माना जाता है।
यह भक्ति बढ़ाता है, मन को शांत करता है और हृदय को प्रभु के स्मरण में स्थिर करता है।
मंगलवार और शनिवार को, तथा हनुमान जयंती पर इसका पाठ सर्वाधिक शुभ है।
यह एक अनमोल संस्कृत स्तुति है, जो श्रद्धा से प्रतिदिन पाठ के लिए उपयुक्त है।
आञ्जनेय भुजङ्गम् जप विधि
स्नान करके देवता की प्रतिमा के सम्मुख पूर्व दिशा की ओर मुख करके बैठें। दीप जलाकर आञ्जनेय भुजङ्गम् का धीरे-धीरे और भक्तिभाव से पाठ करें। इसका पाठ प्रतिदिन, अथवा विशेषकर मंगलवार और शनिवार को तथा हनुमान जयंती पर किया जा सकता है।
अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न
ये भी पढ़ें
ॐ
Explore more sacred mantras with complete meaning and chanting guides