ପଶୁପତ୍ଯଷ୍ଟକମ୍
पशुपत्यष्टकम् in Odia · ଓଡ଼ିଆ
ଆପଣଙ୍କ ଭାଷା/ଲିପିରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ କଥା
Traditional Shaiva stotra (Pashupatyashtakam) · Prithvipati (named in the concluding phala-shruti as 'Prithivipati-Surin') · Classical / medieval
The Pashupati Ashtakam is a much-loved devotional hymn to Shiva as Pashupati, the cosmic Lord of all beings. Its final verse names its composer as Prithvipati, a wise poet (surin). The hymn is structured as an impassioned sermon to humanity: across eight verses it lists Shiva's majesty and mercy and, in its famous second verse, drives home that no earthly relationship can rescue a soul from death — only devotion to the Lord of Girija can.
✦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଥିବା ପରି
Traditional accounts hold that this hymn was sung by devotees facing the certainty of death, taking heart from its second verse that when Kala (Time) seizes a person, neither kin nor kingdom can save them — only Pashupati. Sincere reciters are said to have lost all fear of death and, as the phala-shruti promises, attained residence in Shivaloka.
ଅର୍ଥ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ ପାଠ
ଯେକୌଣସି ଧାଡ଼ି କିମ୍ବା ▶ ବଟନ୍ ଛୁଇଁ ଶୁଣନ୍ତୁ
ପଶୁପତୀନ୍ଦୁପତିଂ ଧରଣୀପତିଂ ଭୁଜଗଲୋକପତିଂ ଚ ସତୀପତିମ୍। ପ୍ରଣତଭକ୍ତଜନାର୍ତିହରଂ ପରଂ ଭଜତ ରେ ମନୁଜା ଗିରିଜାପତିମ୍॥୧॥
Pashupatim Indupatim Dharanipatim Bhujagalokapatim Cha Satipatim। Pranata-Bhakta-Janarti-Haram Param Bhajata Re Manuja Girijapatim॥1॥
ଅର୍ଥ:हे मनुष्यो! उन गिरिजापति (शिव) का भजन करो — जो पशुपति, चन्द्रपति, धरणीपति, नागलोकपति और सतीपति हैं, जो चरणों में प्रणाम करने वाले भक्तों की पीड़ा हरने वाले परम प्रभु हैं।
ନ ଜନକୋ ଜନନୀ ନ ଚ ସୋଦରୋ ନ ତନଯୋ ନ ଚ ଭୂରିବଲଂ କୁଲମ୍। ଅଵତି କୋଽପି ନ କାଲଵଶଂ ଗତଂ ଭଜତ ରେ ମନୁଜା ଗିରିଜାପତିମ୍॥୨॥
Na Janako Janani Na Cha Sodaro Na Tanayo Na Cha Bhuribalam Kulam। Avati Ko'pi Na Kalavasham Gatam Bhajata Re Manuja Girijapatim॥2॥
ଅର୍ଥ:हे मनुष्यो! उन गिरिजापति का भजन करो — क्योंकि जब मनुष्य काल के वश में हो जाता है, तब न पिता, न माता, न भाई, न पुत्र, और न ही विशाल बलशाली कुल उसकी रक्षा कर सकता है; केवल वे ही रक्षा करते हैं।
ମୁରଜଡିଣ୍ଡିମଵାଦ୍ଯଵିଲକ୍ଷଣଂ ମଧୁରପଞ୍ଚମନାଦଵିଶାରଦମ୍। ପ୍ରମଥଭୂତଗଣୈରପି ସେଵିତଂ ଭଜତ ରେ ମନୁଜା ଗିରିଜାପତିମ୍॥୩॥
Muraja-Dindima-Vadya-Vilakshanam Madhura-Panchama-Nada-Visharadam। Pramatha-Bhuta-Ganair-Api Sevitam Bhajata Re Manuja Girijapatim॥3॥
ଅର୍ଥ:हे मनुष्यो! उन गिरिजापति का भजन करो — जो मुरज, डिण्डिम आदि वाद्यों से विलक्षण हैं, मधुर पञ्चम स्वर के विशारद हैं, और प्रमथ-भूतगणों द्वारा भी सेवित हैं।
ଶରଣଦଂ ସୁଖଦଂ ଶରଣାନ୍ଵିତଂ ଶିଵଶିଵେତି ଶିଵେତି ନତଂ ନୃଣାମ୍। ଅଭଯଦଂ କରୁଣାଵରୁଣାଲଯଂ ଭଜତ ରେ ମନୁଜା ଗିରିଜାପତିମ୍॥୪॥
Sharanadam Sukhadam Sharananvitam Shiva-Shiveti Shiveti Natam Nrinam। Abhayadam Karunavarunalayam Bhajata Re Manuja Girijapatim॥4॥
ଅର୍ଥ:हे मनुष्यो! उन गिरिजापति का भजन करो — जो शरण देने वाले, सुख देने वाले, शरणागतों के आश्रय हैं, जिन्हें 'शिव शिव शिव' कहकर मनुष्य प्रणाम करते हैं, जो अभय देने वाले और करुणा के सागर हैं।
ନରଶିରୋରଚିତଂ ମଣିକୁଣ୍ଡଲଂ ଭୁଜଗହାରମୁଦଂ ଵୃଷଭଧ୍ଵଜମ୍। ଚିତିରଜୋଧଵଲୀକୃତଵିଗ୍ରହଂ ଭଜତ ରେ ମନୁଜା ଗିରିଜାପତିମ୍॥୫॥
Narashiro-Rachitam Manikundalam Bhujaga-Haramudam Vrishabha-Dhvajam। Chiti-Rajo-Dhavali-Krita-Vigraham Bhajata Re Manuja Girijapatim॥5॥
ଅର୍ଥ:हे मनुष्यो! उन गिरिजापति का भजन करो — जो नरमुण्डों से बने मणिकुण्डल धारण करते हैं, सर्पों के हार से प्रसन्न हैं, वृषभध्वज हैं, और जिनका शरीर चिता-भस्म से धवल है।
ମଖଵିନାଶକରଂ ଶଶିଶେଖରଂ ସତତମଧ୍ଵରଭାଜିଫଲପ୍ରଦମ୍। ପ୍ରଲଯଦଗ୍ଧସୁରାସୁରମାନଵଂ ଭଜତ ରେ ମନୁଜା ଗିରିଜାପତିମ୍॥୬॥
Makha-Vinashakaram Shashishekharam Satatam-Adhvara-Bhaji-Phalapradam। Pralaya-Dagdha-Surasura-Manavam Bhajata Re Manuja Girijapatim॥6॥
ଅର୍ଥ:हे मनुष्यो! उन गिरिजापति का भजन करो — जो (दक्ष के) यज्ञ का विनाश करने वाले, चन्द्रशेखर हैं, यज्ञ करने वालों को सदा फल देने वाले हैं, और प्रलय में देव, असुर और मनुष्यों को भस्म करने वाले हैं।
ମଦମପାସ୍ଯ ଚିରଂ ହୃଦି ସଂସ୍ଥିତଂ ମରଣଜନ୍ମଜରାଭଯପୀଡିତମ୍। ଜଗଦୁଦୀକ୍ଷ୍ଯ ସମୀପଭଯାକୁଲଂ ଭଜତ ରେ ମନୁଜା ଗିରିଜାପତିମ୍॥୭॥
Madam-Apasya Chiram Hridi Samsthitam Marana-Janma-Jara-Bhaya-Piditam। Jagad-Udikshya Samipa-Bhayakulam Bhajata Re Manuja Girijapatim॥7॥
ଅର୍ଥ:हे मनुष्यो! उन गिरिजापति का भजन करो — जो अहंकार त्याग देने पर चिरकाल तक हृदय में निवास करते हैं; देखो, यह संसार जन्म-मरण-जरा के भय से पीड़ित और निकट आते भयों से व्याकुल है!
ହରିଵିରଞ୍ଚିସୁରାଧିପପୂଜିତଂ ଯମଜନେଶଧନେଶନମସ୍କୃତମ୍। ତ୍ରିନଯନଂ ଭୁଵନତ୍ରିତଯାଧିପଂ ଭଜତ ରେ ମନୁଜା ଗିରିଜାପତିମ୍॥୮॥
Hari-Viranchi-Suradhipa-Pujitam Yama-Janesha-Dhanesha-Namaskritam। Trinayanam Bhuvana-Tritayadhipam Bhajata Re Manuja Girijapatim॥8॥
ଅର୍ଥ:हे मनुष्यो! उन गिरिजापति का भजन करो — जो विष्णु, ब्रह्मा और देवराज इन्द्र से पूजित, यम, इन्द्र और कुबेर से नमस्कृत, त्रिनेत्रधारी और तीनों लोकों के अधिपति हैं।
ପଶୁପତେରିଦମଷ୍ଟକମଦ୍ଭୁତଂ ଵିରଚିତଂ ପୃଥିଵୀପତିସୂରିଣା। ପଠତି ସଂଶୃଣୁତେ ମନୁଜଃ ସଦା ଶିଵପୁରୀଂ ଵସତେ ଲଭତେ ମୁଦମ୍॥୯॥
Pashupater-Idam-Ashtakam-Adbhutam Virachitam Prithivipati-Surina। Pathati Samshrinute Manujah Sada Shivapurim Vasate Labhate Mudam॥9॥
ଅର୍ଥ:पृथ्वीपति नामक विद्वान् द्वारा रचित पशुपति के इस अद्भुत अष्टक को जो मनुष्य सदा पढ़ता या सुनता है, वह शिवपुरी में निवास करता है और परम आनन्द प्राप्त करता है।
ଶବ୍ଦ-ଶବ୍ଦ ଅର୍ଥ
ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣିବାକୁ ଯେକୌଣସି ଶବ୍ଦରେ କ୍ଲିକ୍ କରନ୍ତୁ
पशुपत्यष्टकम् ପାଠର ଲାଭ
Instils deep fearlessness, especially the fear of death (abhayadam) — Shiva alone protects when no relative or power can
Each verse is an emphatic call (bhajata re manuja) to turn the mind to God amidst worldly attachments
Removes the distress and sufferings of sincere devotees (pranata-bhakta-janarti-haram)
Cultivates dispassion (vairagya) by reflecting on the fleeting nature of family, wealth and life
Brings the grace of the compassionate ocean-of-mercy form of Shiva
The phala-shruti promises dwelling in Shivapuri (Shiva's abode) and lasting inner joy for the reciter or listener
पशुपत्यष्टकम् ପାଠ ବିଧି
Sit facing east or north before an image or Lingam of Shiva. Recite all eight verses with feeling, letting the refrain 'Bhajata Re Manuja Girijapatim' build a steady devotional rhythm, then conclude with the ninth phala-shruti verse. Reflect on the second verse's teaching that no worldly relation can save the soul — only Shiva. It may be chanted once, or 8 times on special Shiva days. Listening with attention is said to grant the same fruit as reciting.
ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ॐ
ସମ୍ପୂର୍ଣ पशुपत्यष्टकम् ଶ୍ଳୋକ-ଶ୍ଳୋକ ଅର୍ଥ ସହିତ ପଢ଼ନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଅଧିକ ପବିତ୍ର ପାଠ ଦେଖନ୍ତୁ