భవానీభుజఙ్గమ్
भवानीभुजङ्गम् in Telugu · తెలుగు
మీ భాష/లిపిలో చదవండి
మూలం & కథ
Devotional hymn attributed to Adi Shankaracharya (Sri Vidya / Shakta tradition) · Adi Shankaracharya · c. 8th century CE (traditional attribution)
The Bhavani Bhujangam belongs to Adi Shankaracharya's celebrated 'Bhujangam' hymns, composed in the serpentine Bhujanga-prayata metre. Like the Soundarya Lahari, it fuses tender devotion with the esoteric science of Sri Vidya and Kundalini yoga: the poet traces the Goddess's presence from the root chakra up the Sushumna to the crown, praising her at once as the beautiful Mother and as the Para-Shakti beyond mind and speech. It closes with one of the most moving surrenders in Shakta literature.
✦ శాస్త్రాలలో చెప్పినట్లు
The hymn itself declares its fruit: one who recites it daily with a settled, devoted mind 'conquers death, attains wisdom and prosperity, and in another body wins liberation.' Devotees cherish the seventeenth verse as a lifeline — calling Bhavani the only boat across the ocean of existence — and recount finding refuge and rescue in her grace through its constant repetition.
అర్థంతో పూర్తి పాఠం
ఏ పంక్తిపైన అయినా లేదా ▶ బటన్పై తాకి వినండి
షడాధారపఙ్కేరుహాన్తర్విరాజత్ సుషుమ్నాన్తరాలేఽతితేజోల్లసన్తీమ్ । సుధామణ్డలం ద్రావయన్తీం పిబన్తీం సుధామూర్తిమీడే చిదానన్దరూపామ్ ॥ ౧॥
ṣaḍādhārapaṅkeruhāntarvirājat suṣumnāntarāle'titejollasantīm | sudhāmaṇḍalaṃ drāvayantīṃ pibantīṃ sudhāmūrtimīḍe cidānandarūpām || 1||
అర్థం:1. मैं उस नेक्टार-स्वरूपा, चिदानन्द-रूपा देवी की स्तुति करता हूँ — जो षट्चक्रों के कमलों के भीतर विराजती हैं, सुषुम्ना के मध्य में अति तेज से देदीप्यमान हैं, और जो अमृत-मण्डल को द्रवित करके पान करती हैं।
జ్వలత్కోటిబాలార్కభాసారుణాఙ్గీం సులావణ్యశృఙ్గారశోభాభిరామామ్ । మహాపద్మకిఞ్జల్కమధ్యే విరాజత్- త్రికోణే నిషణ్ణాం భజే శ్రీభవానీమ్ ॥ ౨॥
jvalatkoṭibālārkabhāsāruṇāṅgīṃ sulāvaṇyaśṛṅgāraśobhābhirāmām | mahāpadmakiñjalkamadhye virājat- trikoṇe niṣaṇṇāṃ bhaje śrībhavānīm || 2||
అర్థం:2. मैं श्रीभवानी की उपासना करता हूँ, जिनके अंग करोड़ों उदित बालसूर्यों की आभा-से अरुण हैं, जो सुलावण्य एवं शृंगार की शोभा से अभिराम हैं, और जो महापद्म के किंजल्क के मध्य विराजमान त्रिकोण पर आसीन हैं।
క్వణత్కిఙ్కిణీనూపురోద్భాసిరత్న- ప్రభాలీఢలాక్షార్ద్రపాదాబ్జయుగ్మామ్ । అజేశాచ్యుతాద్యైః సురైః సేవ్యమానాం మహాత్రిపురాం శ్రీశివాం భావయామి ॥ ౩॥
kvaṇatkiṅkiṇīnūpurodbhāsiratna- prabhālīḍhalākṣārdrapādābjayugmām | ajeśācyutādyaiḥ suraiḥ sevyamānāṃ mahātripurāṃ śrīśivāṃ bhāvayāmi || 3||
అర్థం:3. मैं महात्रिपुरा, श्रीशिवा (शक्ति) का ध्यान करता हूँ, जिनके चरण-कमल — रत्नजटित क्वणित किंकिणी-नूपुरों की प्रभा से दीप्त और लाक्षारस से आर्द्र — ब्रह्मा, शिव, विष्णु आदि देवों से सेवित हैं।
సుశోణామ్బరాబద్ధనీవీవిరాజన్- మహారత్నకాఞ్చీకలాపం నితమ్బమ్ । స్ఫురద్దక్షిణావర్తనాభిం చ తస్యా భజే వల్లరీవద్విశాలం త్రివల్లీమ్ ॥ ౪॥
suśoṇāmbarābaddhanīvīvirājan- mahāratnakāñcīkalāpaṃ nitambam | sphuraddakṣiṇāvartanābhiṃ ca tasyā bhaje vallarīvadviśālaṃ trivallīm || 4||
అర్థం:4. मैं उनके नितम्ब की उपासना करता हूँ, जो सुशोण वस्त्र की नीवी और महारत्न-काञ्ची से सुशोभित है, जिनकी नाभि दक्षिणावर्त है, तथा जिनकी त्रिवली लता-सी विशाल एवं मनोहर है।
లసద్వృత్తగమ్భీరనాభీసరోజం నిజాఙ్గోద్భవస్థూలరోమావలీభిః । భ్రమద్భ్రమరాడమ్బరం సున్దరాఖ్యం భజే తత్తటిత్కోటికాన్తం భవాన్యాః ॥ ౫॥
lasadvṛttagambhīranābhīsarojaṃ nijāṅgodbhavasthūlaromāvalībhiḥ | bhramadbhramarāḍambaraṃ sundarākhyaṃ bhaje tattaṭitkoṭikāntaṃ bhavānyāḥ || 5||
అర్థం:5. मैं भवानी के उस नाभि-कमल की उपासना करता हूँ — गोल, गम्भीर और सुन्दर — जो शरीर से उत्पन्न रोमावली से भ्रमरसमूह-सा घिरा है, और जो करोड़ों विद्युत्-सा कान्तिमान है।
కుచౌ కుఙ్కుమాగారగర్భప్రవాలౌ పరాభీతిముద్రాకరస్యోపకణ్ఠౌ । రమామన్దిరౌ చామరారాతికుమ్భౌ భజే చన్దనాలిప్తకౌ భవ్యరూపౌ ॥ ౬॥
kucau kuṅkumāgāragarbhapravālau parābhītimudrākarasyopakaṇṭhau | ramāmandirau cāmarārātikumbhau bhaje candanāliptakau bhavyarūpau || 6||
అర్థం:6. मैं उनके दोनों कुचों की उपासना करता हूँ, जो कुंकुम-भण्डार-से प्रवाल-वर्ण हैं, अभय एवं वर-मुद्रा वाले हाथ के समीप हैं, जो रमा (लक्ष्मी) के मन्दिर एवं गजकुम्भ-से हैं, चन्दन से लिप्त और भव्यरूप हैं।
లలాటశ్రియం వల్లభైకానుభావాం భుజామూలవిన్యస్తచూతాగ్రకోటిమ్ । కలఙ్కాధివాసం హసచ్చన్ద్రబిమ్బం శ్రియే నౌమి కస్తూరికాతిప్రసన్నమ్ ॥ ౭॥
lalāṭaśriyaṃ vallabhaikānubhāvāṃ bhujāmūlavinyastacūtāgrakoṭim | kalaṅkādhivāsaṃ hasaccandrabimbaṃ śriye naumi kastūrikātiprasannam || 7||
అర్థం:7. श्री (समृद्धि) के लिए मैं उनके ललाट की शोभा को प्रणाम करता हूँ — जो वल्लभ (शिव) के लिए अनुपम है, भुजमूल पर रखे आम्र-पल्लव-अग्र से युक्त है, जो कलंक (चन्द्रकला) का निवास हसते चन्द्रबिम्ब-सा है, और कस्तूरी से अति प्रसन्न है।
భజే వక్త్రమబ్జప్రభాజాలలోలం లసద్వారిజాక్షీయుగం విభ్రమాక్షమ్ । లలాటాన్తరాలమ్బిమాణిక్యభూషం వహన్తీం చలత్కుణ్డలోద్యోతగణ్డమ్ ॥ ౮॥
bhaje vaktramabjaprabhājālalolaṃ lasadvārijākṣīyugaṃ vibhramākṣam | lalāṭāntarālambimāṇikyabhūṣaṃ vahantīṃ calatkuṇḍalodyotagaṇḍam || 8||
అర్థం:8. मैं उनके मुख की उपासना करता हूँ, जो कमल-प्रभा के जाल से चंचल है, जो दीप्त कमलनयन एवं विभ्रमयुक्त नेत्रों को धारण करता है, ललाट पर लटकते माणिक्य से भूषित है, और चलते कुण्डलों की द्युति से जिनके कपोल प्रकाशित हैं।
సుఫుల్లారవిన్దాయతాక్షీం సువక్షో- రుహాం చారుహాసాం సుకర్ణావతంసామ్ । సుమధ్యాం సువృత్తస్తనీం సుస్మితాస్యాం భజే శ్రీమహేశీం భవానీం భవానీమ్ ॥ ౯॥
suphullāravindāyatākṣīṃ suvakṣo- ruhāṃ cāruhāsāṃ sukarṇāvataṃsām | sumadhyāṃ suvṛttastanīṃ susmitāsyāṃ bhaje śrīmaheśīṃ bhavānīṃ bhavānīm || 9||
అర్థం:9. मैं श्रीमहेशी, भवानी, भवानी की उपासना करता हूँ — सुविकसित कमल-से दीर्घ नेत्रों वाली, सुन्दर वक्ष वाली, मनोहर हास वाली, सुकर्ण-आभूषणों वाली, सुमध्या, सुवृत्त-स्तनी और सुस्मित-मुखी।
సునాసాపుటం సున్దరభ్రూలలాటం తరఙ్గాయతాక్షం సుధాధౌతగణ్డమ్ । సుబిమ్బాధరం కున్దదన్తప్రభాఢ్యం భజే చన్ద్రచూడాలసత్కేశపాశమ్ ॥ ౧౦॥
sunāsāpuṭaṃ sundarabhrūlalāṭaṃ taraṅgāyatākṣaṃ sudhādhautagaṇḍam | subimbādharaṃ kundadantaprabhāḍhyaṃ bhaje candracūḍālasatkeśapāśam || 10||
అర్థం:10. मैं उनकी उपासना करता हूँ — सुन्दर नासापुट, मनोहर भ्रू एवं ललाट, तरंग-से दीर्घ नेत्र, अमृत-धौत कपोल, बिम्बफल-से अधर, कुन्द-दन्त-प्रभा से युक्त, और चन्द्रचूड से सुशोभित केशपाश वाली।
పరాశక్తిరాజ్ఞీసమాక్రాన్తవిశ్వాం పరాం భోగమోక్షప్రదాం శామ్భవీం తామ్ । పరాకారకామేశ్వరీం కామకోటిం భజే చిత్స్వరూపాం జగన్మాతరం శ్రీమ్ ॥ ౧౧॥
parāśaktirājñīsamākrāntaviśvāṃ parāṃ bhogamokṣapradāṃ śāmbhavīṃ tām | parākārakāmeśvarīṃ kāmakoṭiṃ bhaje citsvarūpāṃ jaganmātaraṃ śrīm || 11||
అర్థం:11. मैं श्री, जगन्माता, चिद्रूपा की उपासना करता हूँ — परा-शक्ति, समस्त विश्व पर अधिष्ठित राज्ञी, भोग एवं मोक्ष दोनों देने वाली शाम्भवी, परा कामेश्वरी एवं कामकोटि।
శ్రుతీనాం ముహుర్భూషణం తర్కగమ్యం మనోవాక్పథాతీతమత్యన్తదూరమ్ । నిజానన్దబీజం సదా బుద్ధినిష్ఠం నిరాకారమోఙ్కారగమ్యం భజేఽహమ్ ॥ ౧౨॥
śrutīnāṃ muhurbhūṣaṇaṃ tarkagamyaṃ manovākpathātītamatyantadūram | nijānandabījaṃ sadā buddhiniṣṭhaṃ nirākāramoṅkāragamyaṃ bhaje'ham || 12||
అర్థం:12. मैं उसकी उपासना करता हूँ, जो वेदों का सदा भूषण है, तर्क से ग्राह्य किन्तु मन-वाणी के पथ से अतीत एवं अत्यन्त दूर है, निज-आनन्द का बीज है, सदा बुद्धि में निष्ठित है, निराकार है और ओंकार द्वारा गम्य है।
మహాయోగపీఠే పరిభ్రాజమానే నిషణ్ణం శివేనాపి సామ్యం వహన్తీమ్ । సహస్రారపద్మే సదా భావయామి ప్రబుద్ధాం పరాం చిచ్ఛరీరాం భవానీమ్ ॥ ౧౩॥
mahāyogapīṭhe paribhrājamāne niṣaṇṇaṃ śivenāpi sāmyaṃ vahantīm | sahasrārapadme sadā bhāvayāmi prabuddhāṃ parāṃ cicchharīrāṃ bhavānīm || 13||
అర్థం:13. मैं देदीप्यमान महायोगपीठ में, सहस्रार-कमल में, सदा भवानी का ध्यान करता हूँ — जो प्रबुद्ध, परा, चित्-शरीरा हैं और जो वहाँ शिव के साथ साम्य धारण किए विराजती हैं।
ఇదం యస్తు నిత్యం సమాధాయ చిత్తం పఠేద్భక్తియుక్తో భవానీభుజఙ్గమ్ । స మృత్యుం విజిత్యాపి మేధాం శ్రియం చ సమాసాద్య దేహాన్తరే ముక్తిమేతి ॥ ౧౪॥
idaṃ yastu nityaṃ samādhāya cittaṃ paṭhedbhaktiyukto bhavānībhujaṅgam | sa mṛtyuṃ vijityāpi medhāṃ śriyaṃ ca samāsādya dehāntare muktimeti || 14||
అర్థం:14. जो भक्तियुक्त होकर चित्त को एकाग्र कर नित्य इस भवानीभुजंग का पाठ करता है, वह मृत्यु को भी जीतकर मेधा एवं श्री प्राप्त करता है और देहान्त के पश्चात् मुक्ति को प्राप्त होता है।
కవిత్వం చ వాగ్మిత్వమేధాదికం చ ప్రసన్నా భవానీ దదాత్యేవ తస్మై । ఇదం స్తోత్రరాజం పఠన్తి ప్రకామం నరా యే నితాన్తం ప్రసీదేన్మహేశీ ॥ ౧౫॥
kavitvaṃ ca vāgmitvamedhādikaṃ ca prasannā bhavānī dadātyeva tasmai | idaṃ stotrarājaṃ paṭhanti prakāmaṃ narā ye nitāntaṃ prasīdenmaheśī || 15||
అర్థం:15. प्रसन्न भवानी उसे कवित्व, वाग्मिता, मेधा आदि अवश्य प्रदान करती हैं। जो मनुष्य इस स्तोत्रराज का इच्छानुसार पाठ करते हैं, उन पर महेशी नितान्त प्रसन्न हों।
భవాని త్వదీయాఙ్ఘ్రిసేవానురక్తాన్ జనాన్పాహి కారుణ్యపూర్ణైః కటాక్షైః । జగన్మాతరస్మాదృశాం పామరాణాం గతిస్త్వం వినా నైవ లోకే మదమ్బ ॥ ౧౬॥
bhavāni tvadīyāṅghrisevānuraktān janānpāhi kāruṇyapūrṇaiḥ kaṭākṣaiḥ | jaganmātarasmādṛśāṃ pāmarāṇāṃ gatistvaṃ vinā naiva loke madamba || 16||
అర్థం:16. हे भवानि! अपने चरणों की सेवा में अनुरक्त जनों की करुणापूर्ण कटाक्षों से रक्षा कीजिए। हे जगन्माता! हम-जैसे पामरों के लिए संसार में आपके बिना कोई गति नहीं है, हे मेरी अम्बा।
భవాని త్వదీయం పదామ్భోజపోతం ప్రపన్నాయ యాచ్ఛమ్భవే దేహి మాతః । భవామ్భోధిమగ్నం సముద్ధర్తుమీశే భవాని త్వమేకా గతిర్మే భవాని ॥ ౧౭॥
bhavāni tvadīyaṃ padāmbhojapotaṃ prapannāya yācchambhave dehi mātaḥ | bhavāmbhodhimagnaṃ samuddhartumīśe bhavāni tvamekā gatirme bhavāni || 17||
అర్థం:17. हे भवानि! शरणागत मुझे शिव तक पहुँचाने वाली अपने पादाम्भोज की नौका प्रदान कीजिए, हे माता। आप संसार-सागर में डूबते को उद्धार करने में समर्थ हैं। हे भवानि! आप ही मेरी एकमात्र गति हैं, हे भवानि।
పదం-పదం అర్థం
ఉచ్చారణ వినడానికి ఏ పదంపైన అయినా క్లిక్ చేయండి
भवानीभुजङ्गम् పారాయణ ప్రయోజనాలు
Promises victory over the fear of death and the attainment of liberation (verse 14)
Bestows poetic genius (kavitva), eloquence (vagmitva) and sharp intellect (medha) (verse 15)
Grants both worldly enjoyment (bhoga) and final liberation (moksha), as Bhavani is Bhoga-Moksha-prada
A complete head-to-foot (or foot-to-head) meditation on the Goddess, ideal for visualisation
Aids the inner ascent of awareness from the Muladhara through the chakras to the Sahasrara
Cultivates deep devotion and the spirit of total surrender (sharanagati) to the Divine Mother
Brings prosperity (Shri) and the protective grace of the Goddess's compassionate side-glances
भवानीभुजङ्गम् పారాయణ విధి
Sit before an image or Sri Chakra of the Goddess after bathing. Recite the seventeen verses slowly with a composed, devoted mind (the hymn itself says it should be read 'samadhaya chittam' — with a settled mind). Follow the description from her feet upward through the chakras, visualising each form, and end in the spirit of surrender of the closing verses. It is traditionally recited daily; concluding with the final 'Bhavani tvam eka gatir me Bhavani' as a heartfelt prayer.
తరచూ అడిగే ప్రశ్నలు
ఇవి కూడా చదవండి
ॐ
పూర్తి भवानीभुजङ्गम्ను శ్లోకం-శ్లోకం అర్థంతో చదవండి, లేదా మరిన్ని పవిత్ర పాఠాలు చూడండి