ਅਲ੍ਪਾਕ੍ਸ਼ਰਮਸਨ੍ਦਿਗ੍ਧਮ੍
अल्पाक्षरमसन्दिग्धम् in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੁਭਾਸ਼ਿਤ ਸੂਤਰ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਹੈ — ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਸੂਤਰ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕੋ ਪਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਦਰਸ਼ ਕਥਨ ਦੇ ਛੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸਦਾ ਹੈ: ਸੰਖੇਪ (ਅਲ੍ਪਾਕ੍ਸ਼ਰ), ਸ਼ੰਕਾਰਹਿਤ (ਅਸਨ੍ਦਿਗ੍ਧ), ਸਾਰਯੁਕਤ (ਸਾਰਵਤ੍), ਸਰਬੱਤ ਲਾਗੂ (ਵਿਸ਼੍ਵਤੋਮੁਖ), ਨਿਰਰਥਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ (ਅਸ੍ਤੋਭ), ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ (ਅਨਵਦ੍ਯ)। ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਆਪ ਇਹਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਣ, ਨਿਆਇ ਤੇ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਸੂਤਰ-ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Subhashita · Unknown (classical Sanskrit shastra tradition) · Classical Sanskrit literature
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸੂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਖੇਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ — ਘੱਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਰਥ ਭਰਨ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਸੰਖੇਪ, ਸੂਤਰਾਤਮਕ ਕਥਨ। ਸੁਭਾਸ਼ਿਤ ਤੇ ਵਿਆਕਰਣ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ, ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਸੂਤਰ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਤਮ ਸੂਤਰ ਦੇ ਛੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਢੁਕਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਸੰਖੇਪਤਾ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦਾ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਵਿਦਵਾਨ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਠੀਕ ਉਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ — ਉੱਤਮ ਸੂਤਰ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਦੇ ਸੂਤਰ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਮਿਆਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕਹਿਣਾ ਸਿੱਖ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਬਾਣੀ ਤੇ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਦੁਰਲੱਭ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਲਵਾਨ ਹੁਨਰ।
ਮੰਤਰ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਅਲ੍ਪਾਕ੍ਸ਼ਰਮਸਨ੍ਦਿਗ੍ਧਂ ਸਾਰਵਦ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਤੋਮੁਖਮ੍। ਅਸ੍ਤੋਭਮਨਵਦ੍ਯਂ ਚ ਸੂਤ੍ਰਂ ਸੂਤ੍ਰਵਿਦੋ ਵਿਦੁਃ॥
alpākṣaram asandigdhaṁ sāravad viśvato-mukham। astobham anavadyaṁ ca sūtraṁ sūtra-vido viduḥ॥
ਅਰਥ:ਥੋੜ੍ਹੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ (ਸੰਖੇਪ), ਸ਼ੰਕਾਰਹਿਤ (ਸਪਸ਼ਟ), ਸਾਰਯੁਕਤ, ਸਰਬੱਤ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ (ਵਿਆਪਕ), ਨਿਰਰਥਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਤੇ ਦੋਸ਼ਰਹਿਤ — ਵਿਦਵਾਨ ਅਜਿਹੇ ਕਥਨ ਨੂੰ ਹੀ ਸੱਚਾ ਸੂਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਆਪ ਇੱਕ ਸੋਹਣੇ ਪਦ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਥਨ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਛੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਸੰਖੇਪਤਾ, ਸਪਸ਼ਟਤਾ, ਸਾਰ, ਵਿਆਪਕਤਾ, ਮਿਤਵਿਅਯਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ਤਾ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
अल्पाक्षरमसन्दिग्धम् ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਸਪਸ਼ਟ, ਸੰਖੇਪ ਤੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੇ ਸਦੀਵੀ ਆਦਰਸ਼ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਉੱਤਮ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਛੇ ਲੱਛਣ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ — ਸੰਖੇਪਤਾ, ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਆਦਿ
ਵਿਆਕਰਣ, ਨਿਆਇ, ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਸੂਤਰ-ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਅਮੁੱਲਾ
ਬਾਣੀ ਤੇ ਲੇਖਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤੇ ਮਿਤਵਿਅਯਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਹੈ
ਆਪ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਕਲਾ ਉੱਤੇ ਚਿੰਤਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ, ਯਾਦ ਰਹਿਣ ਯੋਗ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ
अल्पाक्षरमसन्दिग्धम् ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰੋ, ਇਸ ਦੇ ਦੱਸੇ ਛੇ ਗੁਣਾਂ — ਸੰਖੇਪ, ਸਪਸ਼ਟ, ਸਾਰਯੁਕਤ, ਵਿਆਪਕ, ਭਰਤੀ ਰਹਿਤ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ — ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਸੋਚੋ ਕਿ ਸ਼ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਮੂਰਤ ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਤੇ ਬੋਲਣ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦਿਓ। ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵਿਆਕਰਣ ਤੇ ਨਿਆਇ ਜਿਹੀਆਂ ਸੂਤਰ-ਆਧਾਰਿਤ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ अल्पाक्षरमसन्दिग्धम् ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ