Mantra.Tips

कनकधारा स्तोत्रम् Meaning — Line by Line

कनकधारा स्तोत्रम्

Every verse and every word explained in English & Hindi

Meaning — Line by Line

Every verse of कनकधारा स्तोत्रम् with its Hindi meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.

Jump to a verse ▾
  1. Verse 1. Vande vandarumandaramindiranandakandalam
  2. Verse 2. Angam hareh pulakabhushanamashrayanti
  3. Verse 3. Mugdha muhurvidadhati vadane murareh
  4. Verse 4. Vishvamarendrapadavibhramadanadaksham
  5. Verse 5. Amilitakshamadhigamya muda mukundam
  6. Verse 6. Bahvantare madhujitah shritakaustubhe ya
  7. Verse 7. Kalambudalilalitorasi kaitabhareh
  8. Verse 8. Praptam padam prathamatah khalu yatprabhavat
  9. Verse 9. Dadyaddayanupavano dravinambudharam
  10. Verse 10. Ishtavishishtamatayopi yaya dayardra-
  11. Verse 11. Girdevateti garudadhvajasundariti
  12. Verse 12. Shrutyai namostu shubhakarmaphalaprasutyai
  13. Verse 13. Namostu nalikanibhananayai
  14. Verse 14. Sampatkarani sakalendriyanandanani
  15. Verse 15. Yatkatakshasamupasanavidhih
  16. Verse 16. Sarasijanilaye sarojahaste
  17. Verse 17. Dig hastibhih kanakakumbhamukhavasrishta-
  18. Verse 18. Kamale kamalakshavallabhe tvam
  19. Verse 19. Stuvanti ye stutibhiramibhiranvaham
Verse 1#

Vande vandarumandaramindiranandakandalam

वन्दे वन्दारुमन्दारमिन्दिरानन्दकन्दलम् अमन्दानन्दसन्दोहबन्धुरं सिन्धुराननम्

Vande vandarumandaramindiranandakandalam Amandanandasandohabandhuram sindhurananam

Meaningमैं उन गजमुख (गणेश) को वन्दन करता हूँ — जो वन्दना करने वालों के लिए कल्पवृक्ष-समान, इन्दिरा (लक्ष्मी) के आनन्द के अंकुर, और प्रचुर आनन्द-समूह से मनोहर हैं।

Verse 2#

Angam hareh pulakabhushanamashrayanti

अङ्गं हरेः पुलकभूषणमाश्रयन्ती भृङ्गाङ्गनेव मुकुलाभरणं तमालम् अङ्गीकृताखिलविभूतिरपाङ्गलीला माङ्गल्यदाऽस्तु मम मङ्गलदेवतायाः

Angam hareh pulakabhushanamashrayanti Bhringanganeva mukulabharanam tamalam Angikritakhilavibhutirapangalila Mangalyadastu mama mangaladevatayah

Meaningहरि के रोमांचित अंग पर, तमालवृक्ष पर बैठी भ्रमरी-सी विराजमान — समस्त ऐश्वर्य धारण करने वाली लक्ष्मी की वह कटाक्ष-दृष्टि क्षण भर मुझ पर पड़े और समृद्धि दे।

Verse 3#

Mugdha muhurvidadhati vadane murareh

मुग्धा मुहुर्विदधती वदने मुरारेः प्रेमत्रपाप्रणिहितानि गतागतानि माला दृशोर्मधुकरीव महोत्पले या सा मे श्रियं दिशतु सागरसम्भवायाः

Mugdha muhurvidadhati vadane murareh Prematrapapranihitani gatagatani Mala drishormadhukariva mahotpale ya Sa me shriyam dishatu sagarasambhavayah

Meaningमुरारि के मुख पर बार-बार जाती-आती लज्जा भरी प्रेमदृष्टि — मधुयुक्त कमल पर भ्रमरपंक्ति-सी लक्ष्मी के नेत्रों की वह माला मुझे कल्याण दे।

Verse 4#

Vishvamarendrapadavibhramadanadaksham

विश्वामरेन्द्रपदविभ्रमदानदक्षं आनन्दहेतुरधिकं मुरविद्विषोऽपि ईषन्निषीदतु मयि क्षणमीक्षणार्धम् इन्दीवरोदरसहोदरमिन्दिरायाः

Vishvamarendrapadavibhramadanadaksham Anandaheturadhikam muravidvishopi Ishannishidatu mayi kshanamikshanardham Indivarodarasahodaramindirayah

Meaningदेवों और विश्व का इन्द्रपद देने में कुशल, विष्णु तक के आनन्द का हेतु — लक्ष्मी की वह दृष्टि थोड़ी-सी मुझ पर भी ठहरे।

Verse 5#

Amilitakshamadhigamya muda mukundam

आमीलिताक्षमधिगम्य मुदा मुकुन्दं आनन्दकन्दमनिमेषमनङ्गतन्त्रम् आकेकरस्थितकनीनिकपक्ष्मनेत्रं भूत्यै भवेन्मम भुजङ्गशयाङ्गनायाः

Amilitakshamadhigamya muda mukundam Anandakandamanimeshamanangatantram Akekarasthitakaninikapakshmanetram Bhutyai bhavenmama bhujangashayanganayah

Meaningअर्धनिमीलित नेत्र मुकुन्द को पाकर, आनन्द के मूल, अनिमेष, कामदेव के वश से परे — लक्ष्मी की वह तिरछी पुतली-दृष्टि मुझे सौभाग्य दे।

Verse 6#

Bahvantare madhujitah shritakaustubhe ya

बाह्वन्तरे मधुजितः श्रितकौस्तुभे या हारावलीव हरिनीलमयी विभाति कामप्रदा भगवतोऽपि कटाक्षमाला कल्याणमावहतु मे कमलालयायाः

Bahvantare madhujitah shritakaustubhe ya Haravaliva harinilamayi vibhati Kamaprada bhagavatopi katakshamala Kalyanamavahatu me kamalalayayah

Meaningमधुसूदन के वक्ष पर, कौस्तुभ के पास, नीलमणि-हार-सी सुशोभित — भगवान को भी वर देने वाली वह लक्ष्मी मेरी कामना पूर्ण करे।

Verse 7#

Kalambudalilalitorasi kaitabhareh

कालाम्बुदालिललितोरसि कैटभारेः धाराधरे स्फुरति या तडिदङ्गनेव मातुस्समस्तजगतां महनीयमूर्तिः भद्राणि मे दिशतु भार्गवनन्दनायाः

Kalambudalilalitorasi kaitabhareh Dharadhare sphurati ya tadidanganeva Matussamastajagatam mahaniyamurtih Bhadrani me dishatu bhargavanandanayah

Meaningकैटभारि (विष्णु) के मेघ-सुन्दर वक्ष पर मेघ में बिजली-सी चमकती — समस्त जगत् की माता उस श्री को मैं नमस्कार करता हूँ।

Verse 8#

Praptam padam prathamatah khalu yatprabhavat

प्राप्तं पदं प्रथमतः खलु यत्प्रभावात् माङ्गल्यभाजि मधुमाथिनि मन्मथेन मय्यापतेत्तदिह मन्थरमीक्षणार्धं मन्दालसं मकरालयकन्यकायाः

Praptam padam prathamatah khalu yatprabhavat Mangalyabhaji madhumathini manmathena Mayyapatettadiha mantharamikshanardham Mandalasam cha makaralayakanyakayah

Meaningहे मधुसूदन की मंगलमयी प्रिये! जिसके प्रभाव से कामदेव ने पहले अपना पद पाया — वह दृष्टि क्षण भर मुझ पर भी पड़े।

Verse 9#

Dadyaddayanupavano dravinambudharam

दद्याद्दयानुपवनो द्रविणाम्बुधारां अस्मिन्नकिञ्चनविहङ्गशिशौ विषण्णे दुष्कर्मघर्ममपनीय चिराय दूरं नारायणप्रणयिनीनयनाम्बुवाहः

Dadyaddayanupavano dravinambudharam Asminnakinchanavihangashishau vishanne Dushkarmagharmamapaniya chiraya duram Narayanapranayininayanambuvahah

Meaningकरुणा का पवन दुष्कर्म की धूप से तप्त, खिन्न, अकिंचन रूपी पक्षी-शिशु (मुझ) पर धन की धारा बरसाए।

Verse 10#

Ishtavishishtamatayopi yaya dayardra-

इष्टाविशिष्टमतयोऽपि यया दयार्द्र- दृष्ट्या त्रिविष्टपपदं सुलभं लभन्ते दृष्टिः प्रहृष्टकमलोदरदीप्तिरिष्टां पुष्टिं कृषीष्ट मम पुष्करविष्टरायाः

Ishtavishishtamatayopi yaya dayardra- Drishtya trivishtapapadam sulabham labhante Drishtih prahrishtakamalodaradiptirishtam Pushtim krishishta mama pushkaravishtarayah

Meaningजिसकी दया-आर्द्र दृष्टि से मन्दबुद्धि भी सुलभता से स्वर्गपद पा लेते हैं — लक्ष्मी की वह दृष्टि थोड़ी-सी मेरी ओर मुड़े।

Verse 11#

Girdevateti garudadhvajasundariti

गीर्देवतेति गरुडध्वजसुन्दरीति शाकम्भरीति शशिशेखरवल्लभेति सृष्टिस्थितिप्रलयकेलिषु संस्थितायै तस्यै नमस्त्रिभुवनैकगुरोस्तरुण्यै

Girdevateti garudadhvajasundariti Shakambhariti shashishekharavallabheti Srishtisthitipralayakelishu samsthitayai Tasyai namastribhuvanaikagurostarunyai

Meaningवाग्देवी (सरस्वती), गरुडध्वज (विष्णु) की सुन्दरी, शाकम्भरी, चन्द्रशेखर (शिव) की वल्लभा — हे सृष्टि-स्थिति-प्रलय की लीला करने वाली! नमस्कार।

Verse 12#

Shrutyai namostu shubhakarmaphalaprasutyai

श्रुत्यै नमोऽस्तु शुभकर्मफलप्रसूत्यै रत्यै नमोऽस्तु रमणीयगुणार्णवायै शक्त्यै नमोऽस्तु शतपत्रनिकेतनायै पुष्ट्यै नमोऽस्तु पुरुषोत्तमवल्लभायै

Shrutyai namostu shubhakarmaphalaprasutyai Ratyai namostu ramaniyagunarnavayai Shaktyai namostu shatapatraniketanayai Pushtyai namostu purushottamavallabhayai

Meaningशुभकर्म का फल देने वाली श्रुति को नमस्कार; रमणीय गुणों के सागर रति को नमस्कार; शक्ति को नमस्कार — विष्णुप्रिया को नमस्कार।

Verse 13#

Namostu nalikanibhananayai

नमोऽस्तु नालीकनिभाननायै नमोऽस्तु दुग्धोदधिजन्मभूम्यै नमोऽस्तु सोमामृतसोदरायै नमोऽस्तु नारायणवल्लभायै

Namostu nalikanibhananayai Namostu dugdhodadhijanmabhumyai Namostu somamritasodarayai Namostu narayanavallabhayai

Meaningकमल-सी मुख वाली को नमस्कार; क्षीरसागर से उत्पन्न को नमस्कार; चन्द्र और अमृत की बहन को नमस्कार; नारायण की प्रिया को नमस्कार।

Verse 14#

Sampatkarani sakalendriyanandanani

सम्पत्कराणि सकलेन्द्रियनन्दनानि साम्राज्यदानविभवानि सरोरुहाक्षि त्वद्वन्दनानि दुरिताहरणोद्यतानि मामेव मातरनिशं कलयन्तु मान्ये

Sampatkarani sakalendriyanandanani Samrajyadanavibhavani saroruhakshi Tvadvandanani duritaharanodyatani Mameva mataranisham kalayantu manye

Meaningहे कमलनयने! जिनकी वन्दना सम्पदा देती और समस्त इन्द्रियों को आनन्दित करती, साम्राज्य का वैभव प्रदान करती है — वाणी, अंग और मन से तुम्हें वन्दन।

Verse 15#

Yatkatakshasamupasanavidhih

यत्कटाक्षसमुपासनाविधिः सेवकस्य सकलार्थसम्पदः सन्तनोति वचनाङ्गमानसैः त्वां मुरारिहृदयेश्वरीं भजे

Yatkatakshasamupasanavidhih Sevakasya sakalarthasampadah Santanoti vachanangamanasaih Tvam murarihridayeshvarim bhaje

Meaningजिसके कटाक्ष की उपासना मात्र सेवक को वचन, अंग और मन से समस्त अर्थ-सम्पदा देती है — हे मुरारि की प्रिये! तुम्हें नमस्कार।

Verse 16#

Sarasijanilaye sarojahaste

सरसिजनिलये सरोजहस्ते धवलतमांशुकगन्धमाल्यशोभे भगवति हरिवल्लभे मनोज्ञे त्रिभुवनभूतिकरि प्रसीद मह्यम्

Sarasijanilaye sarojahaste Dhavalatamamshukagandhamalyashobhe Bhagavati harivallabhe manojne Tribhuvanabhutikari prasida mahyam

Meaningहे सरोवर-निवासिनी, कमलहस्ता, अति श्वेत वस्त्र, गन्ध और माल्य से सुशोभिता! हे भगवती, हरिवल्लभा, मनोज्ञा, त्रिभुवन से पूजिता — मेरी रक्षा करो।

Verse 17#

Dig hastibhih kanakakumbhamukhavasrishta-

दिग् हस्तिभिः कनककुम्भमुखावसृष्ट- स्वर्वाहिनीविमलचारुजलप्लुताङ्गीम् प्रातर्नमामि जगतां जननीमशेष- लोकाधिनाथगृहिणीममृताब्धिपुत्रीम्

Dig hastibhih kanakakumbhamukhavasrishta- Svarvahinivimalacharujalaplutangim Pratarnamami jagatam jananimashesha- Lokadhinathagrihinimamritabdhiputrim

Meaningदिग्गजों के स्वर्ण-कलशों से बहाए गए स्वर्गंगा के निर्मल सुन्दर जल से जिसके अंग सिंचित हैं — मैं प्रातःकाल उन्हें नमस्कार करता हूँ।

Verse 18#

Kamale kamalakshavallabhe tvam

कमले कमलाक्षवल्लभे त्वं करुणापूरतरङ्गितैरपाङ्गैः अवलोकय मामकिञ्चनानां प्रथमं पात्रमकृत्रिमं दयायाः

Kamale kamalakshavallabhe tvam Karunapuratarangitairapangaih Avalokaya mamakinchananam Prathamam patramakritrimam dayayah

Meaningहे कमले, कमलाक्ष (विष्णु) की प्रिये! करुणा की तरंगों से युक्त अपने कटाक्षों से मुझ दीनों में अग्रणी को देखो।

Verse 19#

Stuvanti ye stutibhiramibhiranvaham

स्तुवन्ति ये स्तुतिभिरमीभिरन्वहं त्रयीमयीं त्रिभुवनमातरं रमाम् गुणाधिका गुरुतरभाग्यभागिनो भवन्ति ते भुवि बुधभाविताशयाः

Stuvanti ye stutibhiramibhiranvaham Trayimayim tribhuvanamataram ramam Gunadhika gurutarabhagyabhagino Bhavanti te bhuvi budhabhavitashayah

Meaningजो प्रतिदिन इन स्तुतियों से त्रयीस्वरूपा, त्रिभुवन की माता रमा (लक्ष्मी) की स्तुति करते हैं, वे अधिक गुणवान और गुरुतर होकर परम पद को प्राप्त होते हैं।

Word-by-Word Breakdown

कनकधारा
Kanakadhara
सोने की धारा/वर्षा
अङ्गं हरेः
Angam Hareh
हरि (विष्णु) का अंग
पुलकभूषणम्
Pulakabhushanam
हर्ष के रोमांच से सुशोभित
मङ्गलदेवता
Mangaladevata
मंगल की देवी
मुरारेः
Murareh
मुरारि (कृष्ण/विष्णु) की
सागरसम्भवा
Sagarasambhava
समुद्र से जन्मी (लक्ष्मी)
इन्दिरा
Indira
लक्ष्मी (कान्तिमयी) — इन्दिरा
मुकुन्द
Mukunda
विष्णु (मोक्षदाता) — मुकुन्द
भुजङ्गशयाङ्गना
Bhujangashayanganaa
शेषशायी (विष्णु) की पत्नी
कौस्तुभ
Kaustubha
विष्णु के वक्ष पर दिव्य मणि — कौस्तुभ
कमलालया
Kamalalaya
जिसका निवास कमल है (लक्ष्मी) — कमलालया
कैटभारि
Kaitabhari
कैटभ दैत्य का शत्रु (विष्णु) — कैटभारि
भार्गवनन्दना
Bhargavanandana
भृगु की पुत्री (लक्ष्मी) — भार्गवनन्दना
कटाक्षमाला
Katakshamala
कटाक्षों की माला
श्रियं
Shriyam
समृद्धि, धन, लक्ष्मी

Origin & History

Source: Composed by Adi Shankaracharya

Author: Adi Shankaracharya

Period: 8th century CE (composed at age 8)

मात्र 8 वर्ष के बाल ब्रह्मचारी के रूप में शंकराचार्य द्वार-द्वार भिक्षा माँगते थे। एक घर पर अत्यंत निर्धन स्त्री के पास देने को एक सूखे आँवले के अतिरिक्त कुछ न था। कुछ न होते हुए भी उसकी निःस्वार्थ उदारता से द्रवित होकर बालक शंकराचार्य ने वहीं कनकधारा स्तोत्र की रचना की, लक्ष्मी की दिव्य दृष्टि का वर्णन करते 21 अनुपम श्लोकों से उनकी स्तुति की। उनकी भक्ति से प्रसन्न होकर लक्ष्मी ने उस स्त्री के घर स्वर्ण आँवलों की वर्षा कर सदा के लिए उसकी दरिद्रता समाप्त कर दी।

Frequently Asked Questions

कनकधारा स्तोत्र क्या है?
यह आदि शंकराचार्य द्वारा माँ लक्ष्मी को समर्पित स्तुति है, जिसे उन्होंने मात्र 8 वर्ष की आयु में एक निर्धन स्त्री को धन दिलाने हेतु रची। 'कनकधारा' का अर्थ है 'स्वर्ण की धारा' — जो पाठ के पश्चात उस स्त्री के घर बरसी स्वर्ण वर्षा की ओर संकेत करता है।
क्या वास्तव में स्वर्ण वर्षा हुई थी?
परंपरा के अनुसार, हाँ। जब बालक शंकराचार्य ने एक निर्धन स्त्री के घर के सामने यह स्तोत्र पढ़ा, तब आकाश से स्वर्ण आँवले बरसे और उसकी दरिद्रता समाप्त हो गई। यह हिन्दू परंपरा के सबसे प्रसिद्ध चमत्कारों में से एक है।
कनकधारा स्तोत्र कब पढ़ना चाहिए?
दीपावली, धनतेरस, अक्षय तृतीया, शुक्रवार को, और विशेषकर आर्थिक कठिनाई के समय। यह स्तोत्र विशेष रूप से लक्ष्मी की धन-प्रदायिनी कृपा के आह्वान हेतु रचा गया है।
इसमें कितने श्लोक हैं?
संपूर्ण कनकधारा स्तोत्र में 21 श्लोक हैं। सभी लक्ष्मी की सुंदर दृष्टि (कटाक्ष) और उसकी धन एवं शुभता प्रदान करने की शक्ति का वर्णन करते हैं।

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →