શ્યામલા દણ્ડકમ્
श्यामला दण्डकम् in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
ઉત્પત્તિ અને કથા
Traditional hymn attributed to Kalidasa (Shakta / Sri Vidya tradition) · Attributed to Mahakavi Kalidasa · Classical (attributed to the age of Kalidasa)
The Shyamala Dandakam is sung to Devi Shyamala (Matangi), the Goddess of speech and music who serves as the minister of Sri Lalita Tripura Sundari. According to a beloved tradition, the poet Kalidasa was once dull of wit until the Goddess blessed his tongue, whereupon poetry poured from him; in gratitude he composed hymns to Her, of which this dandaka — adoring Her from the crown of flowering curls to Her lotus feet — is the most famous. It begins with two meditation verses and flows into the rhythmic dandaka praising Her ruby veena, her bow of sugarcane and her enchanting, meaning-rich speech.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
Tradition holds that Kalidasa, originally a simpleton, became the greatest of poets the very night the Divine Mother of speech touched his tongue; devotees believe that sincere recitation of this dandaka likewise awakens eloquence, music and learning, and that those who chant it before study or performance find the Mother loosening every knot in their speech.
અર્થ સહિત સંપૂર્ણ પાઠ
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
ધ્યાનમ્ માણિક્યવીણામુપલાલયન્તીં મદાલસાં મઞ્જુલવાગ્વિલાસામ્ । માહેન્દ્રનીલદ્યુતિકોમલાઙ્ગીં માતઙ્ગકન્યાં મનસા સ્મરામિ ॥ ૧॥
dhyānam māṇikyavīṇāmupalālayantīṃ madālasāṃ mañjulavāgvilāsām | māhendranīladyutikomalāṅgīṃ mātaṅgakanyāṃ manasā smarāmi || 1||
અર્થ:ध्यान: जो माणिक्य-जड़ित वीणा को प्रेमपूर्वक बजाती हैं, आनन्द से मदालस हैं, जिनका विलास ही मधुर वाणी का सौंदर्य है, तथा जिनका कोमल अंग महान् नीलमणि की द्युति से दीप्त है — उन मातंग-कन्या (श्यामला) का मैं मन से स्मरण करता हूँ।
ચતુર્ભુજે ચન્દ્રકલાવતંસે કુચોન્નતે કુઙ્કુમરાગશોણે । પુણ્ડ્રેક્ષુપાશાઙ્કુશપુષ્પબાણ- હસ્તે નમસ્તે જગદેકમાતઃ ॥ ૨॥
caturbhuje candrakalāvataṃse kaconnate kuṅkumarāgaśoṇe | puṇḍrekṣupāśāṅkuśapuṣpabāṇa- haste namaste jagadekamātaḥ || 2||
અર્થ:हे चतुर्भुजा, चन्द्रकला को आभूषण रूप में धारण करने वाली, कुंकुम के राग से अरुणिम उन्नत वक्ष वाली, जिनके हाथों में पुण्ड्रेक्षु (इक्षु) धनुष, पाश, अंकुश और पुष्पबाण हैं — हे जगत् की एकमात्र माता, तुम्हें नमस्कार है।
વિનિયોગઃ જય જનનિ સુધાસમુદ્રાન્તર્હૃદ્યન્મણીદ્વીપસંરૂઢ- બિલ્વાટવીમધ્યકલ્પદ્રુમાકલ્પકાદમ્બકાન્તારવાસપ્રિયે કૃત્તિવાસપ્રિયે સર્વલોકપ્રિયે ।
viniyogaḥ jaya janani sudhāsamudrāntarhṛdyanmaṇīdvīpasaṃrūḍha- bilvāṭavīmadhyakalpadrumākalpakādambakāntāravāsapriye kṛttivāsapriye sarvalokapriye |
અર્થ:हे जननी, तुम्हारी जय हो — जो सुधा-समुद्र के मध्य मणिद्वीप पर उगी बिल्व-वाटिका के बीच कल्पवृक्ष और कदम्ब के वन में निवास करना प्रिय मानती हो; हे कृत्तिवास (शिव) की प्रिया, हे समस्त लोकों की प्रिया!
સાદરારબ્ધસંગીતસમ્ભાવનાસંભ્રમાલોલનીપસ્રગાબદ્ધ- ચૂલી-સનાથત્રિકે સાનુમત્પુત્રિકે ।
sādarārabdhasaṃgītasambhāvanāsaṃbhramālolanīpasragābaddha- cūlī-sanāthatrike sānumatputrike |
અર્થ:हे हिमवान् की पुत्री, जिनकी त्रिवली-युक्त केश-राशि सादर आरम्भ किए गए संगीत के सम्भ्रम में डोलती कदम्ब-माला से बँधी एवं सुशोभित है!
શેખરીભૂતશીતાંશુરેખામયૂખાવલીબદ્ધસુસ્નિગ્ધ- નીલાલકશ્રેણિશૃંગારિતે લોકસમ્ભાવિતે ।
śekharībhūtaśītāṃśurekhāmayūkhāvalībaddhasusnigdha- nīlālakaśreṇiśṛṃgārite lokasambhāvite |
અર્થ:हे शिर पर धारण की हुई चन्द्ररेखा की किरण-पंक्तियों से बँधी कोमल, स्निग्ध, नील केश-श्रेणी से शृंगारित, समस्त लोकों से सम्भावित (पूजित) देवी!
કામલીલાધનુસ્સન્નિભભ્રૂલતા-પુષ્કરૈર્વેષ્ટિતાનેકશમ્બાક- રીશબ્દગર્ભોલ્લસત્કેકિની-નાદહારિણિ ॥
kāmalīlādhanussannibhabhrūlatā-puṣkarairveṣṭitānekaśambāka- rīśabdagarbhollasatkekinī-nādahāriṇi ||
અર્થ:हे कामदेव की लीला-धनुष सी भ्रू-लता वाली, जिनकी अर्थगर्भित वाणी मयूरी के मधुर केका-नाद की भाँति हृदय को हरती है!
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
श्यामला दण्डकम् પાઠના લાભ
Invokes Devi Shyamala (Matangi), the Goddess of speech, music and the fine arts
Traditionally recited for eloquence, command of language, and success in learning and the arts
Said to bestow the grace of Saraswati and Lalita, sharpening intellect and creativity
The flowing dandaka rhythm itself trains clear, melodious and confident speech
Removes obstacles to study, performance and self-expression
Cultivates devotion to the Divine Mother in Her gentle, blissful, music-loving form
Bestows beauty of expression and the favour of the Mother who is 'minister' of the supreme Devi
श्यामला दण्डकम् જપ વિધિ
After bathing, sit facing east before an image of Devi Shyamala or Saraswati with a lamp and flowers. First recite the two dhyana verses ('Manikya-veenam...'), then chant the dandaka in a steady, flowing rhythm without breaking the cascade of epithets. Students, singers and speakers often recite it before study or performance to invoke clear speech and the Mother's grace. Conclude with a prayer for wisdom and eloquence.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ श्यामला दण्डकम् શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ