ഭവാനീഭുജങ്ഗമ്
भवानीभुजङ्गम् in Malayalam · മലയാളം
നിങ്ങളുടെ ഭാഷ/ലിപിയിൽ വായിക്കൂ
ഉത്ഭവം & കഥ
Devotional hymn attributed to Adi Shankaracharya (Sri Vidya / Shakta tradition) · Adi Shankaracharya · c. 8th century CE (traditional attribution)
The Bhavani Bhujangam belongs to Adi Shankaracharya's celebrated 'Bhujangam' hymns, composed in the serpentine Bhujanga-prayata metre. Like the Soundarya Lahari, it fuses tender devotion with the esoteric science of Sri Vidya and Kundalini yoga: the poet traces the Goddess's presence from the root chakra up the Sushumna to the crown, praising her at once as the beautiful Mother and as the Para-Shakti beyond mind and speech. It closes with one of the most moving surrenders in Shakta literature.
✦ ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ
The hymn itself declares its fruit: one who recites it daily with a settled, devoted mind 'conquers death, attains wisdom and prosperity, and in another body wins liberation.' Devotees cherish the seventeenth verse as a lifeline — calling Bhavani the only boat across the ocean of existence — and recount finding refuge and rescue in her grace through its constant repetition.
അർഥസഹിതം പൂർണ പാഠം
ഏതെങ്കിലും വരിയിലോ ▶ ബട്ടണിലോ തൊട്ട് കേൾക്കൂ
ഷഡാധാരപങ്കേരുഹാന്തര്വിരാജത് സുഷുമ്നാന്തരാലേഽതിതേജോല്ലസന്തീമ് । സുധാമണ്ഡലം ദ്രാവയന്തീം പിബന്തീം സുധാമൂര്തിമീഡേ ചിദാനന്ദരൂപാമ് ॥ ൧॥
ṣaḍādhārapaṅkeruhāntarvirājat suṣumnāntarāle'titejollasantīm | sudhāmaṇḍalaṃ drāvayantīṃ pibantīṃ sudhāmūrtimīḍe cidānandarūpām || 1||
അർഥം:1. मैं उस नेक्टार-स्वरूपा, चिदानन्द-रूपा देवी की स्तुति करता हूँ — जो षट्चक्रों के कमलों के भीतर विराजती हैं, सुषुम्ना के मध्य में अति तेज से देदीप्यमान हैं, और जो अमृत-मण्डल को द्रवित करके पान करती हैं।
ജ്വലത്കോടിബാലാര്കഭാസാരുണാങ്ഗീം സുലാവണ്യശൃങ്ഗാരശോഭാഭിരാമാമ് । മഹാപദ്മകിഞ്ജല്കമധ്യേ വിരാജത്- ത്രികോണേ നിഷണ്ണാം ഭജേ ശ്രീഭവാനീമ് ॥ ൨॥
jvalatkoṭibālārkabhāsāruṇāṅgīṃ sulāvaṇyaśṛṅgāraśobhābhirāmām | mahāpadmakiñjalkamadhye virājat- trikoṇe niṣaṇṇāṃ bhaje śrībhavānīm || 2||
അർഥം:2. मैं श्रीभवानी की उपासना करता हूँ, जिनके अंग करोड़ों उदित बालसूर्यों की आभा-से अरुण हैं, जो सुलावण्य एवं शृंगार की शोभा से अभिराम हैं, और जो महापद्म के किंजल्क के मध्य विराजमान त्रिकोण पर आसीन हैं।
ക്വണത്കിങ്കിണീനൂപുരോദ്ഭാസിരത്ന- പ്രഭാലീഢലാക്ഷാര്ദ്രപാദാബ്ജയുഗ്മാമ് । അജേശാച്യുതാദ്യൈഃ സുരൈഃ സേവ്യമാനാം മഹാത്രിപുരാം ശ്രീശിവാം ഭാവയാമി ॥ ൩॥
kvaṇatkiṅkiṇīnūpurodbhāsiratna- prabhālīḍhalākṣārdrapādābjayugmām | ajeśācyutādyaiḥ suraiḥ sevyamānāṃ mahātripurāṃ śrīśivāṃ bhāvayāmi || 3||
അർഥം:3. मैं महात्रिपुरा, श्रीशिवा (शक्ति) का ध्यान करता हूँ, जिनके चरण-कमल — रत्नजटित क्वणित किंकिणी-नूपुरों की प्रभा से दीप्त और लाक्षारस से आर्द्र — ब्रह्मा, शिव, विष्णु आदि देवों से सेवित हैं।
സുശോണാമ്ബരാബദ്ധനീവീവിരാജന്- മഹാരത്നകാഞ്ചീകലാപം നിതമ്ബമ് । സ്ഫുരദ്ദക്ഷിണാവര്തനാഭിം ച തസ്യാ ഭജേ വല്ലരീവദ്വിശാലം ത്രിവല്ലീമ് ॥ ൪॥
suśoṇāmbarābaddhanīvīvirājan- mahāratnakāñcīkalāpaṃ nitambam | sphuraddakṣiṇāvartanābhiṃ ca tasyā bhaje vallarīvadviśālaṃ trivallīm || 4||
അർഥം:4. मैं उनके नितम्ब की उपासना करता हूँ, जो सुशोण वस्त्र की नीवी और महारत्न-काञ्ची से सुशोभित है, जिनकी नाभि दक्षिणावर्त है, तथा जिनकी त्रिवली लता-सी विशाल एवं मनोहर है।
ലസദ്വൃത്തഗമ്ഭീരനാഭീസരോജം നിജാങ്ഗോദ്ഭവസ്ഥൂലരോമാവലീഭിഃ । ഭ്രമദ്ഭ്രമരാഡമ്ബരം സുന്ദരാഖ്യം ഭജേ തത്തടിത്കോടികാന്തം ഭവാന്യാഃ ॥ ൫॥
lasadvṛttagambhīranābhīsarojaṃ nijāṅgodbhavasthūlaromāvalībhiḥ | bhramadbhramarāḍambaraṃ sundarākhyaṃ bhaje tattaṭitkoṭikāntaṃ bhavānyāḥ || 5||
അർഥം:5. मैं भवानी के उस नाभि-कमल की उपासना करता हूँ — गोल, गम्भीर और सुन्दर — जो शरीर से उत्पन्न रोमावली से भ्रमरसमूह-सा घिरा है, और जो करोड़ों विद्युत्-सा कान्तिमान है।
കുചൌ കുങ്കുമാഗാരഗര്ഭപ്രവാലൌ പരാഭീതിമുദ്രാകരസ്യോപകണ്ഠൌ । രമാമന്ദിരൌ ചാമരാരാതികുമ്ഭൌ ഭജേ ചന്ദനാലിപ്തകൌ ഭവ്യരൂപൌ ॥ ൬॥
kucau kuṅkumāgāragarbhapravālau parābhītimudrākarasyopakaṇṭhau | ramāmandirau cāmarārātikumbhau bhaje candanāliptakau bhavyarūpau || 6||
അർഥം:6. मैं उनके दोनों कुचों की उपासना करता हूँ, जो कुंकुम-भण्डार-से प्रवाल-वर्ण हैं, अभय एवं वर-मुद्रा वाले हाथ के समीप हैं, जो रमा (लक्ष्मी) के मन्दिर एवं गजकुम्भ-से हैं, चन्दन से लिप्त और भव्यरूप हैं।
ലലാടശ്രിയം വല്ലഭൈകാനുഭാവാം ഭുജാമൂലവിന്യസ്തചൂതാഗ്രകോടിമ് । കലങ്കാധിവാസം ഹസച്ചന്ദ്രബിമ്ബം ശ്രിയേ നൌമി കസ്തൂരികാതിപ്രസന്നമ് ॥ ൭॥
lalāṭaśriyaṃ vallabhaikānubhāvāṃ bhujāmūlavinyastacūtāgrakoṭim | kalaṅkādhivāsaṃ hasaccandrabimbaṃ śriye naumi kastūrikātiprasannam || 7||
അർഥം:7. श्री (समृद्धि) के लिए मैं उनके ललाट की शोभा को प्रणाम करता हूँ — जो वल्लभ (शिव) के लिए अनुपम है, भुजमूल पर रखे आम्र-पल्लव-अग्र से युक्त है, जो कलंक (चन्द्रकला) का निवास हसते चन्द्रबिम्ब-सा है, और कस्तूरी से अति प्रसन्न है।
ഭജേ വക്ത്രമബ്ജപ്രഭാജാലലോലം ലസദ്വാരിജാക്ഷീയുഗം വിഭ്രമാക്ഷമ് । ലലാടാന്തരാലമ്ബിമാണിക്യഭൂഷം വഹന്തീം ചലത്കുണ്ഡലോദ്യോതഗണ്ഡമ് ॥ ൮॥
bhaje vaktramabjaprabhājālalolaṃ lasadvārijākṣīyugaṃ vibhramākṣam | lalāṭāntarālambimāṇikyabhūṣaṃ vahantīṃ calatkuṇḍalodyotagaṇḍam || 8||
അർഥം:8. मैं उनके मुख की उपासना करता हूँ, जो कमल-प्रभा के जाल से चंचल है, जो दीप्त कमलनयन एवं विभ्रमयुक्त नेत्रों को धारण करता है, ललाट पर लटकते माणिक्य से भूषित है, और चलते कुण्डलों की द्युति से जिनके कपोल प्रकाशित हैं।
സുഫുല്ലാരവിന്ദായതാക്ഷീം സുവക്ഷോ- രുഹാം ചാരുഹാസാം സുകര്ണാവതംസാമ് । സുമധ്യാം സുവൃത്തസ്തനീം സുസ്മിതാസ്യാം ഭജേ ശ്രീമഹേശീം ഭവാനീം ഭവാനീമ് ॥ ൯॥
suphullāravindāyatākṣīṃ suvakṣo- ruhāṃ cāruhāsāṃ sukarṇāvataṃsām | sumadhyāṃ suvṛttastanīṃ susmitāsyāṃ bhaje śrīmaheśīṃ bhavānīṃ bhavānīm || 9||
അർഥം:9. मैं श्रीमहेशी, भवानी, भवानी की उपासना करता हूँ — सुविकसित कमल-से दीर्घ नेत्रों वाली, सुन्दर वक्ष वाली, मनोहर हास वाली, सुकर्ण-आभूषणों वाली, सुमध्या, सुवृत्त-स्तनी और सुस्मित-मुखी।
സുനാസാപുടം സുന്ദരഭ്രൂലലാടം തരങ്ഗായതാക്ഷം സുധാധൌതഗണ്ഡമ് । സുബിമ്ബാധരം കുന്ദദന്തപ്രഭാഢ്യം ഭജേ ചന്ദ്രചൂഡാലസത്കേശപാശമ് ॥ ൧൦॥
sunāsāpuṭaṃ sundarabhrūlalāṭaṃ taraṅgāyatākṣaṃ sudhādhautagaṇḍam | subimbādharaṃ kundadantaprabhāḍhyaṃ bhaje candracūḍālasatkeśapāśam || 10||
അർഥം:10. मैं उनकी उपासना करता हूँ — सुन्दर नासापुट, मनोहर भ्रू एवं ललाट, तरंग-से दीर्घ नेत्र, अमृत-धौत कपोल, बिम्बफल-से अधर, कुन्द-दन्त-प्रभा से युक्त, और चन्द्रचूड से सुशोभित केशपाश वाली।
പരാശക്തിരാജ്ഞീസമാക്രാന്തവിശ്വാം പരാം ഭോഗമോക്ഷപ്രദാം ശാമ്ഭവീം താമ് । പരാകാരകാമേശ്വരീം കാമകോടിം ഭജേ ചിത്സ്വരൂപാം ജഗന്മാതരം ശ്രീമ് ॥ ൧൧॥
parāśaktirājñīsamākrāntaviśvāṃ parāṃ bhogamokṣapradāṃ śāmbhavīṃ tām | parākārakāmeśvarīṃ kāmakoṭiṃ bhaje citsvarūpāṃ jaganmātaraṃ śrīm || 11||
അർഥം:11. मैं श्री, जगन्माता, चिद्रूपा की उपासना करता हूँ — परा-शक्ति, समस्त विश्व पर अधिष्ठित राज्ञी, भोग एवं मोक्ष दोनों देने वाली शाम्भवी, परा कामेश्वरी एवं कामकोटि।
ശ്രുതീനാം മുഹുര്ഭൂഷണം തര്കഗമ്യം മനോവാക്പഥാതീതമത്യന്തദൂരമ് । നിജാനന്ദബീജം സദാ ബുദ്ധിനിഷ്ഠം നിരാകാരമോങ്കാരഗമ്യം ഭജേഽഹമ് ॥ ൧൨॥
śrutīnāṃ muhurbhūṣaṇaṃ tarkagamyaṃ manovākpathātītamatyantadūram | nijānandabījaṃ sadā buddhiniṣṭhaṃ nirākāramoṅkāragamyaṃ bhaje'ham || 12||
അർഥം:12. मैं उसकी उपासना करता हूँ, जो वेदों का सदा भूषण है, तर्क से ग्राह्य किन्तु मन-वाणी के पथ से अतीत एवं अत्यन्त दूर है, निज-आनन्द का बीज है, सदा बुद्धि में निष्ठित है, निराकार है और ओंकार द्वारा गम्य है।
മഹായോഗപീഠേ പരിഭ്രാജമാനേ നിഷണ്ണം ശിവേനാപി സാമ്യം വഹന്തീമ് । സഹസ്രാരപദ്മേ സദാ ഭാവയാമി പ്രബുദ്ധാം പരാം ചിച്ഛരീരാം ഭവാനീമ് ॥ ൧൩॥
mahāyogapīṭhe paribhrājamāne niṣaṇṇaṃ śivenāpi sāmyaṃ vahantīm | sahasrārapadme sadā bhāvayāmi prabuddhāṃ parāṃ cicchharīrāṃ bhavānīm || 13||
അർഥം:13. मैं देदीप्यमान महायोगपीठ में, सहस्रार-कमल में, सदा भवानी का ध्यान करता हूँ — जो प्रबुद्ध, परा, चित्-शरीरा हैं और जो वहाँ शिव के साथ साम्य धारण किए विराजती हैं।
ഇദം യസ്തു നിത്യം സമാധായ ചിത്തം പഠേദ്ഭക്തിയുക്തോ ഭവാനീഭുജങ്ഗമ് । സ മൃത്യും വിജിത്യാപി മേധാം ശ്രിയം ച സമാസാദ്യ ദേഹാന്തരേ മുക്തിമേതി ॥ ൧൪॥
idaṃ yastu nityaṃ samādhāya cittaṃ paṭhedbhaktiyukto bhavānībhujaṅgam | sa mṛtyuṃ vijityāpi medhāṃ śriyaṃ ca samāsādya dehāntare muktimeti || 14||
അർഥം:14. जो भक्तियुक्त होकर चित्त को एकाग्र कर नित्य इस भवानीभुजंग का पाठ करता है, वह मृत्यु को भी जीतकर मेधा एवं श्री प्राप्त करता है और देहान्त के पश्चात् मुक्ति को प्राप्त होता है।
കവിത്വം ച വാഗ്മിത്വമേധാദികം ച പ്രസന്നാ ഭവാനീ ദദാത്യേവ തസ്മൈ । ഇദം സ്തോത്രരാജം പഠന്തി പ്രകാമം നരാ യേ നിതാന്തം പ്രസീദേന്മഹേശീ ॥ ൧൫॥
kavitvaṃ ca vāgmitvamedhādikaṃ ca prasannā bhavānī dadātyeva tasmai | idaṃ stotrarājaṃ paṭhanti prakāmaṃ narā ye nitāntaṃ prasīdenmaheśī || 15||
അർഥം:15. प्रसन्न भवानी उसे कवित्व, वाग्मिता, मेधा आदि अवश्य प्रदान करती हैं। जो मनुष्य इस स्तोत्रराज का इच्छानुसार पाठ करते हैं, उन पर महेशी नितान्त प्रसन्न हों।
ഭവാനി ത്വദീയാങ്ഘ്രിസേവാനുരക്താന് ജനാന്പാഹി കാരുണ്യപൂര്ണൈഃ കടാക്ഷൈഃ । ജഗന്മാതരസ്മാദൃശാം പാമരാണാം ഗതിസ്ത്വം വിനാ നൈവ ലോകേ മദമ്ബ ॥ ൧൬॥
bhavāni tvadīyāṅghrisevānuraktān janānpāhi kāruṇyapūrṇaiḥ kaṭākṣaiḥ | jaganmātarasmādṛśāṃ pāmarāṇāṃ gatistvaṃ vinā naiva loke madamba || 16||
അർഥം:16. हे भवानि! अपने चरणों की सेवा में अनुरक्त जनों की करुणापूर्ण कटाक्षों से रक्षा कीजिए। हे जगन्माता! हम-जैसे पामरों के लिए संसार में आपके बिना कोई गति नहीं है, हे मेरी अम्बा।
ഭവാനി ത്വദീയം പദാമ്ഭോജപോതം പ്രപന്നായ യാച്ഛമ്ഭവേ ദേഹി മാതഃ । ഭവാമ്ഭോധിമഗ്നം സമുദ്ധര്തുമീശേ ഭവാനി ത്വമേകാ ഗതിര്മേ ഭവാനി ॥ ൧൭॥
bhavāni tvadīyaṃ padāmbhojapotaṃ prapannāya yācchambhave dehi mātaḥ | bhavāmbhodhimagnaṃ samuddhartumīśe bhavāni tvamekā gatirme bhavāni || 17||
അർഥം:17. हे भवानि! शरणागत मुझे शिव तक पहुँचाने वाली अपने पादाम्भोज की नौका प्रदान कीजिए, हे माता। आप संसार-सागर में डूबते को उद्धार करने में समर्थ हैं। हे भवानि! आप ही मेरी एकमात्र गति हैं, हे भवानि।
പദം-പദം അർഥം
ഉച്ചാരണം കേൾക്കാൻ ഏതെങ്കിലും പദത്തിൽ ക്ലിക്ക് ചെയ്യൂ
भवानीभुजङ्गम् പാരായണ ഫലങ്ങൾ
Promises victory over the fear of death and the attainment of liberation (verse 14)
Bestows poetic genius (kavitva), eloquence (vagmitva) and sharp intellect (medha) (verse 15)
Grants both worldly enjoyment (bhoga) and final liberation (moksha), as Bhavani is Bhoga-Moksha-prada
A complete head-to-foot (or foot-to-head) meditation on the Goddess, ideal for visualisation
Aids the inner ascent of awareness from the Muladhara through the chakras to the Sahasrara
Cultivates deep devotion and the spirit of total surrender (sharanagati) to the Divine Mother
Brings prosperity (Shri) and the protective grace of the Goddess's compassionate side-glances
भवानीभुजङ्गम् പാരായണ വിധി
Sit before an image or Sri Chakra of the Goddess after bathing. Recite the seventeen verses slowly with a composed, devoted mind (the hymn itself says it should be read 'samadhaya chittam' — with a settled mind). Follow the description from her feet upward through the chakras, visualising each form, and end in the spirit of surrender of the closing verses. It is traditionally recited daily; concluding with the final 'Bhavani tvam eka gatir me Bhavani' as a heartfelt prayer.
പതിവായി ചോദിക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ
ഇവയും വായിക്കൂ
ॐ
പൂർണ भवानीभुजङ्गम् ശ്ലോകം-ശ്ലോകം അർഥസഹിതം വായിക്കൂ, അല്ലെങ്കിൽ കൂടുതൽ പവിത്ര പാഠങ്ങൾ കാണൂ