মীনাক্ষী পঞ্চরত্নম্
मीनाक्षी पञ्चरत्नम् in Bengali · বাংলা
আপনার ভাষা/লিপিতে পড়ুন
উৎপত্তি ও কাহিনি
Stotra composed by Adi Shankaracharya in praise of Goddess Meenakshi of Madurai · Adi Shankaracharya · 8th century CE (circa 788-820)
Adi Shankaracharya, in his travels across India re-establishing the Vedic path, visited the famous Meenakshi-Sundareshwara temple at Madurai in the Pandya country. Beholding the supreme Mother as Meenakshi — the fish-eyed Goddess who is also Shri Vidya enthroned in the Sri Chakra — he poured out this five-jewelled hymn (pancha-ratna). Each verse paints her form, her ornaments and her cosmic glory, always returning to the refrain of bowing to the 'ocean of compassion'. The hymn has since become a beloved part of daily Devi worship in South Indian temples and homes.
✦ শাস্ত্রে যেমন বলা হয়েছে
Devotees of Madurai hold that sincere recitation of the Meenakshi Pancharatnam, like the prayers Shankaracharya offered, draws the direct grace of the Mother — bestowing fearlessness, clarity of knowledge and the fulfilment of righteous wishes, just as the verse promises her as the 'granter of every desired fruit'.
অর্থসহ সম্পূর্ণ পাঠ
যেকোনো পঙ্ক্তি বা ▶ বোতাম ছুঁয়ে শুনুন
উদ্যদ্ভানুসহস্রকোটিসদৃশাং কেযূরহারোজ্জ্বলাং বিম্বোষ্ঠীং স্মিতদন্তপঙ্ক্তিরুচিরাং পীতাম্বরালঙ্কৃতাম্ । বিষ্ণুব্রহ্মসুরেন্দ্রসেবিতপদাং তত্ত্বস্বরূপাং শিবাং মীনাক্ষীং প্রণতোঽস্মি সন্ততমহং কারুণ্যবারাংনিধিম্ ॥ ১॥
udyadbhānusahasrakoṭisadṛśāṃ keyūrahārojjvalāṃ vimboṣṭhīṃ smitadantapaṅktirucirāṃ pītāmbarālaṅkṛtām | viṣṇubrahmasurendrasevitapadāṃ tattvasvarūpāṃ śivāṃ mīnākṣīṃ praṇato'smi santatamahaṃ kāruṇyavārāṃnidhim || 1||
অর্থ:मैं उन करुणा-सागरस्वरूपा मीनाक्षी को सदा प्रणाम करता हूँ — जो उदित होते सहस्र कोटि सूर्यों के समान तेजस्वी हैं, केयूर और हारों से सुशोभित, बिम्बफल-सदृश अधरों वाली, मुस्कान में चमकती दन्तपंक्ति से मनोहर, पीताम्बर से अलंकृत; जिनके चरण विष्णु, ब्रह्मा और इन्द्र सेवते हैं, जो तत्त्वस्वरूपा एवं शिवा (शिवप्रिया) हैं।
মুক্তাহারলসত্কিরীটরুচিরাং পূর্ণেন্দুবক্ত্রপ্রভাং শিঞ্জন্নূপুরকিঙ্কিণীমণিধরাং পদ্মপ্রভাভাসুরাম্ । সর্বাভীষ্টফলপ্রদাং গিরিসুতাং বাণীরমাসেবিতাং মীনাক্ষীং প্রণতোঽস্মি সন্ততমহং কারুণ্যবারাংনিধিম্ ॥ ২॥
muktāhāralasatkirīṭarucirāṃ pūrṇenduvaktraprabhāṃ śiñjannūpurakiṅkiṇīmaṇidharāṃ padmaprabhābhāsurām | sarvābhīṣṭaphalapradāṃ girisutāṃ vāṇīramāsevitāṃ mīnākṣīṃ praṇato'smi santatamahaṃ kāruṇyavārāṃnidhim || 2||
অর্থ:मैं उन करुणा-सागरस्वरूपा मीनाक्षी को सदा प्रणाम करता हूँ — जो मोतियों के हारों से दीप्त किरीट से सुशोभित, पूर्णचन्द्र-सदृश मुखकान्ति वाली, रुनझुन करते मणिजड़ित नूपुर धारण किए, कमल-सी प्रभा से देदीप्यमान हैं; जो समस्त अभीष्ट फल देने वाली, गिरिराज की पुत्री, तथा सरस्वती और लक्ष्मी से सेवित हैं।
শ্রীবিদ্যাং শিববামভাগনিলযাং হ্রীংকারমন্ত্রোজ্জ্বলাং শ্রীচক্রাঙ্কিতবিন্দুমধ্যবসতিং শ্রীমত্সভানাযিকাম্ । শ্রীমত্ষণ্মুখবিঘ্নরাজজননীং শ্রীমজ্জগন্মোহিনীং মীনাক্ষীং প্রণতোঽস্মি সন্ততমহং কারুণ্যবারাংনিধিম্ ॥ ৩॥
śrīvidyāṃ śivavāmabhāganilayāṃ hrīṃkāramantrojjvalāṃ śrīcakrāṅkitabindumadhyavasatiṃ śrīmatsabhānāyikām | śrīmatṣaṇmukhavighnarājajananīṃ śrīmajjaganmohinīṃ mīnākṣīṃ praṇato'smi santatamahaṃ kāruṇyavārāṃnidhim || 3||
অর্থ:मैं उन करुणा-सागरस्वरूपा मीनाक्षी को सदा प्रणाम करता हूँ — जो साक्षात् श्रीविद्या हैं, शिव के वामभाग में निवास करती हैं, ह्रींकार मन्त्र से उज्ज्वल, श्रीचक्र के मध्य बिन्दु में विराजमान, दिव्य सभा की अधिनायिका; षण्मुख (स्कन्द) और विघ्नराज (गणेश) की माता, और समस्त जगत् को मोहित करने वाली हैं।
শ্রীমত্সুন্দরনাযিকাং ভযহরাং জ্ঞানপ্রদাং নির্মলাং শ্যামাভাং কমলাসনার্চিতপদাং নারাযণস্যানুজাম্ । বীণাবেণুমৃদঙ্গবাদ্যরসিকাং নানাবিধামম্বিকাং মীনাক্ষীং প্রণতোঽস্মি সন্ততমহং কারুণ্যবারাংনিধিম্ ॥ ৪॥
śrīmatsundaranāyikāṃ bhayaharāṃ jñānapradāṃ nirmalāṃ śyāmābhāṃ kamalāsanārcitapadāṃ nārāyaṇasyānujām | vīṇāveṇumṛdaṅgavādyarasikāṃ nānāvidhāmambikāṃ mīnākṣīṃ praṇato'smi santatamahaṃ kāruṇyavārāṃnidhim || 4||
অর্থ:मैं उन करुणा-सागरस्वरूपा मीनाक्षी को सदा प्रणाम करता हूँ — जो सुन्दर अधिनायिका, भय हरने वाली, ज्ञान देने वाली और निर्मल हैं; श्यामवर्ण कान्ति वाली, जिनके चरण कमलासन ब्रह्मा द्वारा अर्चित हैं, नारायण की अनुजा; जो वीणा, वेणु और मृदंग के वाद्य में रसमग्न रहने वाली, अनेक रूपों वाली अम्बिका हैं।
নানাযোগিমুনীন্দ্রহৃন্নিবসতীং নানার্থসিদ্ধিপ্রদাং নানাপুষ্পবিরাজিতাংঘ্রিযুগলাং নারাযণেনার্চিতাম্ । নাদব্রহ্মমযীং পরাত্পরতরাং নানার্থতত্ত্বাত্মিকাং মীনাক্ষীং প্রণতোঽস্মি সন্ততমহং কারুণ্যবারাংনিধিম্ ॥ ৫॥
nānāyogimunīndrahṛnnivasatīṃ nānārthasiddhipradāṃ nānāpuṣpavirājitāṃghriyugalāṃ nārāyaṇenārcitām | nādabrahmamayīṃ parātparatarāṃ nānārthatattvātmikāṃ mīnākṣīṃ praṇato'smi santatamahaṃ kāruṇyavārāṃnidhim || 5||
অর্থ:मैं उन करुणा-सागरस्वरूपा मीनाक्षी को सदा प्रणाम करता हूँ — जो अनेक योगियों और मुनीन्द्रों के हृदय में निवास करती हैं, अनेक अर्थ-सिद्धियाँ प्रदान करती हैं; जिनके युगल चरण नाना पुष्पों से सुशोभित और नारायण द्वारा अर्चित हैं; जो नादब्रह्ममयी, परात्पर से भी परे, तथा समस्त अर्थ-तत्त्वों की आत्मास्वरूपा हैं।
শব্দে-শব্দে অর্থ
উচ্চারণ শুনতে যেকোনো শব্দে ক্লিক করুন
मीनाक्षी पञ्चरत्नम् পাঠের উপকারিতা
Invokes the grace, protection and motherly compassion of Goddess Meenakshi
Composed by Adi Shankaracharya himself — a potent and authentic Shakta hymn
Bestows wisdom (jnana), removes fear and fulfils sincere desires (sarva-abhishta-phala-prada)
Aligns the devotee with Shri Vidya and the worship of the Sri Chakra
Cultivates devotion, calms the mind and steadies the heart in the Mother's remembrance
Short enough to memorise yet rich in meaning for daily recitation
Especially auspicious on Fridays and during Navaratri for Devi upasana
मीनाक्षी पञ्चरत्नम् পাঠের নিয়ম
Bathe and sit facing east or north before an image of Goddess Meenakshi or a Sri Chakra. Light a lamp and incense, and recite the five verses slowly and melodiously with devotion, dwelling on each 'Meenakshim pranato'smi' refrain as a heartfelt bow. It may be chanted once daily, or in cycles of 5 or 9 rounds during special worship. Conclude with a silent prayer to the Mother for grace, wisdom and protection.
প্রায়শ জিজ্ঞাসিত প্রশ্ন
এগুলিও পড়ুন
ॐ
সম্পূর্ণ मीनाक्षी पञ्चरत्नम् শ্লোকে-শ্লোকে অর্থসহ পড়ুন, অথবা আরও পবিত্র পাঠ দেখুন