ਸ਼੍ਯਾਮਲਾ ਦਣ੍ਡਕਮ੍
श्यामला दण्डकम् in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Traditional hymn attributed to Kalidasa (Shakta / Sri Vidya tradition) · Attributed to Mahakavi Kalidasa · Classical (attributed to the age of Kalidasa)
The Shyamala Dandakam is sung to Devi Shyamala (Matangi), the Goddess of speech and music who serves as the minister of Sri Lalita Tripura Sundari. According to a beloved tradition, the poet Kalidasa was once dull of wit until the Goddess blessed his tongue, whereupon poetry poured from him; in gratitude he composed hymns to Her, of which this dandaka — adoring Her from the crown of flowering curls to Her lotus feet — is the most famous. It begins with two meditation verses and flows into the rhythmic dandaka praising Her ruby veena, her bow of sugarcane and her enchanting, meaning-rich speech.
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
Tradition holds that Kalidasa, originally a simpleton, became the greatest of poets the very night the Divine Mother of speech touched his tongue; devotees believe that sincere recitation of this dandaka likewise awakens eloquence, music and learning, and that those who chant it before study or performance find the Mother loosening every knot in their speech.
ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੂਰਾ ਪਾਠ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਧ੍ਯਾਨਮ੍ ਮਾਣਿਕ੍ਯਵੀਣਾਮੁਪਲਾਲਯਨ੍ਤੀਂ ਮਦਾਲਸਾਂ ਮਞ੍ਜੁਲਵਾਗ੍ਵਿਲਾਸਾਮ੍ । ਮਾਹੇਨ੍ਦ੍ਰਨੀਲਦ੍ਯੁਤਿਕੋਮਲਾਙ੍ਗੀਂ ਮਾਤਙ੍ਗਕਨ੍ਯਾਂ ਮਨਸਾ ਸ੍ਮਰਾਮਿ ॥ ੧॥
dhyānam māṇikyavīṇāmupalālayantīṃ madālasāṃ mañjulavāgvilāsām | māhendranīladyutikomalāṅgīṃ mātaṅgakanyāṃ manasā smarāmi || 1||
ਅਰਥ:ध्यान: जो माणिक्य-जड़ित वीणा को प्रेमपूर्वक बजाती हैं, आनन्द से मदालस हैं, जिनका विलास ही मधुर वाणी का सौंदर्य है, तथा जिनका कोमल अंग महान् नीलमणि की द्युति से दीप्त है — उन मातंग-कन्या (श्यामला) का मैं मन से स्मरण करता हूँ।
ਚਤੁਰ੍ਭੁਜੇ ਚਨ੍ਦ੍ਰਕਲਾਵਤਂਸੇ ਕੁਚੋਨ੍ਨਤੇ ਕੁਙ੍ਕੁਮਰਾਗਸ਼ੋਣੇ । ਪੁਣ੍ਡ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ੁਪਾਸ਼ਾਙ੍ਕੁਸ਼ਪੁਸ਼੍ਪਬਾਣ- ਹਸ੍ਤੇ ਨਮਸ੍ਤੇ ਜਗਦੇਕਮਾਤਃ ॥ ੨॥
caturbhuje candrakalāvataṃse kaconnate kuṅkumarāgaśoṇe | puṇḍrekṣupāśāṅkuśapuṣpabāṇa- haste namaste jagadekamātaḥ || 2||
ਅਰਥ:हे चतुर्भुजा, चन्द्रकला को आभूषण रूप में धारण करने वाली, कुंकुम के राग से अरुणिम उन्नत वक्ष वाली, जिनके हाथों में पुण्ड्रेक्षु (इक्षु) धनुष, पाश, अंकुश और पुष्पबाण हैं — हे जगत् की एकमात्र माता, तुम्हें नमस्कार है।
ਵਿਨਿਯੋਗਃ ਜਯ ਜਨਨਿ ਸੁਧਾਸਮੁਦ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਹ੍ਰਿਦ੍ਯਨ੍ਮਣੀਦ੍ਵੀਪਸਂਰੂਢ- ਬਿਲ੍ਵਾਟਵੀਮਧ੍ਯਕਲ੍ਪਦ੍ਰੁਮਾਕਲ੍ਪਕਾਦਮ੍ਬਕਾਨ੍ਤਾਰਵਾਸਪ੍ਰਿਯੇ ਕ੍ਰਿਤ੍ਤਿਵਾਸਪ੍ਰਿਯੇ ਸਰ੍ਵਲੋਕਪ੍ਰਿਯੇ ।
viniyogaḥ jaya janani sudhāsamudrāntarhṛdyanmaṇīdvīpasaṃrūḍha- bilvāṭavīmadhyakalpadrumākalpakādambakāntāravāsapriye kṛttivāsapriye sarvalokapriye |
ਅਰਥ:हे जननी, तुम्हारी जय हो — जो सुधा-समुद्र के मध्य मणिद्वीप पर उगी बिल्व-वाटिका के बीच कल्पवृक्ष और कदम्ब के वन में निवास करना प्रिय मानती हो; हे कृत्तिवास (शिव) की प्रिया, हे समस्त लोकों की प्रिया!
ਸਾਦਰਾਰਬ੍ਧਸਂਗੀਤਸਮ੍ਭਾਵਨਾਸਂਭ੍ਰਮਾਲੋਲਨੀਪਸ੍ਰਗਾਬਦ੍ਧ- ਚੂਲੀ-ਸਨਾਥਤ੍ਰਿਕੇ ਸਾਨੁਮਤ੍ਪੁਤ੍ਰਿਕੇ ।
sādarārabdhasaṃgītasambhāvanāsaṃbhramālolanīpasragābaddha- cūlī-sanāthatrike sānumatputrike |
ਅਰਥ:हे हिमवान् की पुत्री, जिनकी त्रिवली-युक्त केश-राशि सादर आरम्भ किए गए संगीत के सम्भ्रम में डोलती कदम्ब-माला से बँधी एवं सुशोभित है!
ਸ਼ੇਖਰੀਭੂਤਸ਼ੀਤਾਂਸ਼ੁਰੇਖਾਮਯੂਖਾਵਲੀਬਦ੍ਧਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧ- ਨੀਲਾਲਕਸ਼੍ਰੇਣਿਸ਼੍ਰਿਂਗਾਰਿਤੇ ਲੋਕਸਮ੍ਭਾਵਿਤੇ ।
śekharībhūtaśītāṃśurekhāmayūkhāvalībaddhasusnigdha- nīlālakaśreṇiśṛṃgārite lokasambhāvite |
ਅਰਥ:हे शिर पर धारण की हुई चन्द्ररेखा की किरण-पंक्तियों से बँधी कोमल, स्निग्ध, नील केश-श्रेणी से शृंगारित, समस्त लोकों से सम्भावित (पूजित) देवी!
ਕਾਮਲੀਲਾਧਨੁਸ੍ਸਨ੍ਨਿਭਭ੍ਰੂਲਤਾ-ਪੁਸ਼੍ਕਰੈਰ੍ਵੇਸ਼੍ਟਿਤਾਨੇਕਸ਼ਮ੍ਬਾਕ- ਰੀਸ਼ਬ੍ਦਗਰ੍ਭੋਲ੍ਲਸਤ੍ਕੇਕਿਨੀ-ਨਾਦਹਾਰਿਣਿ ॥
kāmalīlādhanussannibhabhrūlatā-puṣkarairveṣṭitānekaśambāka- rīśabdagarbhollasatkekinī-nādahāriṇi ||
ਅਰਥ:हे कामदेव की लीला-धनुष सी भ्रू-लता वाली, जिनकी अर्थगर्भित वाणी मयूरी के मधुर केका-नाद की भाँति हृदय को हरती है!
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
श्यामला दण्डकम् ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
Invokes Devi Shyamala (Matangi), the Goddess of speech, music and the fine arts
Traditionally recited for eloquence, command of language, and success in learning and the arts
Said to bestow the grace of Saraswati and Lalita, sharpening intellect and creativity
The flowing dandaka rhythm itself trains clear, melodious and confident speech
Removes obstacles to study, performance and self-expression
Cultivates devotion to the Divine Mother in Her gentle, blissful, music-loving form
Bestows beauty of expression and the favour of the Mother who is 'minister' of the supreme Devi
श्यामला दण्डकम् ਪਾਠ ਵਿਧੀ
After bathing, sit facing east before an image of Devi Shyamala or Saraswati with a lamp and flowers. First recite the two dhyana verses ('Manikya-veenam...'), then chant the dandaka in a steady, flowing rhythm without breaking the cascade of epithets. Students, singers and speakers often recite it before study or performance to invoke clear speech and the Mother's grace. Conclude with a prayer for wisdom and eloquence.
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ श्यामला दण्डकम् ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ