कामासिकाष्टकम् — Complete Lyrics
कामासिकाष्टकम्
Sanskrit text with English transliteration and translation
Verse 1
श्रुतीनामुत्तरं भागं वेगवत्याश्च दक्षिणम् ।
कामादधिवसन् जीयात्कश्चिदद्भुतकेसरी ॥ १ ॥
śrutīnāmuttaraṃ bhāgaṃ vegavatyāścha dakṣiṇam |
kāmādadhivasan jīyātkaśchidadbhutakesarī || 1 ||
वह अद्भुत सिंह-रूप (नृसिंह) सदा विजयी रहे, जो प्रेमपूर्वक वेदों के शिखर (उपनिषदों) के उत्तर में और वेगवती नदी (कांचीपुरम) के दक्षिण में निवास करते हैं।
Verse 2
तपनेन्द्वग्निनयनः तापानपचिनोतु नः ।
तापनीयरहस्यानां सारः कामासिकाहरिः ॥ २ ॥
tapanendvagninayanaḥ tāpānapachinotu naḥ |
tāpanīyarahasyānāṃ sāraḥ kāmāsikāhariḥ || 2 ||
जिनके तीन नेत्र सूर्य, चन्द्र और अग्नि हैं, जो नृसिंह-तापनीय उपनिषद् के रहस्यों के सार हैं — वे कामासिका हरि हमारे समस्त तापों (त्रिविध दुःखों) को दूर करें।
Verse 3
आकण्ठमादिपुरुषं कण्ठीरवमुपरि कुण्ठितारातिम् ।
वेगोपकण्ठसङ्गाद्विमुक्तवैकुण्ठबहुमतिमुपासे ॥ ३ ॥
ākaṇṭhamādipuruṣaṃ kaṇṭhīravamupari kuṇṭhitārātim |
vegopakaṇṭhasaṅgādvimuktavaikuṇṭhabahumatimupāse || 3 ||
मैं उस आदिपुरुष की उपासना करता हूँ, जो कण्ठ तक मनुष्य और ऊपर सिंह हैं, जो शत्रुओं को कुण्ठित करते हैं, और जो वेगवती के तट के प्रेमवश वैकुण्ठ के प्रति अपने अत्यधिक अनुराग को भी त्यागकर यहाँ विराजते हैं।
Verse 4
बन्धुमखिलस्य जन्तोर्बन्धुरपर्यङ्कबन्धरमणीयम् ।
विषमविलोचनमीडे वेगवतीपुलिनकेलिनरसिंहम् ॥ ४ ॥
bandhumakhilasya jantorbandhuraparyaṅkabandharamaṇīyam |
viṣamavilochanamīḍe vegavatīpulinakelinarasiṃham || 4 ||
मैं उन उग्र-नेत्र नृसिंह की स्तुति करता हूँ, जो वेगवती के बालुकामय तट पर क्रीड़ा करते हैं — जो समस्त प्राणियों के सच्चे बन्धु हैं, और अपने पर्यङ्क पर सुन्दर योगासन में बैठे मनोहर प्रतीत होते हैं।
Verse 5
स्वस्थानेषु मरुद्गणान् नियमयन् स्वाधीनसर्वेन्द्रियः
पर्यङ्कस्थिरधारणाप्रकटितप्रत्यङ्मुखावस्थितिः ।
प्रायेण प्रणिपेदुषः प्रभुरसौ योगं निजं शिक्षयन्
कामानातनुतादशेष जगतां कामासिका केसरी ॥ ५ ॥
svasthāneṣu marudgaṇān niyamayan svādhīnasarvendriyaḥ
paryaṅkasthiradhāraṇāprakaṭitapratyaṅmukhāvasthitiḥ |
prāyeṇa praṇipeduṣaḥ prabhurasau yogaṃ nijaṃ śikṣayan
kāmānātanutādaśeṣa jagatāṃ kāmāsikā kesarī || 5 ||
वायुगणों (प्राणों) को उनके स्थानों में नियन्त्रित करते हुए, समस्त इन्द्रियों के स्वामी, पर्यङ्क पर स्थिर धारणा में अन्तर्मुख विराजमान — मानो प्रणाम करने वालों को अपना योग सिखाते हुए, कामासिका के यह सिंह-प्रभु समस्त लोकों के मनोरथ पूर्ण करें।
Verse 6
विकस्वरनखस्वरुक्षतहिरण्यवक्षःस्थली
निरर्गलविनिर्गलद्रुधिरसिन्धुसन्ध्यायिताः ।
अवन्तु मदनासिका मनुजपञ्चवक्त्रस्य मां
अहम्प्रथमिका मिथः प्रकटिताहवा बाहवः ॥ ६ ॥
vikasvaranakhasvarukṣatahiraṇyavakṣaḥsthalī
nirargalavinirgaladrudhirasindhusandhyāyitāḥ |
avantu madanāsikā manujapañchavaktrasya māṃ
ahamprathamikā mithaḥ prakaṭitāhavā bāhavaḥ || 6 ||
नृसिंह की वे भुजाएँ मेरी रक्षा करें — जो परस्पर 'मैं पहले' की होड़-सी करती हुई खुला युद्ध प्रकट कर रही थीं, जबकि उनके विकसित नखों ने हिरण्यकशिपु के स्वर्ण-वक्षःस्थल को विदीर्ण कर दिया, जिससे अबाध बहती रुधिर-धारा सन्ध्या-आकाश-सी लाल हो उठी।
Verse 7
सटापटलभीषणे सरभसाट्टहासोद्भटे
स्फुरत्क्रुधिपरिस्फुटभ्रुकुटिकेऽपि वक्त्रे कृते ।
कृपाकपटकेसरिन् दनुजडिम्भदत्तस्तना
सरोजसदृशा दृशा व्यतिविषज्य ते व्यज्यते ॥ ७ ॥
saṭāpaṭalabhīṣaṇe sarabhasāṭṭahāsodbhaṭe
sphuratkrudhiparisphuṭabhrukuṭike'pi vaktre kṛte |
kṛpākapaṭakesarin danujaḍimbhadattastanā
sarojasadṛśā dṛśā vyativiṣajya te vyajyate || 7 ||
हे करुणा को छिपाए कपट-सिंह! जब आपका मुख जटाओं की भीषणता, प्रचण्ड अट्टहास और क्रोध से फड़कती भृकुटि से भयंकर बना भी रहता है, तब भी आपका प्रेम झलक उठता है — जैसे माता दैत्य-शिशु (प्रह्लाद) को स्तनपान कराती हो, वह वात्सल्य आपके कमल-समान नेत्रों में प्रकट होता है।
Verse 8
त्वयि रक्षति रक्षकैः किमन्यैस्त्वयि चारक्षति रक्षकैः किमन्यैः ।
इति निश्चितधीः श्रयामि नित्यं नृहरे वेगवतीतटाश्रयं त्वाम् ॥ ८ ॥
tvayi rakṣati rakṣakaiḥ kimanyaistvayi chārakṣati rakṣakaiḥ kimanyaiḥ |
iti niśchitadhīḥ śrayāmi nityaṃ nṛhare vegavatītaṭāśrayaṃ tvām || 8 ||
जब आप रक्षा करते हैं, तो अन्य किसी रक्षक की क्या आवश्यकता? और जब आप रक्षा न करें, तो अन्य रक्षकों से क्या लाभ? इसी निश्चय-बुद्धि से, हे नरहरि, मैं वेगवती-तट पर विराजमान आप में नित्य शरण लेता हूँ।
Want to understand every word?
Read Word-by-Word Meaning →