Mantra.Tips

राम रक्षा स्तोत्र Meaning — Line by Line

राम रक्षा स्तोत्र

Every verse and every word explained in English & Hindi

Meaning — Line by Line

Every verse of राम रक्षा स्तोत्र with its Hindi meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.

Jump to a verse ▾
  1. Verse 1. Om shriganeshaya namah
  2. Verse 2. Atha dhyanam
  3. Verse 3. Charitam raghunathasya shatakoti pravistaram
  4. Verse 4. Dhyatva nilotpalashyamam ramam rajivalochanam
  5. Verse 5. Sasitunadhanurbanapanim naktancharantakam
  6. Verse 6. Ramaraksham pathetprajnah papaghnim sarvakamadam
  7. Verse 7. Kausalyeyo drishau patu vishvamitrapriyah shruti
  8. Verse 8. Jihvam vidyanidhih patu kantham bharatavanditah
  9. Verse 9. Karau sitapatih patu hridayam jamadagnyajit
  10. Verse 10. Sugriveshah kati patu sakthini hanumatprabhuh
  11. Verse 11. Januni setukritpatu janghe dashamukhantakah
  12. Verse 12. Etam ramabalopetam raksham yah sukriti pathet
  13. Verse 13. Patalabhutalavyomacharinashchhadmacharinah
  14. Verse 14. Rameti ramabhadreti ramachandreti va smaran
  15. Verse 15. Jagajjaitraikamantrena ramanamnabhirakshitam
  16. Verse 16. Vajrapanjaranamedam yo ramakavacham smaret
  17. Verse 17. Adishtavan yatha svapne ramarakshamimam harah
  18. Verse 18. Aramah kalpavrikshanam viramah sakalapadam
  19. Verse 19. Tarunau rupasampannau sukumarau mahabalau
  20. Verse 20. Phalamulashinau dantau tapasau brahmacharinau
  21. Verse 21. Sharanyau sarvasattvanam shreshthau sarvadhanushmatam
  22. Verse 22. Attasajjadhanushavishusprishavakshayashuganishangasanginau
  23. Verse 23. Sannaddhah kavachi khadgi chapabanadharo yuva
  24. Verse 24. Ramo dasharathih shuro lakshmananucharo bali
  25. Verse 25. Vedantavedyo yajneshah puranapurushottamah
  26. Verse 26. Ityetani japannityam madbhaktah shraddhayanvitah
  27. Verse 27. Ramam durvadalashyamam padmaksham pitavasasam
  28. Verse 28. Ramam lakshmanapurvajam raghuvaram sitapatim sundaram
  29. Verse 29. Ramaya ramabhadraya ramachandraya vedhase
  30. Verse 30. Shrirama rama raghunandana rama rama
  31. Verse 31. Shriramachandracharanau manasa smarami
  32. Verse 32. Mata ramo matpita ramachandrah
  33. Verse 33. Dakshine lakshmano yasya vame tu janakatmaja
  34. Verse 34. Lokabhiramam ranarangadhiram
  35. Verse 35. Manojavam marutatulyavegam
  36. Verse 36. Kujantam ramarameti madhuram madhuraksharam
  37. Verse 37. Apadamapahartaram dataram sarvasampadam
  38. Verse 38. Bharjanam bhavabijanamarjanam sukhasampadam
  39. Verse 39. Ramo rajamanih sada vijayate ramam ramesham bhaje
  40. Verse 40. Ramarameti rameti rame rame manorame
  41. Verse 41. Iti shribudhakaushikavirachitam shriramarakshastotram sampurnam
Verse 1#

Om shriganeshaya namah

श्रीगणेशाय नमः अस्य श्रीरामरक्षास्तोत्रमन्त्रस्य बुधकौशिक ऋषिः श्रीसीतारामचन्द्रो देवता अनुष्टुप् छन्दः सीता शक्तिः श्रीमद् हनुमान् कीलकम् श्रीरामचन्द्रप्रीत्यर्थे रामरक्षास्तोत्रजपे विनियोगः

Om shriganeshaya namah Asya shriramarakshastotramantrasya budhakaushika rishih Shrisitaramachandro devata anushtup chhandah Sita shaktih shrimad hanuman kilakam Shriramachandraprityarthe ramarakshastotrajape viniyogah

Meaningॐ श्रीगणेश को नमस्कार। इस रामरक्षास्तोत्र मन्त्र के ऋषि बुधकौशिक हैं; देवता श्रीसीताराम हैं; छन्द अनुष्टुप् है; शक्ति सीता हैं; कीलक श्रीहनुमान हैं। श्रीरामचन्द्र की प्रसन्नता के लिए इसका विनियोग है।

Verse 2#

Atha dhyanam

अथ ध्यानम् ध्यायेदाजानुबाहुं धृतशरधनुषं बद्धपद्मासनस्थं पीतं वासो वसानं नवकमलदलस्पर्धिनेत्रं प्रसन्नम् वामाङ्कारूढसीतामुखकमलमिलल्लोचनं नीरदाभं नानालङ्कारदीप्तं दधतमुरुजटामण्डनं रामचन्द्रम्

Atha dhyanam Dhyayedajanubahum dhritasharadhanusham baddhapadmasanastham Pitam vaso vasanam navakamaladalaspardhinetram prasannam Vamankarudhasitamukhakamalamilallochanam niradabham Nanalankaradiptam dadhatamurujatamandanam ramachandram

Meaningध्यान — घुटनों तक लम्बी भुजाओं वाले, धनुष-बाण धारण किए, पद्मासन में स्थित, पीतवस्त्रधारी, नवीन कमलदल के समान नेत्रों वाले, प्रसन्नमुख रामचन्द्र का ध्यान करें; जिनके वामभाग में सीता विराजमान हैं, मेघ के समान श्याम, अनेक अलंकारों से दीप्त, विशाल जटामण्डलधारी।

Verse 3#

Charitam raghunathasya shatakoti pravistaram

चरितं रघुनाथस्य शतकोटि प्रविस्तरम् एकैकमक्षरं पुंसां महापातकनाशनम् १॥

Charitam raghunathasya shatakoti pravistaram Ekaikamaksharam pumsam mahapatakanashanam

Meaningरघुनाथ का चरित्र सौ करोड़ विस्तार वाला है; उसका एक-एक अक्षर मनुष्यों के महापातकों का नाश करता है।

Verse 4#

Dhyatva nilotpalashyamam ramam rajivalochanam

ध्यात्वा नीलोत्पलश्यामं रामं राजीवलोचनम् जानकीलक्ष्मणोपेतं जटामुकुटमण्डितम् २॥

Dhyatva nilotpalashyamam ramam rajivalochanam Janakilakshmanopetam jatamukutamanditam

Meaningनीलकमल के समान श्याम, राजीवलोचन, जानकी और लक्ष्मण सहित, जटामुकुट से सुशोभित राम का ध्यान करके —

Verse 5#

Sasitunadhanurbanapanim naktancharantakam

सासितूणधनुर्बाणपाणिं नक्तञ्चरान्तकम् स्वलीलया जगत्त्रातुमाविर्भूतमजं विभुम् ३॥

Sasitunadhanurbanapanim naktancharantakam Svalilaya jagattratumavirbhutamajam vibhum

Meaning— खड्ग, तूणीर, धनुष-बाण हाथ में लिए, राक्षसों के अन्तक, अपनी लीला से जगत् की रक्षा हेतु प्रकट हुए अजन्मा विभु का ध्यान करके —

Verse 6#

Ramaraksham pathetprajnah papaghnim sarvakamadam

रामरक्षां पठेत्प्राज्ञः पापघ्नीं सर्वकामदाम् शिरो मे राघवः पातु भालं दशरथात्मजः ४॥

Ramaraksham pathetprajnah papaghnim sarvakamadam Shiro me raghavah patu bhalam dasharathatmajah

Meaning— बुद्धिमान पुरुष पापनाशिनी, सर्वकामप्रद रामरक्षा का पाठ करे। मेरे सिर की रक्षा राघव करें, ललाट की दशरथात्मज।

Verse 7#

Kausalyeyo drishau patu vishvamitrapriyah shruti

कौसल्येयो दृशौ पातु विश्वामित्रप्रियः श्रुती घ्राणं पातु मखत्राता मुखं सौमित्रिवत्सलः ५॥

Kausalyeyo drishau patu vishvamitrapriyah shruti Ghranam patu makhatrata mukham saumitrivatsalah

Meaningनेत्रों की रक्षा कौसल्यानन्दन करें, कानों की विश्वामित्रप्रिय; नासिका की यज्ञरक्षक, मुख की सौमित्रिवत्सल करें।

Verse 8#

Jihvam vidyanidhih patu kantham bharatavanditah

जिह्वां विद्यानिधिः पातु कण्ठं भरतवन्दितः स्कन्धौ दिव्यायुधः पातु भुजौ भग्नेशकार्मुकः ६॥

Jihvam vidyanidhih patu kantham bharatavanditah Skandhau divyayudhah patu bhujau bhagneshakarmukah

Meaningजिह्वा की रक्षा विद्यानिधि करें, कण्ठ की भरतवन्दित; कन्धों की दिव्यायुधधारी, भुजाओं की शिवधनुर्भंजक करें।

Verse 9#

Karau sitapatih patu hridayam jamadagnyajit

करौ सीतापतिः पातु हृदयं जामदग्न्यजित् मध्यं पातु खरध्वंसी नाभिं जाम्बवदाश्रयः ७॥

Karau sitapatih patu hridayam jamadagnyajit Madhyam patu kharadhvamsi nabhim jambavadashrayah

Meaningहाथों की रक्षा सीतापति करें, हृदय की जामदग्न्यजित्; मध्यभाग की खरध्वंसी, नाभि की जाम्बवदाश्रय करें।

Verse 10#

Sugriveshah kati patu sakthini hanumatprabhuh

सुग्रीवेशः कटी पातु सक्थिनी हनुमत्प्रभुः ऊरू रघूत्तमः पातु रक्षःकुलविनाशकृत् ८॥

Sugriveshah kati patu sakthini hanumatprabhuh Uru raghuttamah patu rakshahkulavinashakrit

Meaningकटि की रक्षा सुग्रीवेश करें, जंघाओं की हनुमत्प्रभु; ऊरुओं की रघुश्रेष्ठ, राक्षसकुल-विनाशक करें।

Verse 11#

Januni setukritpatu janghe dashamukhantakah

जानुनी सेतुकृत्पातु जङ्घे दशमुखान्तकः पादौ बिभीषणश्रीदः पातु रामोऽखिलं वपुः ९॥

Januni setukritpatu janghe dashamukhantakah Padau bibhishanashridah patu ramokhilam vapuh

Meaningघुटनों की रक्षा सेतुनिर्माता करें, पिंडलियों की दशमुख-अन्तक; पैरों की विभीषणश्रीद करें — और सम्पूर्ण शरीर की राम।

Verse 12#

Etam ramabalopetam raksham yah sukriti pathet

एतां रामबलोपेतां रक्षां यः सुकृती पठेत् चिरायुः सुखी पुत्री विजयी विनयी भवेत् १०॥

Etam ramabalopetam raksham yah sukriti pathet Sa chirayuh sukhi putri vijayi vinayi bhavet

Meaningजो पुण्यात्मा रामबल से युक्त इस रक्षा का पाठ करता है, वह दीर्घायु, सुखी, पुत्रवान, विजयी और विनयी होता है।

Verse 13#

Patalabhutalavyomacharinashchhadmacharinah

पातालभूतलव्योमचारिणश्छद्मचारिणः द्रष्टुमपि शक्तास्ते रक्षितं रामनामभिः ११॥

Patalabhutalavyomacharinashchhadmacharinah Na drashtumapi shaktaste rakshitam ramanamabhih

Meaningपाताल, भूतल और आकाश में विचरने वाले तथा छद्मवेशी प्राणी — रामनामों से रक्षित व्यक्ति को देख तक नहीं सकते।

Verse 14#

Rameti ramabhadreti ramachandreti va smaran

रामेति रामभद्रेति रामचन्द्रेति वा स्मरन् नरो लिप्यते पापैः भुक्तिं मुक्तिं विन्दति १२॥

Rameti ramabhadreti ramachandreti va smaran Naro na lipyate papaih bhuktim muktim cha vindati

Meaning'राम', 'रामभद्र' अथवा 'रामचन्द्र' का स्मरण करने वाला मनुष्य पापों से लिप्त नहीं होता; वह भोग और मोक्ष दोनों पाता है।

Verse 15#

Jagajjaitraikamantrena ramanamnabhirakshitam

जगज्जैत्रैकमन्त्रेण रामनाम्नाभिरक्षितम् यः कण्ठे धारयेत्तस्य करस्थाः सर्वसिद्धयः १३॥

Jagajjaitraikamantrena ramanamnabhirakshitam Yah kanthe dharayettasya karasthah sarvasiddhayah

Meaningजगत् को जीतने वाले एकमात्र मन्त्र — रामनाम — से रक्षित होकर जो इसे कण्ठ में धारण करता है, उसके हाथ में समस्त सिद्धियाँ रहती हैं।

Verse 16#

Vajrapanjaranamedam yo ramakavacham smaret

वज्रपञ्जरनामेदं यो रामकवचं स्मरेत् अव्याहताज्ञः सर्वत्र लभते जयमङ्गलम् १४॥

Vajrapanjaranamedam yo ramakavacham smaret Avyahatajnah sarvatra labhate jayamangalam

Meaningवज्रपंजर नामक इस रामकवच का जो स्मरण करता है, उसकी आज्ञा सर्वत्र अबाधित रहती है और वह विजय एवं मंगल प्राप्त करता है।

Verse 17#

Adishtavan yatha svapne ramarakshamimam harah

आदिष्टवान् यथा स्वप्ने रामरक्षामिमां हरः तथा लिखितवान् प्रातः प्रबुद्धो बुधकौशिकः १५॥

Adishtavan yatha svapne ramarakshamimam harah Tatha likhitavan pratah prabuddho budhakaushikah

Meaningजैसा शिव (हर) ने स्वप्न में आदेश दिया, वैसा ही प्रातः जागकर बुधकौशिक ने इस रामरक्षा को लिख लिया।

Verse 18#

Aramah kalpavrikshanam viramah sakalapadam

आरामः कल्पवृक्षाणां विरामः सकलापदाम् अभिरामस्त्रिलोकानां रामः श्रीमान् नः प्रभुः १६॥

Aramah kalpavrikshanam viramah sakalapadam Abhiramastrilokanam ramah shriman sa nah prabhuh

Meaningराम कल्पवृक्षों के उद्यान हैं, समस्त आपदाओं का विराम हैं, तीनों लोकों के अभिराम हैं; वे श्रीमान राम ही हमारे प्रभु हैं।

Verse 19#

Tarunau rupasampannau sukumarau mahabalau

तरुणौ रूपसम्पन्नौ सुकुमारौ महाबलौ पुण्डरीकविशालाक्षौ चीरकृष्णाजिनाम्बरौ १७॥

Tarunau rupasampannau sukumarau mahabalau Pundarikavishalakshau chirakrishnajinambarau

Meaningतरुण, रूपसम्पन्न, सुकुमार, महाबली, कमल के समान विशाल नेत्रों वाले, चीर और कृष्णमृगचर्म धारण किए —

Verse 20#

Phalamulashinau dantau tapasau brahmacharinau

फलमूलाशिनौ दान्तौ तापसौ ब्रह्मचारिणौ पुत्रौ दशरथस्यैतौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ १८॥

Phalamulashinau dantau tapasau brahmacharinau Putrau dasharathasyaitau bhratarau ramalakshmanau

Meaning— फल-मूल खाने वाले, संयमी, तपस्वी, ब्रह्मचारी — दशरथ के ये दोनों पुत्र, भाई राम और लक्ष्मण —

Verse 21#

Sharanyau sarvasattvanam shreshthau sarvadhanushmatam

शरण्यौ सर्वसत्त्वानां श्रेष्ठौ सर्वधनुष्मताम् रक्षः कुलनिहन्तारौ त्रायेतां नो रघूत्तमौ १९॥

Sharanyau sarvasattvanam shreshthau sarvadhanushmatam Rakshah kulanihantarau trayetam no raghuttamau

Meaning— समस्त प्राणियों के शरणदाता, सब धनुर्धरों में श्रेष्ठ, राक्षसकुल के संहारक — वे रघुश्रेष्ठ हमारी रक्षा करें।

Verse 22#

Attasajjadhanushavishusprishavakshayashuganishangasanginau

आत्तसज्जधनुषाविषुस्पृशावक्षयाशुगनिषङ्गसङ्गिनौ रक्षणाय मम रामलक्ष्मणावग्रतः पथि सदैव गच्छताम् २०॥

Attasajjadhanushavishusprishavakshayashuganishangasanginau Rakshanaya mama ramalakshmanavagratah pathi sadaiva gachchhatam

Meaningधनुष चढ़ाए, बाण को छूते हुए, अक्षय तूणीरयुक्त राम-लक्ष्मण मेरी रक्षा हेतु मार्ग में सदा मेरे आगे चलें।

Verse 23#

Sannaddhah kavachi khadgi chapabanadharo yuva

सन्नद्धः कवची खड्गी चापबाणधरो युवा गच्छन्मनोरथोऽस्माकं रामः पातु सलक्ष्मणः २१॥

Sannaddhah kavachi khadgi chapabanadharo yuva Gachchhanmanorathosmakam ramah patu salakshmanah

Meaningकवचधारी, खड्ग और धनुष-बाण लिए, सन्नद्ध युवा राम लक्ष्मण सहित, हमारी मनोकामना पूर्ण करते हुए चलते हुए हमारी रक्षा करें।

Verse 24#

Ramo dasharathih shuro lakshmananucharo bali

रामो दाशरथिः शूरो लक्ष्मणानुचरो बली काकुत्स्थः पुरुषः पूर्णः कौसल्येयो रघूत्तमः २२॥

Ramo dasharathih shuro lakshmananucharo bali Kakutsthah purushah purnah kausalyeyo raghuttamah

Meaningराम — दाशरथि, शूर, लक्ष्मण के अनुचर, बली, काकुत्स्थ, पूर्णपुरुष, कौसल्यानन्दन, रघुश्रेष्ठ —

Verse 25#

Vedantavedyo yajneshah puranapurushottamah

वेदान्तवेद्यो यज्ञेशः पुराणपुरुषोत्तमः जानकीवल्लभः श्रीमान् अप्रमेय पराक्रमः २३॥

Vedantavedyo yajneshah puranapurushottamah Janakivallabhah shriman aprameya parakramah

Meaning— वेदान्त से जानने योग्य, यज्ञेश, पुराणपुरुषोत्तम, जानकीवल्लभ, श्रीमान, अप्रमेय पराक्रमी —

Verse 26#

Ityetani japannityam madbhaktah shraddhayanvitah

इत्येतानि जपन्नित्यं मद्भक्तः श्रद्धयान्वितः अश्वमेधाधिकं पुण्यं सम्प्राप्नोति संशयः २४॥

Ityetani japannityam madbhaktah shraddhayanvitah Ashvamedhadhikam punyam samprapnoti na samshayah

Meaning— इन नामों का जो नित्य श्रद्धापूर्वक जप करता है, वह निःसन्देह अश्वमेध से भी अधिक पुण्य प्राप्त करता है।

Verse 27#

Ramam durvadalashyamam padmaksham pitavasasam

रामं दूर्वादलश्यामं पद्माक्षं पीतवाससम् स्तुवन्ति नामभिर्दिव्यैः ते संसारिणो नराः २५॥

Ramam durvadalashyamam padmaksham pitavasasam Stuvanti namabhirdivyaih na te samsarino narah

Meaningदूर्वादल के समान श्याम, कमलनयन, पीतवस्त्रधारी राम की जो दिव्य नामों से स्तुति करते हैं, वे संसार-बन्धन में नहीं पड़ते।

Verse 28#

Ramam lakshmanapurvajam raghuvaram sitapatim sundaram

रामं लक्ष्मणपूर्वजं रघुवरं सीतापतिं सुन्दरम् काकुत्स्थं करुणार्णवं गुणनिधिं विप्रप्रियं धार्मिकम् राजेन्द्रं सत्यसन्धं दशरथतनयं श्यामलं शान्तमूर्तिम् वन्दे लोकाभिरामं रघुकुलतिलकं राघवं रावणारिम् २६॥

Ramam lakshmanapurvajam raghuvaram sitapatim sundaram Kakutstham karunarnavam gunanidhim viprapriyam dharmikam Rajendram satyasandham dasharathatanayam shyamalam shantamurtim Vande lokabhiramam raghukulatilakam raghavam ravanarim

Meaningलक्ष्मण के अग्रज, रघुवर, सीतापति, सुन्दर, काकुत्स्थ, करुणासागर, गुणनिधि, विप्रप्रिय, धार्मिक, राजेन्द्र, सत्यसन्ध, दशरथपुत्र, श्यामल, शान्तमूर्ति — लोकाभिराम, रघुकुलतिलक, रावणारि राघव को मैं वन्दन करता हूँ।

Verse 29#

Ramaya ramabhadraya ramachandraya vedhase

रामाय रामभद्राय रामचन्द्राय वेधसे रघुनाथाय नाथाय सीतायाः पतये नमः २७॥

Ramaya ramabhadraya ramachandraya vedhase Raghunathaya nathaya sitayah pataye namah

Meaningराम, रामभद्र, रामचन्द्र, वेधा, रघुनाथ, नाथ और सीतापति को नमस्कार।

Verse 30#

Shrirama rama raghunandana rama rama

श्रीराम राम रघुनन्दन राम राम श्रीराम राम भरताग्रज राम राम श्रीराम राम रणकर्कश राम राम श्रीराम राम शरणं भव राम राम २८॥

Shrirama rama raghunandana rama rama Shrirama rama bharatagraja rama rama Shrirama rama ranakarkasha rama rama Shrirama rama sharanam bhava rama rama

Meaningश्रीराम राम रघुनन्दन राम राम; श्रीराम राम भरताग्रज राम राम; श्रीराम राम रणकर्कश राम राम; श्रीराम राम — मेरे शरण हो जाइए, राम राम।

Verse 31#

Shriramachandracharanau manasa smarami

श्रीरामचन्द्रचरणौ मनसा स्मरामि श्रीरामचन्द्रचरणौ वचसा गृणामि श्रीरामचन्द्रचरणौ शिरसा नमामि श्रीरामचन्द्रचरणौ शरणं प्रपद्ये २९॥

Shriramachandracharanau manasa smarami Shriramachandracharanau vachasa grinami Shriramachandracharanau shirasa namami Shriramachandracharanau sharanam prapadye

Meaningश्रीरामचन्द्र के चरणों का मन से स्मरण करता हूँ, वचन से गुणगान करता हूँ, सिर से नमन करता हूँ, और उन्हीं की शरण ग्रहण करता हूँ।

Verse 32#

Mata ramo matpita ramachandrah

माता रामो मत्पिता रामचन्द्रः स्वामी रामो मत्सखा रामचन्द्रः सर्वस्वं मे रामचन्द्रो दयालु- र्नान्यं जाने नैव जाने जाने ३०॥

Mata ramo matpita ramachandrah Svami ramo matsakha ramachandrah Sarvasvam me ramachandro dayalu- Rnanyam jane naiva jane na jane

Meaningराम मेरी माता हैं, रामचन्द्र मेरे पिता; राम स्वामी हैं, रामचन्द्र सखा; दयालु रामचन्द्र ही मेरा सर्वस्व हैं — मैं अन्य किसी को नहीं जानता, नहीं जानता, नहीं जानता।

Verse 33#

Dakshine lakshmano yasya vame tu janakatmaja

दक्षिणे लक्ष्मणो यस्य वामे तु जनकात्मजा पुरतो मारुतिर्यस्य तं वन्दे रघुनन्दनम् ३१॥

Dakshine lakshmano yasya vame tu janakatmaja Purato marutiryasya tam vande raghunandanam

Meaningजिनके दाहिने लक्ष्मण और वामभाग में जनकात्मजा (सीता) हैं, तथा सम्मुख मारुति (हनुमान) हैं — उन रघुनन्दन को मैं वन्दन करता हूँ।

Verse 34#

Lokabhiramam ranarangadhiram

लोकाभिरामं रणरङ्गधीरं राजीवनेत्रं रघुवंशनाथम् कारुण्यरूपं करुणाकरं तं श्रीरामचन्द्रम् शरणं प्रपद्ये ३२॥

Lokabhiramam ranarangadhiram Rajivanetram raghuvamshanatham Karunyarupam karunakaram tam Shriramachandram sharanam prapadye

Meaningलोकाभिराम, रणरंगधीर, राजीवनेत्र, रघुवंशनाथ, करुणारूप, करुणाकर — उन श्रीरामचन्द्र की मैं शरण लेता हूँ।

Verse 35#

Manojavam marutatulyavegam

मनोजवं मारुततुल्यवेगं जितेन्द्रियं बुद्धिमतां वरिष्ठम् वातात्मजं वानरयूथमुख्यं श्रीरामदूतं शरणं प्रपद्ये ३३॥

Manojavam marutatulyavegam Jitendriyam buddhimatam varishtham Vatatmajam vanarayuthamukhyam Shriramadutam sharanam prapadye

Meaningमन के समान वेगवान, वायु के समान गतिमान, जितेन्द्रिय, बुद्धिमानों में श्रेष्ठ, वातात्मज, वानरयूथमुख्य — उन रामदूत (हनुमान) की मैं शरण लेता हूँ।

Verse 36#

Kujantam ramarameti madhuram madhuraksharam

कूजन्तं रामरामेति मधुरं मधुराक्षरम् आरुह्य कविताशाखां वन्दे वाल्मीकिकोकिलम् ३४॥

Kujantam ramarameti madhuram madhuraksharam Aruhya kavitashakham vande valmikikokilam

Meaning'राम-राम' की मधुर मधुराक्षर ध्वनि से कूजते हुए, कविता की शाखा पर बैठे वाल्मीकि-कोकिल को मैं वन्दन करता हूँ।

Verse 37#

Apadamapahartaram dataram sarvasampadam

आपदामपहर्तारं दातारं सर्वसम्पदाम् लोकाभिरामं श्रीरामं भूयो भूयो नमाम्यहम् ३५॥

Apadamapahartaram dataram sarvasampadam Lokabhiramam shriramam bhuyo bhuyo namamyaham

Meaningआपदाओं को हरने वाले, समस्त सम्पदाओं के दाता, लोकाभिराम श्रीराम को मैं बार-बार नमस्कार करता हूँ।

Verse 38#

Bharjanam bhavabijanamarjanam sukhasampadam

भर्जनं भवबीजानामर्जनं सुखसम्पदाम् तर्जनं यमदूतानां रामरामेति गर्जनम् ३६॥

Bharjanam bhavabijanamarjanam sukhasampadam Tarjanam yamadutanam ramarameti garjanam

Meaningभवबीजों का दहन, सुख-सम्पदाओं का अर्जन, यमदूतों का त्रास — ऐसी है 'राम-राम' की गर्जना।

Verse 39#

Ramo rajamanih sada vijayate ramam ramesham bhaje

रामो राजमणिः सदा विजयते रामं रमेशं भजे रामेणाभिहता निशाचरचमू रामाय तस्मै नमः रामान्नास्ति परायणं परतरं रामस्य दासोऽस्म्यहं रामे चित्तलयः सदा भवतु मे भो राम मामुद्धर ३७॥

Ramo rajamanih sada vijayate ramam ramesham bhaje Ramenabhihata nishacharachamu ramaya tasmai namah Ramannasti parayanam parataram ramasya dasosmyaham Rame chittalayah sada bhavatu me bho rama mamuddhara

Meaningराजमणि राम सदा विजयी होते हैं; मैं रमेश राम का भजन करता हूँ; राम ने राक्षससेना का नाश किया, उन राम को नमस्कार; राम से बढ़कर कोई आश्रय नहीं; मैं राम का दास हूँ; मेरा मन सदा राम में लीन रहे; हे राम, मेरा उद्धार करें।

Verse 40#

Ramarameti rameti rame rame manorame

रामरामेति रामेति रमे रामे मनोरमे सहस्रनामतत्तुल्यं रामनाम वरानने ३८॥

Ramarameti rameti rame rame manorame Sahasranamatattulyam ramanama varanane

Meaning'राम राम' — इस प्रकार मनोरम राम में मैं रमण करता हूँ; हे सुमुखी! रामनाम (विष्णु के) सहस्रनाम के तुल्य है।

Verse 41#

Iti shribudhakaushikavirachitam shriramarakshastotram sampurnam

इति श्रीबुधकौशिकविरचितं श्रीरामरक्षास्तोत्रं सम्पूर्णम् श्रीसीतारामचन्द्रार्पणमस्तु

Iti shribudhakaushikavirachitam shriramarakshastotram sampurnam Shrisitaramachandrarpanamastu

Meaningइस प्रकार सिद्ध बुधकौशिक मुनि द्वारा रचित श्रीरामरक्षास्तोत्र सम्पूर्ण हुआ। यह श्रीसीतारामचन्द्र को अर्पित हो।

Word-by-Word Breakdown

रामरक्षा
Rama Raksha
राम का रक्षा-कवच
बुधकौशिक
Budha Kaushika
इस स्तोत्र को प्राप्त एवं रचने वाले ऋषि
कीलकम्
Kilakam
मन्त्र की कील — यहाँ हनुमान
राघवः
Raghavah
राम, रघुवंश के वंशज
दशरथात्मजः
Dasharathatmajah
राजा दशरथ के पुत्र
कौसल्येयः
Kausalyeyah
रानी कौसल्या के पुत्र
विश्वामित्रप्रियः
Vishvamitra-priyah
ऋषि विश्वामित्र के प्रिय
मखत्राता
Makha-trata
यज्ञ के रक्षक (राक्षसों से)
सौमित्रिवत्सलः
Saumitri-vatsalah
लक्ष्मण (सुमित्रापुत्र) के स्नेही अग्रज
भरतवन्दितः
Bharata-venditah
भरत जिनकी वन्दना करते हैं
भग्नेशकार्मुकः
Bhagnesha-karmukah
शिव-धनुष को तोड़ने वाले (सीता-विवाह में)
सीतापतिः
Sitapatih
सीता के स्वामी एवं पति
जामदग्न्यजित्
Jamadagnya-jit
जमदग्निपुत्र परशुराम के विजेता
खरध्वंसी
Khara-dhvamsi
खर नामक राक्षस के संहारक
सुग्रीवेशः
Sugriveshah
सुग्रीव के स्वामी
हनुमत्प्रभुः
Hanumat-prabhuh
हनुमान के स्वामी
सेतुकृत्
Setukrit
लंका तक सेतु के निर्माता
दशमुखान्तकः
Dashamukha-antakah
दशमुख रावण के अन्तक
बिभीषणश्रीदः
Bibhishana-shridah
विभीषण को राज्य-सम्पदा देने वाले
वज्रपञ्जर
Vajra-Panjara
'वज्रपंजर' — इस अभेद्य कवच का नाम
कल्पवृक्षाणाम्
Kalpavrikshanam
कल्पवृक्षों के (राम उनका उद्यान हैं)
मनोजवम्
Manojavam
मन के समान वेगवान (हनुमान का विशेषण)
मारुततुल्यवेगम्
Maruta-tulya-vegam
वायु के समान गतिमान (हनुमान)
वातात्मजम्
Vatatmajam
वायुदेव के पुत्र (हनुमान)
आपदामपहर्तारम्
Aapadam-apahartaram
समस्त आपदाओं को हरने वाले
सर्वसम्पदाम् दातारम्
Sarva-sampadam Dataram
समस्त सम्पदाओं के दाता
लोकाभिरामम्
Lokabhiramam
समस्त लोकों को आनन्दित करने वाले
सहस्रनाम
Sahasranama
सहस्रनाम — राम का नाम उन सबके तुल्य

Origin & History

Source: Revealed by Lord Shiva in a dream to Sage Budha Kaushika

Author: Sage Budha Kaushika

Period: Ancient (Puranic era)

परम्परा कहती है कि भगवान शिव (हर) ने ऋषि बुधकौशिक को स्वप्न में सम्पूर्ण राम रक्षा स्तोत्र सुनाया। प्रातः जागकर ऋषि ने उसे शब्दशः वैसे ही लिख लिया जैसा उन्होंने शिव के मुख से सुना था (श्लोक 15)। यह स्तोत्र क्रमबद्ध रूप से शरीर के हर अंग पर — सिर, ललाट, नेत्र, कान, नासिका, मुख, कण्ठ, कन्धे, भुजाएँ, हाथ, हृदय, नाभि, कटि, ऊरु, घुटने, पिंडली और पैर — राम की रक्षा का आह्वान करता है, जिससे पाठ करने वाले के चारों ओर एक सम्पूर्ण दिव्य कवच बन जाता है।

Frequently Asked Questions

राम रक्षा स्तोत्र क्या है?
राम रक्षा स्तोत्र ऋषि बुधकौशिक द्वारा रचित भगवान राम का रक्षात्मक स्तोत्र (कवच) है। 'रक्षा' का अर्थ है सुरक्षा — इसके केन्द्रीय श्लोक शरीर के हर अंग पर राम की रक्षा का आह्वान कर भक्त के चारों ओर एक सम्पूर्ण दिव्य ढाल रचते हैं।
राम रक्षा स्तोत्र की रचना किसने की?
ऋषि बुधकौशिक ने। परम्परा कहती है कि भगवान शिव ने स्वप्न में ऋषि को सम्पूर्ण स्तोत्र सुनाया; प्रातः जागकर बुधकौशिक ने उसे ठीक वैसे ही लिख लिया जैसा उन्होंने सुना था (श्लोक 15)।
राम रक्षा स्तोत्र में कितने श्लोक हैं?
सम्पूर्ण स्तोत्र में 38 श्लोक हैं, जिनसे पूर्व विनियोग (समर्पण) और एक ध्यान श्लोक है। प्रसिद्ध शरीर-रक्षा 'कवच' श्लोक 4 से 9 तक है।
राम का नाम जपना कितना शक्तिशाली है?
स्तोत्र स्वयं कहता है 'सहस्रनाम तत्तुल्यं रामनाम वरानने' — राम का नाम केवल एक बार जपना विष्णु के सहस्रनाम के तुल्य है। यही श्लोक विष्णु सहस्रनाम में भगवान शिव पार्वती से कहते हैं।
राम रक्षा स्तोत्र का पाठ कब करना चाहिए?
स्नान के बाद दैनिक प्रातः पाठ सर्वोत्तम है। यह रामनवमी, मंगलवार और शनिवार को, यात्रा से पूर्व, महत्वपूर्ण कार्य से पहले, रोग के समय, अथवा जब भी दिव्य रक्षा चाहिए — विशेष रूप से प्रभावशाली है।
क्या राम रक्षा स्तोत्र पूरा पढ़ना चाहिए?
हाँ। चूँकि यह एक कवच (आवरण) है जो सम्पूर्ण शरीर की अंग-अंग रक्षा करता है, इसे परम्परागत रूप से बिना बीच में रोके पूरा पढ़ा जाता है, ताकि रक्षा पूर्ण हो।

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →