നാരായണീസ്തുതി
Durga Saptashati Chapter 11 in Malayalam
Nārāyaṇī Stuti · नारायणी स्तुति · 51 श्लोक
🌐 अपनी भाषा में पढ़ें
अध्याय सारांश
शुम्भ के वध के पश्चात् इन्द्र और देवता नारायणी स्तुति करते हैं — जो देवी माहात्म्य की सर्वाधिक प्रिय स्तुतियों में से एक है। वे उन्हें जगत् की आधार, वैष्णवी शक्ति और विश्व के बीज, समस्त विद्याओं व समस्त स्त्रियों का सार बताते हुए उनके प्रत्येक रूप में 'नारायणि नमोऽस्तु ते' कहकर वन्दना करते हैं — ब्राह्मणी, माहेश्वरी, कौमारी, वैष्णवी, वाराही, नारसिंही, ऐन्द्री, शिवदूती, चामुण्डा — तथा लक्ष्मी, सरस्वती, श्रद्धा, दुर्गा आदि रूप में (इसमें परम श्लोक 'सर्वमंगलमांगल्ये' है)। प्रसन्न होकर देवी वर देती हैं; देवता माँगते हैं कि वे सदा जगत् की विपत्तियों का शमन करें। तब वे अपने भावी अवतारों की भविष्यवाणी करती हैं — यशोदा से जन्मी विन्ध्यवासिनी रूप में पुनर्जन्मे शुम्भ-निशुम्भ का वध, रक्तदन्तिका, महान् अनावृष्टि में शताक्षी व शाकम्भरी, दुर्गा (दुर्गम का वध), भीमा, और भ्रामरी (अरुण का वध) — और वचन देती हैं कि जब-जब दानवजन्य विपत्ति होगी, तब-तब वे अवतीर्ण होकर शत्रुओं का संहार करेंगी।
ध्यान
ഓം ബാലരവിദ്യുതിമിന്ദുകിരീടാം തുങ്ഗകുചാം നയനത്രയയുക്താമ് । സ്മേരമുഖീം വരദാങ്കുശപാശാഭീതികരാം പ്രഭജേ ഭുവനേശീമ് ॥
🔊 किसी भी श्लोक को सुनने के लिए ▶ दबाएँ
ഓം ഋഷിരുവാച ദേവ്യാ ഹതേ തത്ര മഹാസുരേന്ദ്രേ സേന്ദ്രാഃ സുരാ വഹ്നിപുരോഗമാസ്താമ് । കാത്യായനീം തുഷ്ടുവുരിഷ്ടലാഭാദ് വികാശിവക്ത്രാബ്ജവികാശിതാശാഃ ॥
oṃ ṛṣiruvāca devyā hate tatra mahāsurendre sendrāḥ surā vahnipurogamāstām kātyāyanīṃ tuṣṭuvuriṣṭalābhād vikāśivaktrābjavikāśitāśāḥ
अर्थ(ॐ। ऋषि बोले —) जब देवी ने वहाँ महान् असुरराज का वध किया, तब अग्नि आदि देवता इन्द्र सहित — अभीष्ट की प्राप्ति से जिनके मुख-कमल खिल उठे और जिनसे दिशाएँ प्रफुल्लित हो गईं — कात्यायनी की स्तुति करने लगे:
ദേവി പ്രപന്നാര്തിഹരേ പ്രസീദ പ്രസീദ മാതര്ജഗതോഽഖിലസ്യ । പ്രസീദ വിശ്വേശ്വരി പാഹി വിശ്വം ത്വമീശ്വരീ ദേവി ചരാചരസ്യ ॥
devi prapannārtihare prasīda prasīda mātarjagato'khilasya prasīda viśveśvari pāhi viśvaṃ tvamīśvarī devi carācarasya
अर्थ'हे शरणागतों की पीड़ा हरने वाली देवी! प्रसन्न होइए; हे सम्पूर्ण जगत् की माता! प्रसन्न होइए; हे विश्वेश्वरी! प्रसन्न होकर विश्व की रक्षा कीजिए — हे देवी! आप ही चराचर की ईश्वरी हैं।
ആധാരഭൂതാ ജഗതസ്ത്വമേകാ മഹീസ്വരൂപേണ യതഃ സ്ഥിതാസി । അപാം സ്വരൂപസ്ഥിതയാ ത്വയൈത- ദാപ്യായതേ കൃത്സ്നമലങ്ഘ്യവീര്യേ ॥
ādhārabhūtā jagatastvamekā mahīsvarūpeṇa yataḥ sthitāsi apāṃ svarūpasthitayā tvayaita- dāpyāyate kṛtsnamalaṅghyavīrye
अर्थआप ही अकेली जगत् की आधार हैं, क्योंकि आप पृथ्वी के रूप में स्थित हैं; और जल के रूप में स्थित आपसे ही यह सब आप्यायित (पुष्ट) होता है, हे अलंघ्य वीर्य वाली!
ത്വം വൈഷ്ണവീശക്തിരനന്തവീര്യാ വിശ്വസ്യ ബീജം പരമാസി മായാ । സമ്മോഹിതം ദേവി സമസ്തമേതത് ത്വം വൈ പ്രസന്നാ ഭുവി മുക്തിഹേതുഃ ॥
tvaṃ vaiṣṇavīśaktiranantavīryā viśvasya bījaṃ paramāsi māyā sammohitaṃ devi samastametat tvaṃ vai prasannā bhuvi muktihetuḥ
अर्थआप अनन्त वीर्य वाली वैष्णवी शक्ति हैं; आप विश्व के बीज और परम माया हैं। हे देवी! आपसे ही यह समस्त (जगत्) मोहित है; और आप ही प्रसन्न होने पर पृथ्वी पर मुक्ति की हेतु बनती हैं।
വിദ്യാഃ സമസ്താസ്തവ ദേവി ഭേദാഃ സ്ത്രിയഃ സമസ്താഃ സകലാ ജഗത്സു । ത്വയൈകയാ പൂരിതമമ്ബയൈതത് കാ തേ സ്തുതിഃ സ്തവ്യപരാപരോക്തിഃ ॥
vidyāḥ samastāstava devi bhedāḥ striyaḥ samastāḥ sakalā jagatsu tvayaikayā pūritamambayaitat kā te stutiḥ stavyaparāparoktiḥ
अर्थहे देवी! समस्त विद्याएँ आपके ही भेद हैं; जगत् की समस्त स्त्रियाँ (आपके ही रूप हैं)। हे अम्बे! आप अकेली से ही यह (विश्व) परिपूर्ण है। स्तुति से परे, परम वाणी-स्वरूपा आपकी क्या स्तुति की जाए?
സര്വഭൂതാ യദാ ദേവീ ഭുക്തിമുക്തിപ്രദായിനീ । ത്വം സ്തുതാ സ്തുതയേ കാ വാ ഭവന്തു പരമോക്തയഃ ॥
sarvabhūtā yadā devī bhuktimuktipradāyinī tvaṃ stutā stutaye kā vā bhavantu paramoktayaḥ
अर्थजब आप — समस्त भूत-स्वरूपा, भोग और मोक्ष देने वाली देवी — की स्तुति की जाए, तब स्तुति के लिए कौन-सी श्रेष्ठ उक्तियाँ पर्याप्त हो सकती हैं?
സര്വസ്യ ബുദ്ധിരൂപേണ ജനസ്യ ഹൃദി സംസ്ഥിതേ । സ്വര്ഗാപവര്ഗദേ ദേവി നാരായണി നമോഽസ്തു തേ ॥
sarvasya buddhirūpeṇa janasya hṛdi saṃsthite svargāpavargade devi nārāyaṇi namo'stu te
अर्थहे समस्त जनों के हृदय में बुद्धि रूप से स्थित! हे स्वर्ग और मोक्ष देने वाली देवी! हे नारायणि! आपको नमस्कार है।
കലാകാഷ്ഠാദിരൂപേണ പരിണാമപ്രദായിനി । വിശ്വസ്യോപരതൌ ശക്തേ നാരായണി നമോഽസ്തു തേ ॥
kalākāṣṭhādirūpeṇa pariṇāmapradāyini viśvasyoparatau śakte nārāyaṇi namo'stu te
अर्थहे कला, काष्ठा आदि (काल के) रूप से (सब) परिणाम प्रदान करने वाली! हे विश्व के संहार में समर्थ शक्ति! हे नारायणि! आपको नमस्कार है।
സര്വമങ്ഗലമാങ്ഗല്യേ ശിവേ സര്വാര്ഥസാധികേ । ശരണ്യേ ത്ര്യമ്ബകേ ഗൌരി നാരായണി നമോഽസ്തു തേ ॥
sarvamaṅgalamāṅgalye śive sarvārthasādhike śaraṇye tryambake gauri nārāyaṇi namo'stu te
अर्थहे समस्त मंगलों की मांगल्य-स्वरूपा! हे कल्याणी शिवे! हे समस्त प्रयोजनों को सिद्ध करने वाली! हे शरण्ये त्र्यम्बके गौरी! हे नारायणि! आपको नमस्कार है।
സൃഷ്ടിസ്ഥിതിവിനാശാനാം ശക്തിഭൂതേ സനാതനി । ഗുണാശ്രയേ ഗുണമയേ നാരായണി നമോഽസ്തു തേ ॥
sṛṣṭisthitivināśānāṃ śaktibhūte sanātani guṇāśraye guṇamaye nārāyaṇi namo'stu te
अर्थहे सृष्टि, स्थिति और संहार की शक्ति-स्वरूपा सनातनी! हे गुणों की आश्रय और गुणमयी! हे नारायणि! आपको नमस्कार है।
ശരണാഗതദീനാര്തപരിത്രാണപരായണേ । സര്വസ്യാര്തിഹരേ ദേവി നാരായണി നമോഽസ്തു തേ ॥
śaraṇāgatadīnārtaparitrāṇaparāyaṇe sarvasyārtihare devi nārāyaṇi namo'stu te
अर्थहे शरणागत, दीन और आर्त जनों की रक्षा में तत्पर! हे सबकी पीड़ा हरने वाली देवी! हे नारायणि! आपको नमस्कार है।
ഹംസയുക്തവിമാനസ്ഥേ ബ്രഹ്മാണീരൂപധാരിണി । കൌശാമ്ഭഃക്ഷരികേ ദേവി നാരായണി നമോഽസ്തു തേ ॥
haṃsayuktavimānasthe brahmāṇīrūpadhāriṇi kauśāmbhaḥkṣarike devi nārāyaṇi namo'stu te
अर्थहे हंसयुक्त विमान पर विराजमान, ब्राह्मणी रूप धारण करने वाली, कुश-जल से अभिषेक करने वाली देवी! हे नारायणि! आपको नमस्कार है।
ത്രിശൂലചന്ദ്രാഹിധരേ മഹാവൃഷഭവാഹിനി । മാഹേശ്വരീസ്വരൂപേണ നാരായണി നമോഽസ്തുതേ ॥
triśūlacandrāhidhare mahāvṛṣabhavāhini māheśvarīsvarūpeṇa nārāyaṇi namo'stute
अर्थहे त्रिशूल, चन्द्र और सर्प धारण करने वाली, महान् वृषभ पर सवार माहेश्वरी रूप वाली! हे नारायणि! आपको नमस्कार है।
മയൂരകുക്കുടവൃതേ മഹാശക്തിധരേഽനഘേ । കൌമാരീരൂപസംസ്ഥാനേ നാരായണി നമോഽസ്തു തേ ॥
mayūrakukkuṭavṛte mahāśaktidhare'naghe kaumārīrūpasaṃsthāne nārāyaṇi namo'stu te
अर्थहे मयूर और कुक्कुट से घिरी, महाशक्ति धारण करने वाली, निष्पाप कौमारी रूप में स्थित! हे नारायणि! आपको नमस्कार है।
ശങ്ഖചക്രഗദാശാര്ങ്ഗഗൃഹീതപരമായുധേ । പ്രസീദ വൈഷ്ണവീരൂപേ നാരായണി നമോഽസ്തു തേ ॥
śaṅkhacakragadāśārṅgagṛhītaparamāyudhe prasīda vaiṣṇavīrūpe nārāyaṇi namo'stu te
अर्थहे शंख, चक्र, गदा और शार्ङ्ग रूप परम आयुध धारण करने वाली! प्रसन्न होइए, हे वैष्णवी रूप वाली! हे नारायणि! आपको नमस्कार है।
ഗൃഹീതോഗ്രമഹാചക്രേ ദംഷ്ട്രോദ്ധൃതവസുന്ധരേ । വരാഹരൂപിണി ശിവേ നാരായണി നമോഽസ്തു തേ ॥
gṛhītogramahācakre daṃṣṭroddhṛtavasundhare varāharūpiṇi śive nārāyaṇi namo'stu te
अर्थहे उग्र महाचक्र धारण करने वाली, दाढ़ से पृथ्वी को उठाने वाली, कल्याणी वराह (वाराही) रूप वाली! हे नारायणि! आपको नमस्कार है।
നൃസിംഹരൂപേണോഗ്രേണ ഹന്തും ദൈത്യാന് കൃതോദ്യമേ । ത്രൈലോക്യത്രാണസഹിതേ നാരായണി നമോഽസ്തു തേ ॥
nṛsiṃharūpeṇogreṇa hantuṃ daityān kṛtodyame trailokyatrāṇasahite nārāyaṇi namo'stu te
अर्थहे उग्र नृसिंह रूप से दैत्यों के वध में उद्यत, त्रैलोक्य की रक्षा से युक्त! हे नारायणि! आपको नमस्कार है।
കിരീടിനി മഹാവജ്രേ സഹസ്രനയനോജ്ജ്വലേ । വൃത്രപ്രാണഹരേ ചൈന്ദ്രി നാരായണി നമോഽസ്തു തേ ॥
kirīṭini mahāvajre sahasranayanojjvale vṛtraprāṇahare caindri nārāyaṇi namo'stu te
अर्थहे मुकुट धारण करने वाली, महान् वज्र धारण करने वाली, सहस्र नेत्रों से उज्ज्वल, वृत्र के प्राण हरने वाली ऐन्द्री! हे नारायणि! आपको नमस्कार है।
ശിവദൂതീസ്വരൂപേണ ഹതദൈത്യമഹാബലേ । ഘോരരൂപേ മഹാരാവേ നാരായണി നമോഽസ്തു തേ ॥
śivadūtīsvarūpeṇa hatadaityamahābale ghorarūpe mahārāve nārāyaṇi namo'stu te
अर्थहे शिवदूती रूप से दैत्यों के महाबल का नाश करने वाली, घोर रूप और महानाद वाली! हे नारायणि! आपको नमस्कार है।
ദംഷ്ട്രാകരാലവദനേ ശിരോമാലാവിഭൂഷണേ । ചാമുണ്ഡേ മുണ്ഡമഥനേ നാരായണി നമോഽസ്തു തേ ॥
daṃṣṭrākarālavadane śiromālāvibhūṣaṇe cāmuṇḍe muṇḍamathane nārāyaṇi namo'stu te
अर्थहे दाढ़ों से विकराल मुख वाली, मुण्डमाला से विभूषित, मुण्ड का मर्दन करने वाली चामुण्डे! हे नारायणि! आपको नमस्कार है।
ലക്ഷ്മി ലജ്ജേ മഹാവിദ്യേ ശ്രദ്ധേ പുഷ്ടി സ്വധേ ധ്രുവേ । മഹാരാത്രി മഹാമായേ നാരായണി നമോഽസ്തു തേ ॥
lakṣmi lajje mahāvidye śraddhe puṣṭi svadhe dhruve mahārātri mahāmāye nārāyaṇi namo'stu te
अर्थहे लक्ष्मी! हे लज्जे! हे महाविद्ये! हे श्रद्धे! हे पुष्टि! हे स्वधे! हे ध्रुवे! हे महारात्रि! हे महामाये! हे नारायणि! आपको नमस्कार है।
മേധേ സരസ്വതി വരേ ഭൂതി ബാഭ്രവി താമസി । നിയതേ ത്വം പ്രസീദേശേ നാരായണി നമോഽസ്തുതേ ॥
medhe sarasvati vare bhūti bābhravi tāmasi niyate tvaṃ prasīdeśe nārāyaṇi namo'stute
अर्थहे मेधे! हे सरस्वति! हे वरे! हे भूति! हे बाभ्रवि! हे तामसि! हे नियते! प्रसन्न होइए, हे ईशे! हे नारायणि! आपको नमस्कार है।
സര്വസ്വരൂപേ സര്വേശേ സര്വശക്തിസമന്വിതേ । ഭയേഭ്യസ്ത്രാഹി നോ ദേവി ദുര്ഗേ ദേവി നമോഽസ്തു തേ ॥
sarvasvarūpe sarveśe sarvaśaktisamanvite bhayebhyastrāhi no devi durge devi namo'stu te
अर्थहे सर्व-स्वरूपा, सबकी ईश्वरी, समस्त शक्तियों से युक्त! हे देवी! हमें भयों से बचाइए; हे दुर्गे देवी! आपको नमस्कार है।
ഏതത്തേ വദനം സൌമ്യം ലോചനത്രയഭൂഷിതമ് । പാതു നഃ സര്വഭൂതേഭ്യഃ കാത്യായനി നമോഽസ്തു തേ ॥
etatte vadanaṃ saumyaṃ locanatrayabhūṣitam pātu naḥ sarvabhūtebhyaḥ kātyāyani namo'stu te
अर्थतीन नेत्रों से सुशोभित आपका यह सौम्य मुख हमें समस्त भयों से रक्षित करे; हे कात्यायनि! आपको नमस्कार है।
ജ്വാലാകരാലമത്യുഗ്രമശേഷാസുരസൂദനമ് । ത്രിശൂലം പാതു നോ ഭീതേര്ഭദ്രകാലി നമോഽസ്തു തേ ॥
jvālākarālamatyugramaśeṣāsurasūdanam triśūlaṃ pātu no bhīterbhadrakāli namo'stu te
अर्थज्वालाओं से विकराल, अत्यन्त उग्र, समस्त असुरों का संहार करने वाला आपका त्रिशूल हमें भय से बचाए; हे भद्रकालि! आपको नमस्कार है।
ഹിനസ്തി ദൈത്യതേജാംസി സ്വനേനാപൂര്യ യാ ജഗത് । സാ ഘണ്ടാ പാതു നോ ദേവി പാപേഭ്യോ നഃ സുതാനിവ ॥
hinasti daityatejāṃsi svanenāpūrya yā jagat sā ghaṇṭā pātu no devi pāpebhyo naḥ sutāniva
अर्थजो अपने नाद से जगत् को भरकर दैत्यों के तेज का नाश करता है, वह आपका घण्टा हमें पापों से वैसे ही बचाए, हे देवी! जैसे माता अपनी संतान की रक्षा करती है।
അസുരാസൃഗ്വസാപങ്കചര്ചിതസ്തേ കരോജ്ജ്വലഃ । ശുഭായ ഖഡ്ഗോ ഭവതു ചണ്ഡികേ ത്വാം നതാ വയമ് ॥
asurāsṛgvasāpaṅkacarcitaste karojjvalaḥ śubhāya khaḍgo bhavatu caṇḍike tvāṃ natā vayam
अर्थअसुरों के रक्त और चर्बी के पंक से लिपा हुआ, आपके हाथ में उज्ज्वल वह खड्ग हमारे कल्याण के लिए हो, हे चण्डिके! हम आपको प्रणाम करते हैं।
രോഗാനശേഷാനപഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാന് സകലാനഭീഷ്ടാന് । ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി ॥
rogānaśeṣānapahaṃsi tuṣṭā ruṣṭā tu kāmān sakalānabhīṣṭān tvāmāśritānāṃ na vipannarāṇāṃ tvāmāśritā hyāśrayatāṃ prayānti
अर्थप्रसन्न होने पर आप समस्त रोगों का नाश करती हैं; पर रुष्ट होने पर (दुष्टों के) समस्त अभीष्ट कामनाओं का। जो आपकी शरण में आ गए, उन मनुष्यों पर कोई विपत्ति नहीं आती; बल्कि जो आपकी शरण में हैं, वे (औरों के लिए) आश्रय बन जाते हैं।
ഏതത്കൃതം യത്കദനം ത്വയാദ്യ ധര്മദ്വിഷാം ദേവി മഹാസുരാണാമ് । രൂപൈരനേകൈര്ബഹുധാത്മമൂര്തിം കൃത്വാമ്ബികേ തത്പ്രകരോതി കാന്യാ ॥
etatkṛtaṃ yatkadanaṃ tvayādya dharmadviṣāṃ devi mahāsurāṇām rūpairanekairbahudhātmamūrtiṃ kṛtvāmbike tatprakaroti kānyā
अर्थहे देवी! धर्मद्रोही महान् असुरों का जो यह संहार आज आपने किया — अपने एक ही स्वरूप को अनेक रूपों में बहुधा करके — हे अम्बिके! इसे और कौन कर सकती है?
വിദ്യാസു ശാസ്ത്രേഷു വിവേകദീപേ- ഷ്വാദ്യേഷു വാക്യേഷു ച കാ ത്വദന്യാ । മമത്വഗര്തേഽതിമഹാന്ധകാരേ വിഭ്രാമയത്യേതദതീവ വിശ്വമ് ॥
vidyāsu śāstreṣu vivekadīpe- ṣvādyeṣu vākyeṣu ca kā tvadanyā mamatvagarte'timahāndhakāre vibhrāmayatyetadatīva viśvam
अर्थविद्याओं में, शास्त्रों में, विवेक के दीपों में और आद्य (वैदिक) वाक्यों में — आपके अतिरिक्त और कौन है? फिर भी आप ही इस विश्व को ममता के गड्ढे और अत्यन्त घोर अन्धकार में अत्यन्त भ्रमित करती हैं।
രക്ഷാംസി യത്രോഗ്രവിഷാശ്ച നാഗാ യത്രാരയോ ദസ്യുബലാനി യത്ര । ദാവാനലോ യത്ര തഥാബ്ധിമധ്യേ തത്ര സ്ഥിതാ ത്വം പരിപാസി വിശ്വമ് ॥
rakṣāṃsi yatrograviṣāśca nāgā yatrārayo dasyubalāni yatra dāvānalo yatra tathābdhimadhye tatra sthitā tvaṃ paripāsi viśvam
अर्थजहाँ राक्षस और उग्र विष वाले नाग हैं, जहाँ शत्रु और दस्युओं के बल हैं, जहाँ दावानल है, और समुद्र के बीच में भी — वहाँ स्थित रहकर आप विश्व की रक्षा करती हैं।
വിശ്വേശ്വരി ത്വം പരിപാസി വിശ്വം വിശ്വാത്മികാ ധാരയസീഹ വിശ്വമ് । വിശ്വേശവന്ദ്യാ ഭവതീ ഭവന്തി വിശ്വാശ്രയാ യേ ത്വയി ഭക്തിനമ്രാഃ ॥
viśveśvari tvaṃ paripāsi viśvaṃ viśvātmikā dhārayasīha viśvam viśveśavandyā bhavatī bhavanti viśvāśrayā ye tvayi bhaktinamrāḥ
अर्थहे विश्वेश्वरी! आप विश्व की रक्षा करती हैं; विश्वात्मिका होकर आप ही यहाँ विश्व को धारण करती हैं; आप विश्व के स्वामियों द्वारा भी वन्दनीय हैं; और जो भक्ति से आपके आगे नम्र होते हैं, वे विश्व के आश्रय बन जाते हैं।
ദേവി പ്രസീദ പരിപാലയ നോഽരിഭീതേ- ര്നിത്യം യഥാസുരവധാദധുനൈവ സദ്യഃ । പാപാനി സര്വജഗതാം പ്രശമം നയാശു ഉത്പാതപാകജനിതാംശ്ച മഹോപസര്ഗാന് ॥
devi prasīda paripālaya no'ribhīte- rnityaṃ yathāsuravadhādadhunaiva sadyaḥ pāpāni sarvajagatāṃ praśamaṃ nayāśu utpātapākajanitāṃśca mahopasargān
अर्थहे देवी! प्रसन्न होइए; जैसे अभी असुर-वध से आपने हमारी रक्षा की, वैसे ही सदा हमें शत्रु-भय से बचाइए। और समस्त जगत् के पापों तथा उत्पातों से उत्पन्न महान् उपसर्गों को शीघ्र शान्त कीजिए।
പ്രണതാനാം പ്രസീദ ത്വം ദേവി വിശ്വാര്തിഹാരിണി । ത്രൈലോക്യവാസിനാമീഡ്യേ ലോകാനാം വരദാ ഭവ ॥
praṇatānāṃ prasīda tvaṃ devi viśvārtihāriṇi trailokyavāsināmīḍye lokānāṃ varadā bhava
अर्थहे विश्व की पीड़ा हरने वाली देवी! हम प्रणत जनों पर प्रसन्न होइए; हे त्रैलोक्य-निवासियों द्वारा वन्दनीय! लोकों को वर देने वाली बनिए!'
ദേവ്യുവാച വരദാഹം സുരഗണാ വരം യന്മനസേച്ഛഥ । തം വൃണുധ്വം പ്രയച്ഛാമി ജഗതാമുപകാരകമ് ॥
devyuvāca varadāhaṃ suragaṇā varaṃ yanmanasecchatha taṃ vṛṇudhvaṃ prayacchāmi jagatāmupakārakam
अर्थ(देवी बोलीं —) 'हे देवगण! मैं वरदायिनी हूँ। मन से जो वर चाहते हो, वही माँग लो; जगत् का उपकार करने वाला वह वर मैं प्रदान करती हूँ।'
ദേവാ ഊചുഃ സര്വാബാധാപ്രശമനം ത്രൈലോക്യസ്യാഖിലേശ്വരി । ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യമസ്മദ്വൈരിവിനാശനമ് ॥
devā ūcuḥ sarvābādhāpraśamanaṃ trailokyasyākhileśvari evameva tvayā kāryamasmadvairivināśanam
अर्थ(देवता बोले —) 'हे अखिलेश्वरी! त्रैलोक्य की समस्त बाधाओं का शमन और हमारे शत्रुओं का विनाश — यही आप (सदा) करती रहें।'
ദേവ്യുവാച വൈവസ്വതേഽന്തരേ പ്രാപ്തേ അഷ്ടാവിംശതിമേ യുഗേ । ശുമ്ഭോ നിശുമ്ഭശ്ചൈവാന്യാവുത്പത്സ്യേതേ മഹാസുരൌ ॥
devyuvāca vaivasvate'ntare prāpte aṣṭāviṃśatime yuge śumbho niśumbhaścaivānyāvutpatsyete mahāsurau
अर्थ(देवी बोलीं —) 'वैवस्वत मन्वन्तर में अट्ठाईसवें युग के आने पर शुम्भ और निशुम्भ नामक दो अन्य महान् असुर उत्पन्न होंगे।
നന്ദഗോപഗൃഹേ ജാതാ യശോദാഗര്ഭസമ്ഭവാ । തതസ്തൌ നാശയിഷ്യാമി വിന്ധ്യാചലനിവാസിനീ ॥
nandagopagṛhe jātā yaśodāgarbhasambhavā tatastau nāśayiṣyāmi vindhyācalanivāsinī
अर्थतब नन्द गोप के घर में, यशोदा के गर्भ से उत्पन्न होकर, और विन्ध्याचल पर निवास करती हुई मैं उन दोनों का नाश करूँगी।
പുനരപ്യതിരൌദ്രേണ രൂപേണ പൃഥിവീതലേ । അവതീര്യ ഹനിഷ്യാമി വൈപ്രചിത്താംശ്ച ദാനവാന് ॥
punarapyatiraudreṇa rūpeṇa pṛthivītale avatīrya haniṣyāmi vaipracittāṃśca dānavān
अर्थऔर फिर अत्यन्त रौद्र रूप से पृथ्वीतल पर अवतीर्ण होकर मैं वैप्रचित्त दानवों का वध करूँगी।
ഭക്ഷയന്ത്യാശ്ച താനുഗ്രാന് വൈപ്രചിത്താന് മഹാസുരാന് । രക്താ ദന്താ ഭവിഷ്യന്തി ദാഡിമീകുസുമോപമാഃ ॥
bhakṣayantyāśca tānugrān vaipracittān mahāsurān raktā dantā bhaviṣyanti dāḍimīkusumopamāḥ
अर्थऔर उन उग्र वैप्रचित्त महान् असुरों को खाते समय मेरे दाँत अनार के फूलों के समान लाल हो जाएँगे।
തതോ മാം ദേവതാഃ സ്വര്ഗേ മര്ത്യലോകേ ച മാനവാഃ । സ്തുവന്തോ വ്യാഹരിഷ്യന്തി സതതം രക്തദന്തികാമ് ॥
tato māṃ devatāḥ svarge martyaloke ca mānavāḥ stuvanto vyāhariṣyanti satataṃ raktadantikām
अर्थतब स्वर्ग में देवता और मर्त्यलोक में मनुष्य मेरी स्तुति करते हुए मुझे सदा 'रक्तदन्तिका' कहकर पुकारेंगे।
ഭൂയശ്ച ശതവാര്ഷിക്യാമനാവൃഷ്ട്യാമനമ്ഭസി । മുനിഭിഃ സംസ്മൃതാ ഭൂമൌ സമ്ഭവിഷ്യാമ്യയോനിജാ ॥
bhūyaśca śatavārṣikyāmanāvṛṣṭyāmanambhasi munibhiḥ saṃsmṛtā bhūmau sambhaviṣyāmyayonijā
अर्थऔर फिर जब सौ वर्ष तक पृथ्वी पर अनावृष्टि (जल-रहित सूखा) होगी, तब मुनियों द्वारा स्मरण की जाकर मैं अयोनिजा रूप में पृथ्वी पर प्रकट होऊँगी।
തതഃ ശതേന നേത്രാണാം നിരീക്ഷിഷ്യാമ്യഹം മുനീന് । കീര്തയിഷ്യന്തി മനുജാഃ ശതാക്ഷീമിതി മാം തതഃ ॥
tataḥ śatena netrāṇāṃ nirīkṣiṣyāmyahaṃ munīn kīrtayiṣyanti manujāḥ śatākṣīmiti māṃ tataḥ
अर्थतब मैं सौ नेत्रों से मुनियों को देखूँगी; इसीलिए मनुष्य मुझे 'शताक्षी' कहकर कीर्तन करेंगे।
തതോഽഹമഖിലം ലോകമാത്മദേഹസമുദ്ഭവൈഃ । ഭരിഷ്യാമി സുരാഃ ശാകൈരാവൃഷ്ടേഃ പ്രാണധാരകൈഃ ॥
tato'hamakhilaṃ lokamātmadehasamudbhavaiḥ bhariṣyāmi surāḥ śākairāvṛṣṭeḥ prāṇadhārakaiḥ
अर्थतब हे देवगण! मैं अपने ही शरीर से उत्पन्न, प्राणधारण कराने वाली शाक-सब्जियों से वर्षा होने तक समस्त लोक का पालन करूँगी।
ശാകമ്ഭരീതി വിഖ്യാതിം തദാ യാസ്യാമ്യഹം ഭുവി । തത്രൈവ ച വധിഷ്യാമി ദുര്ഗമാഖ്യം മഹാസുരമ് ॥
śākambharīti vikhyātiṃ tadā yāsyāmyahaṃ bhuvi tatraiva ca vadhiṣyāmi durgamākhyaṃ mahāsuram
अर्थतब मैं पृथ्वी पर 'शाकम्भरी' नाम से विख्यात होऊँगी; और वहीं दुर्गम नामक महान् असुर का वध करूँगी।
ദുര്ഗാദേവീതി വിഖ്യാതം തന്മേ നാമ ഭവിഷ്യതി । പുനശ്ചാഹം യദാ ഭീമം രൂപം കൃത്വാ ഹിമാചലേ ॥
durgādevīti vikhyātaṃ tanme nāma bhaviṣyati punaścāhaṃ yadā bhīmaṃ rūpaṃ kṛtvā himācale
अर्थइसीलिए मेरा वह नाम 'दुर्गा देवी' विख्यात होगा। और फिर जब मैं हिमालय पर भीम (भयंकर) रूप धारण करके,
രക്ഷാംസി ഭക്ഷയിഷ്യാമി മുനീനാം ത്രാണകാരണാത് । തദാ മാം മുനയഃ സര്വേ സ്തോഷ്യന്ത്യാനമ്രമൂര്തയഃ ॥
rakṣāṃsi bhakṣayiṣyāmi munīnāṃ trāṇakāraṇāt tadā māṃ munayaḥ sarve stoṣyantyānamramūrtayaḥ
अर्थमुनियों की रक्षा के लिए राक्षसों का भक्षण करूँगी — तब समस्त मुनि नम्र शरीर से मेरी स्तुति करेंगे।
ഭീമാദേവീതി വിഖ്യാതം തന്മേ നാമ ഭവിഷ്യതി । യദാരുണാഖ്യസ്ത്രൈലോക്യേ മഹാബാധാം കരിഷ്യതി ॥
bhīmādevīti vikhyātaṃ tanme nāma bhaviṣyati yadāruṇākhyastrailokye mahābādhāṃ kariṣyati
अर्थमेरा वह नाम 'भीमा देवी' विख्यात होगा। और जब अरुण नामक (असुर) त्रैलोक्य में महान् उपद्रव करेगा,
തദാഹം ഭ്രാമരം രൂപം കൃത്വാസങ്ഖ്യേയഷട്പദമ് । ത്രൈലോക്യസ്യ ഹിതാര്ഥായ വധിഷ്യാമി മഹാസുരമ് ॥
tadāhaṃ bhrāmaraṃ rūpaṃ kṛtvāsaṅkhyeyaṣaṭpadam trailokyasya hitārthāya vadhiṣyāmi mahāsuram
अर्थतब मैं असंख्य भ्रमरों (मधुमक्खियों) का रूप धारण करके त्रैलोक्य के हित के लिए उस महान् असुर का वध करूँगी।
ഭ്രാമരീതി ച മാം ലോകാസ്തദാ സ്തോഷ്യന്തി സര്വതഃ । ഇത്ഥം യദാ യദാ ബാധാ ദാനവോത്ഥാ ഭവിഷ്യതി ॥
bhrāmarīti ca māṃ lokāstadā stoṣyanti sarvataḥ itthaṃ yadā yadā bādhā dānavotthā bhaviṣyati
अर्थऔर तब लोग सर्वत्र मुझे 'भ्रामरी' कहकर स्तुति करेंगे। इस प्रकार जब-जब दानवों से उत्पन्न विपत्ति होगी,
തദാ തദാവതീര്യാഹം കരിഷ്യാമ്യരിസങ്ക്ഷയമ് ॥
tadā tadāvatīryāhaṃ kariṣyāmyarisaṅkṣayam
अर्थतब-तब मैं अवतीर्ण होकर शत्रुओं का संहार करूँगी।'