काशी पञ्चकम्

Sanskrit text with English transliteration and translation

← Full Page Word-by-Word Meaning Benefits & How to Chant

मनोनिवृत्तिः परमोपशान्तिः सा तीर्थवर्या मणिकर्णिका च । ज्ञानप्रवाहा विमलादिगङ्गा सा काशिकाहं निजबोधरूपा ॥ १॥ यस्यामिदं कल्पितमिन्द्रजालं चराचरं भाति मनोविलासम् । सच्चित्सुखैका परमात्मरूपा सा काशिकाहं निजबोधरूपा ॥ २॥ इन्द्रवज्रा छन्द - कोशेषु पञ्चस्वधिराजमाना बुद्धिर्भवानी प्रतिदेहगेहम् । साक्षी शिवः सर्वगतोऽन्तरात्मा सा काशिकाहं निजबोधरूपा ॥ ३॥ अनुष्टुप् छन्द - काश्यां हि काश्यते काशी काशी सर्वप्रकाशिका । सा काशी विदिता येन तेन प्राप्ता हि काशिका ॥ ४॥ स्रग्धरा छन्द - काशीक्षेत्रं शरीरं त्रिभुवन-जननी व्यापिनी ज्ञानगङ्गा । भक्तिः श्रद्धा गयेयं निजगुरु-चरणध्यानयोगः प्रयागः । विश्वेशोऽयं तुरीयः सकलजन-मनःसाक्षिभूतोऽन्तरात्मा देहे सर्वं मदीये यदि वसति पुनस्तीर्थमन्यत्किमस्ति ॥ ५॥ इति श्रीमद् शङ्कराचार्यविरचितं काशीपञ्चकं समाप्तम् ।

manonivṛttiḥ paramopaśāntiḥ sā tīrthavaryā maṇikarṇikā ca | jñānapravāhā vimalādigaṅgā sā kāśikāhaṃ nijabodharūpā || 1|| yasyāmidaṃ kalpitamindrajālaṃ carācaraṃ bhāti manovilāsam | saccitsukhaikā paramātmarūpā sā kāśikāhaṃ nijabodharūpā || 2|| indravajrā chanda - kośeṣu pañcasvadhirājamānā buddhirbhavānī pratidehageham | sākṣī śivaḥ sarvagato'ntarātmā sā kāśikāhaṃ nijabodharūpā || 3|| anuṣṭup chanda - kāśyāṃ hi kāśyate kāśī kāśī sarvaprakāśikā | sā kāśī viditā yena tena prāptā hi kāśikā || 4|| sragdharā chanda - kāśīkṣetraṃ śarīraṃ tribhuvana-jananī vyāpinī jñānagaṅgā | bhaktiḥ śraddhā gayeyaṃ nijaguru-caraṇadhyānayogaḥ prayāgaḥ | viśveśo'yaṃ turīyaḥ sakalajana-manaḥsākṣibhūto'ntarātmā dehe sarvaṃ madīye yadi vasati punastīrthamanyatkimasti || 5|| iti śrīmad śaṅkarācāryaviracitaṃ kāśīpañcakaṃ samāptam |

आदि शंकराचार्य के काशी (वाराणसी) पर पाँच श्लोक — जो पवित्र नगरी को केवल स्थान नहीं अपितु चेतना का अंतर्-आसन बताते हैं: मन का शमन ही काशी है, व ज्ञान का प्रकाश उसकी नित्य गंगा।

Want to understand every word?

Read Word-by-Word Meaning →