ଶିଵ ରୁଦ୍ରାଷ୍ଟକମ୍
शिव रुद्राष्टकम् in Odia · ଓଡ଼ିଆ
ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ କଥା
Composed by Goswami Tulsidas · Goswami Tulsidas · 16th century CE
Tulsidas composed this ashtakam as an expression of his deepest devotion to Lord Shiva. While Tulsidas is primarily known as a Ram devotee, he held Shiva in the highest reverence — in the Ramcharitmanas, he presents Shiva as the first devotee of Ram. This ashtakam moves from the most abstract philosophy (Nirguna Brahman) to the most personal surrender (a helpless devotee crying out), mirroring the complete spiritual journey in just 8 verses.
✦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଥିବା ପରି
The final verse of this ashtakam — 'Na Janami Yogam Japam Naiva Poojam' (I know not yoga, japa or worship) — is considered one of the most powerful expressions of surrender in all of Hindu devotional literature. Saints and scholars teach that when a devotee truly means these words — admitting complete helplessness and dependence on God's grace alone — Shiva's protection becomes absolute. Tulsidas himself, despite being one of the greatest scholars of his age, chose to present himself as knowing nothing — because true wisdom begins with this humility.
ଶୁଣି ଶୁଣି ଜପ କରନ୍ତୁ
ଅର୍ଥ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ ପାଠ
ଯେକୌଣସି ଧାଡ଼ି କିମ୍ବା ▶ ବଟନ୍ ଛୁଇଁ ଶୁଣନ୍ତୁ
ନମାମୀଶମୀଶାନ ନିର୍ଵାଣରୂପଂ ଵିଭୁଂ ଵ୍ଯାପକଂ ବ୍ରହ୍ମଵେଦସ୍ଵରୂପମ୍। ନିଜଂ ନିର୍ଗୁଣଂ ନିର୍ଵିକଲ୍ପଂ ନିରୀହଂ ଚିଦାକାଶମାକାଶଵାସଂ ଭଜେଽହମ୍॥
Namamishamishan Nirvanarupam Vibhum Vyapakam Brahmavedasvarupam Nijam Nirgunam Nirvikalpam Nireeham Chidakashamakashvasam Bhajeham
ଅର୍ଥ:हे ईशान! मैं उस ईश को नमन करता हूँ जो निर्वाणस्वरूप, विभु, सर्वव्यापक, ब्रह्म और वेदस्वरूप हैं; जो स्वरूप में स्थित, निर्गुण, निर्विकल्प और इच्छारहित हैं।
ନିରାକାରମୋଂକାରମୂଲଂ ତୁରୀଯଂ ଗିରା ଜ୍ଞାନ ଗୋତୀତମୀଶଂ ଗିରୀଶମ୍। କରାଲଂ ମହାକାଲ କାଲଂ କୃପାଲଂ ଗୁଣାଗାର ସଂସାରପାରଂ ନତୋଽହମ୍॥
Nirakaramonkaramulam Turiyam Gira Gyana Goteetameesha Girisham Karalam Mahakala Kalam Kripalam Gunagara Sansaraparam Natoham
ଅର୍ଥ:निराकार, ओंकार के मूल, तुरीय; वाणी-ज्ञान-इन्द्रियों से परे, गिरीश; कराल, महाकाल के भी काल, कृपालु, गुणों के आगार, संसार से पार करने वाले — उन्हें नमन।
ତୁଷାରାଦ୍ରି ସଂକାଶ ଗୌରଂ ଗଭୀରଂ ମନୋଭୂତ କୋଟିପ୍ରଭା ଶ୍ରୀ ଶରୀରମ୍। ସ୍ଫୁରନ୍ମୌଲି କଲ୍ଲୋଲିନୀ ଚାରୁଗଂଗା ଲସଦ୍ଭାଲବାଲେନ୍ଦୁ କଣ୍ଠେ ଭୁଜଂଗା॥
Tusharadri Sankasha Gauram Gambhiram Manobhuta Kotiprabha Shri Shariram Sfuranmauli Kallolini Charuganga Lasat Bhalabaalendu Kanthe Bhujanga
ଅର୍ଥ:हिमगिरि-से गौर, गम्भीर; जिनका दिव्य शरीर करोड़ों कामदेवों की प्रभा वाला है; जिनके मस्तक पर सुन्दर गंगा लहराती, गले में सर्प और भाल पर चन्द्र सुशोभित है — उन्हें नमन।
ଚଲତ୍କୁଣ୍ଡଲଂ ଭ୍ରୂସୁନେତ୍ରଂ ଵିଶାଲଂ ପ୍ରସନ୍ନାନନଂ ନୀଲକଣ୍ଠଂ ଦଯାଲମ୍। ମୃଗାଧୀଶଚର୍ମାମ୍ବରଂ ମୁଣ୍ଡମାଲଂ ପ୍ରିଯଂ ଶଂକରଂ ସର୍ଵନାଥଂ ଭଜାମି॥
Chalakundalam Bhrusunetram Vishalam Prasannaananam Neelakantham Dayalam Mrigadhishcharmambaram Mundamalam Priyam Shankaram Sarvanatham Bhajami
ଅର୍ଥ:झूमते कुण्डल, सुन्दर भृकुटि और विशाल नेत्र; प्रसन्नमुख, नीलकण्ठ, दयालु; मृगचर्म और मुण्डमाल धारण किए — ऐसे प्रिय शिव को नमन।
ପ୍ରଚଣ୍ଡଂ ପ୍ରକୃଷ୍ଟଂ ପ୍ରଗଲ୍ଭଂ ପରେଶଂ ଅଖଣ୍ଡଂ ଅଜଂ ଭାନୁକୋଟିପ୍ରକାଶମ୍। ତ୍ରଯଃ ଶୂଲନିର୍ମୂଲନଂ ଶୂଲପାଣିଂ ଭଜେଽହଂ ଭଵାନୀପତିଂ ଭାଵଗମ୍ଯମ୍॥
Prachandam Prakrishtam Pragalbham Paresham Akhandam Ajam Bhanukotiprakasham Trayah Shulanirmoolanam Shulapanim Bhajeham Bhavanipatim Bhavagamyam
ଅର୍ଥ:प्रचण्ड, श्रेष्ठ, प्रगल्भ, परमेश्वर; अखण्ड, अजन्मा, करोड़ों सूर्यों-से प्रकाशमान; तीनों तापों का मूलोच्छेद करने वाले शूलपाणि — उन्हें मैं भजता हूँ।
କଲାତୀତ କଲ୍ଯାଣ କଲ୍ପାନ୍ତକାରୀ ସଦା ସଜ୍ଜନାନନ୍ଦଦାତା ପୁରାରୀ। ଚିଦାନନ୍ଦସଂଦୋହ ମୋହାପହାରୀ ପ୍ରସୀଦ ପ୍ରସୀଦ ପ୍ରଭୋ ମନ୍ମଥାରୀ॥
Kalaateeta Kalyana Kalpantakari Sada Sajjanananddadata Purari Chidanandasandoha Mohaphari Praseeda Praseeda Prabho Manmathari
ଅର୍ଥ:कलातीत, कल्याणस्वरूप, कल्पान्त में संहार करने वाले; सज्जनों को सदा आनन्द देने वाले पुरारि; चिदानन्दघन, मोह को हरने वाले — हे प्रभु, प्रसन्न हों, प्रसन्न हों।
ନ ଯାଵଦ୍ ଉମାନାଥ ପାଦାରଵିନ୍ଦଂ ଭଜନ୍ତୀହ ଲୋକେ ପରେ ଵା ନରାଣାମ୍। ନ ତାଵତ୍ସୁଖଂ ଶାନ୍ତି ସନ୍ତାପନାଶଂ ପ୍ରସୀଦ ପ୍ରଭୋ ସର୍ଵଭୂତାଧିଵାସମ୍॥
Na Yavad Umanatha Padaaravindam Bhajantiha Loke Pare Va Naranaam Na Tavatsukham Shanti Santapanasham Praseeda Prabho Sarvabhutadhivasam
ଅର୍ଥ:जब तक मनुष्य उमानाथ (शिव) के चरणकमलों का भजन नहीं करते, तब तक उन्हें इस लोक या परलोक में सुख, शान्ति और सन्ताप का नाश प्राप्त नहीं होता।
ନ ଜାନାମି ଯୋଗଂ ଜପଂ ନୈଵ ପୂଜାଂ ନତୋଽହଂ ସଦା ସର୍ଵଦା ଶମ୍ଭୁ ତୁଭ୍ଯମ୍। ଜରା ଜନ୍ମ ଦୁଃଖୌଘ ତାତପ୍ଯମାନଂ ପ୍ରଭୋ ପାହି ଆପନ୍ନମାମୀଶ ଶମ୍ଭୋ॥
Na Janami Yogam Japam Naiva Poojam Natoham Sada Sarvada Shambhu Tubhyam Jara Janma Duhkhaugha Tatapyamanam Prabho Pahi Aapannamameesh Shambho
ଅର୍ଥ:मैं न योग जानता हूँ, न जप, न पूजा; हे शम्भु! मैं सदा-सर्वदा केवल आपको नमन करता हूँ। जरा, जन्म और दुःख-समूह से सन्तप्त मुझ दीन की, हे प्रभु, रक्षा करें।
ଶବ୍ଦ-ଶବ୍ଦ ଅର୍ଥ
ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣିବାକୁ ଯେକୌଣସି ଶବ୍ଦରେ କ୍ଲିକ୍ କରନ୍ତୁ
शिव रुद्राष्टकम् ପାଠର ଲାଭ
Written by Tulsidas — one of the most profound Shiva prayers ever composed
The 8th verse is a complete surrender: 'I know nothing — just protect me'
Describes Shiva from the highest philosophy (Nirguna) to the most personal (Shambho)
Extremely powerful for Monday worship and Maha Shivaratri
Each verse deepens the devotion — from awe to love to surrender
The final plea 'Prabho Pahi' (Lord, protect) is heartbreakingly sincere
शिव रुद्राष्टकम् ପାଠ ବିଧି
This ashtakam is best recited with deep feeling, especially the final verse where Tulsidas surrenders completely. Sit before a Shiva Lingam or image. Light a diya. Chant slowly, letting each verse's meaning penetrate. The progression from philosophical description to personal surrender mirrors the devotee's journey.
ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ॐ
ସମ୍ପୂର୍ଣ शिव रुद्राष्टकम् ଶ୍ଳୋକ-ଶ୍ଳୋକ ଅର୍ଥ ସହିତ ପଢ଼ନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଅଧିକ ପବିତ୍ର ପାଠ ଦେଖନ୍ତୁ