અહં વૈશ્વાનરો ભૂત્વા — ભોજન મન્ત્ર
अहं वैश्वानरो भूत्वा — भोजन मन्त्र in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
ભગવદ્ગીતા (15.14)માં શ્રીકૃષ્ણ દ્વારા કહેવાયેલો આ શ્લોક પ્રગટ કરે છે કે સ્વયં ભગવાન વૈશ્વાનર (જઠરાગ્નિ) રૂપે પ્રત્યેક પ્રાણીના શરીરમાં રહીને, પ્રાણ-અપાનથી યુક્ત થઈને આપણા ખાધેલા અન્નને પચાવે છે. તેને ભોજન પહેલાં ભોજન-મંત્ર રૂપે વ્યાપક રીતે વંચાય છે, જે યાદ કરાવે છે કે પાચનની શક્તિ પણ દિવ્ય છે. તેનાથી ભોજન ભગવાનની અંતરસ્થ અગ્નિમાં આહુતિ બની જાય છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Bhagavad Gita, Chapter 15, Verse 14 · Veda Vyasa (words of Sri Krishna) · Ancient (Mahabharata / Bhagavad Gita)
ભગવદ્ગીતાના પંદરમા અધ્યાય, પુરુષોત્તમ યોગમાં, શ્રીકૃષ્ણ પોતાની સર્વવ્યાપી ઉપસ્થિતિ પ્રગટ કરે છે. આ શ્લોકમાં તેઓ કહે છે કે વૈશ્વાનર — પાચન-અગ્નિ — રૂપે તેઓ સ્વયં પ્રત્યેક પ્રાણીના શરીરમાં રહીને, જીવન-વાયુઓથી યુક્ત થઈને ખાધેલું સર્વ કંઈ પચાવે છે. ભક્તો તેને ભોજન પહેલાં વાંચે છે જેથી ભોજન આ જાગૃતિ સાથે થાય કે અંદર રહેલા ભગવાન જ સાચા ભોક્તા અને પાચન-શક્તિના દાતા છે, અને આમ એક સામાન્ય કાર્ય ઉપાસના બની જાય છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
કહેવાય છે કે આ શ્લોક સાથે ગ્રહણ કરેલું ભોજન ખાનારને ક્યારેય હાનિ પહોંચાડતું નથી, કારણ કે તે વૈશ્વાનર રૂપે સ્વયં ભગવાનને અર્પિત થાય છે અને તેમના દ્વારા જ પચાવાય છે — અને જેને દિવ્ય સ્વીકારે છે તે પ્રસાદ બની જાય છે જે શરીર અને આત્મા બંનેને પોષે છે.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
અહં વૈશ્વાનરો ભૂત્વા પ્રાણિનાં દેહમાશ્રિતઃ । પ્રાણાપાનસમાયુક્તઃ પચામ્યન્નં ચતુર્વિધમ્ ॥
Aham vaishvanaro bhutva praninam deham-ashritah Prana-apana-samayuktah pachamy-annam chatur-vidham
અર્થ:હું વૈશ્વાનર (જઠરાગ્નિ) રૂપ થઈને સર્વ પ્રાણીઓના શરીરમાં રહીને, પ્રાણ અને અપાન વાયુ સાથે જોડાઈને ચાર પ્રકારના અન્નને પચાવું છું.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
अहं वैश्वानरो भूत्वा — भोजन मन्त्र પાઠના લાભ
એક ભગવદ્ગીતા શ્લોક (15.14) જે ભોજન પહેલાં ભોજન-મંત્ર રૂપે વંચાય છે, જે ભોજનને અંદર રહેલા ભગવાનને અર્પણ બનાવી દે છે.
ભક્તને યાદ કરાવે છે કે પાચન-અગ્નિ સ્વયં ભગવાન (વૈશ્વાનર) છે, તેથી ખાધેલું અન્ન શરીરમાં તેમના દ્વારા જ ગ્રહણ થાય છે.
વિનમ્રતા અને કૃતજ્ઞતા વિકસાવે છે — પાચનનું કાર્ય પણ 'આપણું' નહીં, પણ દિવ્યનું જ કાર્ય છે.
જાગૃતિ, સંયમ અને સાત્ત્વિક, પ્રાર્થનાપૂર્ણ ભાવથી ભોજન કરવા પ્રોત્સાહિત કરે છે.
ઘરો, આશ્રમો અને મંદિરોમાં ભોજન-પૂર્વ પ્રાર્થનાના અંગ રૂપે વંચાય છે.
સંક્ષિપ્ત, ગૂઢ અને બ્રહ્માર્પણમ્ (ગીતા 4.24) સાથે કંઠસ્થ કરવામાં સરળ.
अहं वैश्वानरो भूत्वा — भोजन मन्त्र જપ વિધિ
ભોજન પહેલાં એક વાર વાંચો — ઘણીવાર બ્રહ્માર્પણમ્ (ગીતા 4.24) પછી — ભોજનને મનમાં અંદર પાચન-અગ્નિ રૂપે રહેલા ભગવાનને અર્પિત કરતા. અન્નને વૈશ્વાનર, અંતર્દિવ્ય અગ્નિ, ગ્રહણ કરી રહ્યા છે એ જાગૃતિ સાથે ભોજન કરો, અને કૃતજ્ઞતા તથા મૌનમાં ભોજન કરો.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ अहं वैश्वानरो भूत्वा — भोजन मन्त्र શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ