𑌶𑍍𑌰𑍀 𑌭𑌗𑌵𑌦𑍍𑌧𑍍𑌯𑌾𑌨𑌸𑍋𑌪𑌾𑌨𑌮𑍍
श्री भगवद्ध्यानसोपानम् in Grantha · 𑌗𑍍𑌰𑌨𑍍𑌥
Read in your language / script
Origin & Story
Stotras of Swami Vedanta Desika (one of his three hymns on Lord Ranganatha of Srirangam) · Swami Vedanta Desika (Venkatanatha / Venkateshacharya) · 13th–14th century CE
Swami Vedanta Desika composed the Bhagavad Dhyana Sopanam at Srirangam in adoration of Lord Ranganatha, the great reclining Vishnu on Adishesha. Patterned after the Tamil Amalanadipiran of Tiruppanazhwar — who beheld the Lord from feet to face and refused to look upon anything else thereafter — Desika's hymn sets the same paadaadi-kesa (feet-to-crown) vision into elegant Sanskrit verse. Each verse rests the contemplating mind upon one part of the Lord's form, so that the whole becomes a 'staircase' of meditation by which the devotee ascends toward loving union with the Lord.
✦ As told in scripture
It is told of Tiruppanazhwar — whose vision inspired this hymn — that, being carried into the Srirangam sanctum upon the shoulders of the temple priest at the Lord's own command, he sang the Lord's beauty from His feet to His face and, declaring he would never let his eyes fall on anything lesser, merged then and there into Ranganatha; Desika's Dhyana Sopanam invites every devotee onto that same ascending path of vision.
Complete Text with Meaning
Tap any line — or the ▶ button — to hear it recited
𑌅𑌨𑍍𑌤𑌰𑍍𑌜𑍍𑌯𑍋𑌤𑌿𑌃 𑌕𑌿𑌮𑌪𑌿 𑌯𑌮𑌿𑌨𑌾𑌮𑌞𑍍𑌜𑌨𑌂 𑌯𑍋𑌗𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑍇- 𑌶𑍍𑌚𑌿𑌨𑍍𑌤𑌾𑌰𑌤𑍍𑌨𑌂 𑌸𑍁𑌲𑌭𑌮𑌿𑌹 𑌨𑌃 𑌸𑌿𑌦𑍍𑌧𑌿𑌮𑍋𑌕𑍍𑌷𑌾𑌨𑍁𑌰𑍂𑌪𑌮𑍍 । 𑌦𑍀𑌨𑌾𑌨𑌾𑌥𑌵𑍍𑌯𑌸𑌨𑌶𑌮𑌨𑌂 𑌦𑍈𑌵𑌤𑌂 𑌦𑍈𑌵𑌤𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌦𑌿𑌵𑍍𑌯𑌂 𑌚𑌕𑍍𑌷𑍁𑌃 𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑌿𑌪𑌰𑌿𑌷𑌦𑌾𑌂 𑌦𑍃𑌶𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌰𑌙𑍍𑌗𑌮𑌧𑍍𑌯𑍇 ॥ ௧ ॥
antarjyotiḥ kimapi yaminām añjanaṃ yogadṛṣṭe- ścintāratnaṃ sulabhamiha naḥ siddhimokṣānurūpam | dīnānāthavyasanaśamanaṃ daivataṃ daivatānāṃ divyaṃ cakṣuḥ śrutipariṣadāṃ dṛśyate raṅgamadhye || 1 ||
Meaning:वहाँ श्रीरंगम के मध्य दर्शन होता है — किसी अनिर्वचनीय अन्तर्ज्योति का, जो यमी (संयमी) मुनियों की योगदृष्टि का अञ्जन है, जो हमें यहाँ सुलभ चिन्तामणि है और सिद्धि एवं मोक्ष दोनों के अनुरूप है, जो दीन-अनाथों के दुःख का शमन करने वाला, देवों का भी देव तथा श्रुति-परिषद् का दिव्य नेत्र है। (1)
𑌵𑍇𑌦𑌾𑌤𑍀𑌤𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑌿𑌪𑌰𑌿𑌮𑌲𑌂 𑌵𑍇𑌧𑌸𑌾𑌂 𑌮𑍗𑌲𑌿𑌸𑍇𑌵𑍍𑌯𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌦𑍁𑌰𑍍𑌭𑍂𑌤𑌂 𑌕𑌨𑌕𑌸𑌰𑌿𑌤𑌃 𑌸𑍈𑌕𑌤𑍇 𑌹𑌂𑌸𑌜𑍁𑌷𑍍𑌟𑍇 । 𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑍀𑌭𑍂𑌮𑍍𑌯𑍋𑌃 𑌕𑌰𑌸𑌰𑌸𑌿𑌜𑍈𑌰𑍍𑌲𑌾𑌲𑌿𑌤𑌂 𑌰𑌙𑍍𑌗𑌭𑌰𑍍𑌤𑍁𑌃 𑌪𑌾𑌦𑌾𑌮𑍍𑌭𑍋𑌜𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌫𑌲𑌤𑌿 𑌮𑍇 𑌭𑌾𑌵𑌨𑌾𑌦𑍀𑌰𑍍𑌘𑌿𑌕𑌾𑌯𑌾𑌮𑍍 ॥ ௨ ॥
vedātītaśrutiparimalaṃ vedhasāṃ maulisevyaṃ prādurbhūtaṃ kanakasaritaḥ saikate haṃsajuṣṭe | lakṣmībhūmyoḥ karasarasijairlālitaṃ raṅgabhartuḥ pādāmbhojaṃ pratiphalati me bhāvanādīrghikāyām || 2 ||
Meaning:मेरी भावना-रूपी दीर्घिका (सरोवर) में श्रीरंगनाथ के चरण-कमल प्रतिफलित होते हैं — जो वेद से भी परे की सुगन्ध एवं वेदों के परिमल-स्वरूप हैं, ब्रह्मादि के मुकुटों से सेव्य हैं, स्वर्ण-सरिता (कावेरी) के हंस-सेवित पुलिन पर प्रादुर्भूत हैं, तथा लक्ष्मी एवं भूमि के कर-कमलों से लालित हैं। (2)
𑌚𑌿𑌤𑍍𑌰𑌾𑌕𑌾𑌰𑌾𑌂 𑌕𑌟𑌕𑌰𑍁𑌚𑌿𑌭𑌿𑌶𑍍𑌚𑌾𑌰𑍁𑌵𑍃𑌤𑍍𑌤𑌾𑌨𑍁𑌪𑍂𑌰𑍍𑌵𑌾𑌂 𑌕𑌾𑌲𑍇 𑌦𑍂𑌤𑍍𑌯𑌦𑍍𑌰𑍁𑌤𑌤𑌰𑌗𑌤𑌿𑌂 𑌕𑌾𑌨𑍍𑌤𑌿𑌲𑍀𑌲𑌾𑌕𑌲𑌾𑌚𑍀𑌮𑍍 । 𑌜𑌾𑌨𑍁𑌚𑍍𑌛𑌾𑌯𑌾𑌦𑍍𑌵𑌿𑌗𑍁𑌣𑌸𑍁𑌭𑌗𑌾𑌂 𑌰𑌙𑍍𑌗𑌭𑌰𑍍𑌤𑍁𑌰𑍍𑌮𑌦𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾 𑌜𑌙𑍍𑌘𑌾𑌂 𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑍍𑌵𑌾 𑌜𑌨𑌨𑌪𑌦𑌵𑍀𑌜𑌾𑌙𑍍𑌘𑌿𑌕𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌜𑌹𑌾𑌤𑌿 ॥ ௩ ॥
citrākārāṃ kaṭakarucibhiścāruvṛttānupūrvāṃ kāle dūtyadrutataragatiṃ kāntilīlākalācīm | jānucchāyādviguṇasubhagāṃ raṅgabharturmadātmā jaṅghāṃ dṛṣṭvā jananapadavījāṅghikatvaṃ jahāti || 3 ||
Meaning:रंगनाथ की जंघाओं को देखकर — जो विचित्र आकृति वाली, सुन्दर-वृत्त एवं क्रमशः तनी हुई, समय पर दूत-समान द्रुतगामी, कान्ति एवं लीला से कलित, तथा घुटनों की आभा से द्विगुणित सुभग हैं — मेरा मुग्ध मन जन्म-पथ पर भटकने का स्वभाव त्याग देता है। (3)
𑌕𑌾𑌮𑌾𑌰𑌾𑌮𑌸𑍍𑌥𑌿𑌰𑌕𑌦𑌲𑌿𑌕𑌾𑌸𑍍𑌤𑌮𑍍𑌭𑌸𑌮𑍍𑌭𑌾𑌵𑌨𑍀𑌯𑌂 𑌕𑍍𑌷𑍗𑌮𑌾𑌶𑍍𑌲𑌿𑌷𑍍𑌟𑌂 𑌕𑌿𑌮𑌪𑌿 𑌕𑌮𑌲𑌾𑌭𑍂𑌮𑌿𑌨𑍀𑌲𑍋𑌪𑌧𑌾𑌨𑌮𑍍 । 𑌨𑍍𑌯𑌞𑍍𑌚𑌤𑍍𑌕𑌾𑌞𑍍𑌚𑍀𑌕𑌿𑌰𑌣𑌰𑍁𑌚𑌿𑌰𑌂 𑌨𑌿𑌰𑍍𑌵𑌿𑌶𑌤𑍍𑌯𑍂𑌰𑍁𑌯𑍁𑌗𑍍𑌮𑌂 𑌲𑌾𑌵𑌣𑍍𑌯𑍗𑌘𑌦𑍍𑌵𑌯𑌮𑌿𑌵 𑌮𑌤𑌿𑌰𑍍𑌮𑌾𑌮𑌿𑌕𑌾 𑌰𑌙𑍍𑌗𑌯𑍂𑌨𑌃 ॥ ௪ ॥
kāmārāmasthirakadalikāstambhasambhāvanīyaṃ kṣaumāśliṣṭaṃ kimapi kamalābhūminīlopadhānam | nyañcatkāñcīkiraṇaruciraṃ nirviśatyūruyugmaṃ lāvaṇyaughadvayamiva matirmāmikā raṅgayūnaḥ || 4 ||
Meaning:मेरी बुद्धि युवा रंगनाथ की ऊरु-युगल में प्रवेश करती है — जो काम के उद्यान के स्थिर कदली-स्तम्भों के समान सम्भावनीय, क्षौम (रेशम) से आवृत, लक्ष्मी के लिए अनिर्वचनीय नील उपधान (तकिया), तथा नीचे झरती मेखला की किरणों से रुचिर हैं — मानो दो लावण्य-धाराओं में। (4)
𑌸𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑍀𑌣𑌾𑌤𑌿 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌕𑌲𑌮𑌸𑍗 𑌮𑌾𑌨𑌸𑌂 𑌮𑍇 𑌸𑍁𑌜𑌾𑌤𑌾 𑌗𑌮𑍍𑌭𑍀𑌰𑌤𑍍𑌵𑌾𑌤𑍍𑌕𑍍𑌵𑌚𑌨 𑌸𑌮𑌯𑍇 𑌗𑍂𑌢𑌨𑌿𑌕𑍍𑌷𑌿𑌪𑍍𑌤𑌵𑌿𑌶𑍍𑌵𑌾 । 𑌨𑌾𑌲𑍀𑌕𑍇𑌨 𑌸𑍍𑌫𑍁𑌰𑌿𑌤𑌰𑌜𑌸𑌾 𑌵𑍇𑌧𑌸𑍋 𑌨𑌿𑌰𑍍𑌮𑌿𑌮𑌾𑌣𑌾 𑌰𑌮𑍍𑌯𑌾𑌵𑌰𑍍𑌤𑌦𑍍𑌯𑍁𑌤𑌿𑌸𑌹𑌚𑌰𑍀 𑌰𑌙𑍍𑌗𑌨𑌾𑌥𑌸𑍍𑌯 𑌨𑌾𑌭𑌿𑌃 ॥ ௫ ॥
samprīṇāti pratikalamasau mānasaṃ me sujātā gambhīratvātkvacana samaye gūḍhanikṣiptaviśvā | nālīkena sphuritarajasā vedhaso nirmimāṇā ramyāvartadyutisahacarī raṅganāthasya nābhiḥ || 5 ||
Meaning:प्रत्येक क्षण रंगनाथ की सुजात नाभि मेरे मानस को आनन्दित करती है — जो इतनी गम्भीर है कि प्रलयकाल में समस्त विश्व को गूढ़ रूप से अपने भीतर रख लेती है, जो विकसित पराग वाले कमल से ब्रह्मा का निर्माण करती है, तथा रम्य आवर्त की द्युति की सहचरी है। (5)
𑌶𑍍𑌰𑍀𑌵𑌤𑍍𑌸𑍇𑌨 𑌪𑍍𑌰𑌥𑌿𑌤𑌵𑌿𑌭𑌵𑌂 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌪𑌦𑌨𑍍𑌯𑌾𑌸𑌧𑌨𑍍𑌯𑌂 𑌮𑌧𑍍𑌯𑌂 𑌬𑌾𑌹𑍍𑌵𑍋𑌰𑍍𑌮𑌣𑌿𑌵𑌰𑌰𑍁𑌚𑌾 𑌰𑌞𑍍𑌜𑌿𑌤𑌂 𑌰𑌙𑍍𑌗𑌧𑌾𑌮𑍍𑌨𑌃 । 𑌸𑌾𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌚𑍍𑌛𑌾𑌯𑌂 𑌤𑌰𑍁𑌣𑌤𑍁𑌲𑌸𑍀𑌚𑌿𑌤𑍍𑌰𑌯𑌾 𑌵𑍈𑌜𑌯𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯𑌾 𑌸𑌨𑍍𑌤𑌾𑌪𑌂 𑌮𑍇 𑌶𑌮𑌯𑌤𑌿 𑌧𑌿𑌯𑌶𑍍𑌚𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌿𑌕𑍋𑌦𑌾𑌰𑌹𑌾𑌰𑌮𑍍 ॥ ௬ ॥
śrīvatsena prathitavibhavaṃ śrīpadanyāsadhanyaṃ madhyaṃ bāhvormaṇivararucā rañjitaṃ raṅgadhāmnaḥ | sāndracchāyaṃ taruṇatulasīcitrayā vaijayantyā santāpaṃ me śamayati dhiyaścandrikodārahāram || 6 ||
Meaning:रंगधाम के मध्य भाग (कटि) — जो श्रीवत्स से विभव-प्रसिद्ध, श्री के चरण-न्यास से धन्य, भुजाओं के बीच श्रेष्ठ मणियों की आभा से रंजित, ताज़ी तुलसी से विचित्र वैजयन्ती माला से सान्द्र-छाया वाला, तथा चन्द्रिका-समान उदार हार से युक्त है — मेरे मन के सन्ताप का शमन करता है। (6)
𑌏𑌕𑌂 𑌲𑍀𑌲𑍋𑌪𑌹𑌿𑌤𑌮𑌿𑌤𑌰𑌂 𑌬𑌾𑌹𑍁𑌮𑌾𑌜𑌾𑌨𑍁𑌲𑌮𑍍𑌬𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌤𑍗 𑌰𑌙𑍍𑌗𑍇 𑌶𑌯𑌿𑌤𑍁𑌰𑌖𑌿𑌲𑌪𑍍𑌰𑌾𑌰𑍍𑌥𑌨𑌾𑌪𑌾𑌰𑌿𑌜𑌾𑌤𑌮𑍍 । 𑌦𑍃𑌪𑍍𑌤𑌾 𑌸𑍇𑌯𑌂 𑌦𑍃𑌢𑌨𑌿𑌯𑌮𑌿𑌤𑌾 𑌰𑌶𑍍𑌮𑌿𑌭𑌿𑌰𑍍𑌭𑍂𑌷𑌣𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌚𑌿𑌨𑍍𑌤𑌾𑌹𑌸𑍍𑌤𑌿𑌨𑍍𑌯𑌨𑍁𑌭𑌵𑌤𑌿 𑌮𑍇 𑌚𑌿𑌤𑍍𑌰𑌮𑌾𑌲𑌾𑌨𑌯𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑌮𑍍 ॥ ௭ ॥
ekaṃ līlopahitamitaraṃ bāhumājānulambaṃ prāptau raṅge śayiturakhilaprārthanāpārijātam | dṛptā seyaṃ dṛḍhaniyamitā raśmibhirbhūṣaṇānāṃ cintāhastinyanubhavati me citramālānayantram || 7 ||
Meaning:शयन करते रंगनाथ की दो भुजाएँ — एक लीला से रखी, दूसरी घुटनों तक लम्बित, समस्त प्रार्थनाओं को पूर्ण करने वाला पारिजात — गर्वित होकर भी आभूषणों की किरणों से दृढ़तापूर्वक बँधी हैं; मेरी चिन्ता-रूपी हस्तिनी उन्हें विचित्र आलान-स्तम्भ के रूप में अनुभव करती है। (7)
𑌸𑌾𑌭𑌿𑌪𑍍𑌰𑌾𑌯𑌸𑍍𑌮𑌿𑌤𑌵𑌿𑌕𑌸𑌿𑌤𑌂 𑌚𑌾𑌰𑍁𑌬𑌿𑌮𑍍𑌬𑌾𑌧𑌰𑍋𑌷𑍍𑌠𑌂 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌾𑌪𑌾𑌯𑌪𑍍𑌰𑌣𑌯𑌿𑌨𑌿 𑌜𑌨𑍇 𑌦𑍂𑌰𑌦𑌤𑍍𑌤𑌾𑌭𑌿𑌮𑍁𑌖𑍍𑌯𑌮𑍍 । 𑌕𑌾𑌨𑍍𑌤𑌂 𑌵𑌕𑍍𑌤𑍍𑌰𑌂 𑌕𑌨𑌕𑌤𑌿𑌲𑌕𑌾𑌲𑌙𑍍𑌕𑍃𑌤𑌂 𑌰𑌙𑍍𑌗𑌭𑌰𑍍𑌤𑍁𑌃 𑌸𑍍𑌵𑌾𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌗𑌾𑌢𑌂 𑌵𑌿𑌲𑌗𑌤𑌿 𑌮𑌮 𑌸𑍍𑌵𑌾𑌗𑌤𑍋𑌦𑌾𑌰𑌨𑍇𑌤𑍍𑌰𑌮𑍍 ॥ ௮ ॥
sābhiprāyasmitavikasitaṃ cārubimbādharoṣṭhaṃ duḥkhāpāyapraṇayini jane dūradattābhimukhyam | kāntaṃ vaktraṃ kanakatilakālaṅkṛtaṃ raṅgabhartuḥ svānte gāḍhaṃ vilagati mama svāgatodāranetram || 8 ||
Meaning:रंगनाथ का कान्त मुख — सार्थक मुस्कान से विकसित, सुन्दर बिम्ब-समान अधरोष्ठ वाला, दूर से ही दुःखी भक्त की ओर अभिमुख, स्वर्ण-तिलक से अलंकृत — अपने स्वागतपूर्ण उदार नेत्रों सहित मेरे हृदय में गाढ़ रूप से लग जाता है। (8)
𑌮𑌾𑌲𑍍𑌯𑍈𑌰𑌨𑍍𑌤𑌃𑌸𑍍𑌥𑌿𑌰𑌪𑌰𑌿𑌮𑌲𑍈𑌰𑍍𑌵𑌲𑍍𑌲𑌭𑌾𑌸𑍍𑌪𑌰𑍍𑌶𑌮𑌾𑌨𑍍𑌯𑍈𑌃 𑌕𑍁𑌪𑍍𑌯𑌚𑍍𑌚𑍋𑌲𑍀𑌵𑌚𑌨𑌕𑍁𑌟𑌿𑌲𑍈𑌃 𑌕𑍁𑌨𑍍𑌤𑌲𑍈𑌃 𑌶𑍍𑌲𑌿𑌷𑍍𑌟𑌮𑍂𑌲𑍇 । 𑌰𑌤𑍍𑌨𑌾𑌪𑍀𑌡𑌦𑍍𑌯𑍁𑌤𑌿𑌶𑌬𑌲𑌿𑌤𑍇 𑌰𑌙𑍍𑌗𑌭𑌰𑍍𑌤𑍁𑌃 𑌕𑌿𑌰𑍀𑌟𑍇 𑌰𑌾𑌜𑌨𑍍𑌵𑌤𑍍𑌯𑌃 𑌸𑍍𑌥𑌿𑌤𑌿𑌮𑌧𑌿𑌗𑌤𑌾 𑌵𑍃𑌤𑍍𑌤𑌯𑌶𑍍𑌚𑍇𑌤𑌸𑍋 𑌮𑍇 ॥ ௯ ॥
mālyairantaḥsthiraparimalairvallabhāsparśamānyaiḥ kupyaccolīvacanakuṭilaiḥ kuntalaiḥ śliṣṭamūle | ratnāpīḍadyutiśabalite raṅgabhartuḥ kirīṭe rājanvatyaḥ sthitimadhigatā vṛttayaścetaso me || 9 ||
Meaning:रंगनाथ के किरीट में — जिसका मूल उनके कुन्तलों (केशों) से वेष्टित है, तथा जो रत्नापीड की द्युति से शबल है — मेरे चित्त की वृत्तियाँ राजन्वती (सुशासित) होकर स्थिति को प्राप्त हो गई हैं। (9)
𑌪𑌾𑌦𑌾𑌮𑍍𑌭𑍋𑌜𑌂 𑌸𑍍𑌪𑍃𑌶𑌤𑌿 𑌭𑌜𑌤𑍇 𑌰𑌙𑍍𑌗𑌨𑌾𑌥𑌸𑍍𑌯 𑌜𑌙𑍍𑌘𑌾- 𑌮𑍂𑌰𑍁𑌦𑍍𑌵𑌨𑍍𑌦𑍍𑌵𑍇 𑌵𑌿𑌲𑌗𑌤𑌿 𑌶𑌨𑍈𑌰𑍂𑌰𑍍𑌧𑍍𑌵𑌮𑌭𑍍𑌯𑍇𑌤𑌿 𑌨𑌾𑌭𑌿𑌮𑍍 । 𑌵𑌕𑍍𑌷𑌸𑍍𑌯𑌾𑌸𑍍𑌤𑍇 𑌵𑌲𑌤𑌿 𑌭𑍁𑌜𑌯𑍋𑌰𑍍𑌮𑌾𑌮𑌿𑌕𑍇𑌯𑌂 𑌮𑌨𑍀𑌷𑌾 𑌵𑌕𑍍𑌤𑍍𑌰𑌾𑌭𑌿𑌖𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌪𑌿𑌬𑌤𑌿 𑌵𑌹𑌤𑍇 𑌵𑌾𑌸𑌨𑌾𑌂 𑌮𑍗𑌲𑌿𑌬𑌨𑍍𑌧𑍇 ॥ ௧௦ ॥
pādāmbhojaṃ spṛśati bhajate raṅganāthasya jaṅghā- mūrudvandve vilagati śanairūrdhvamabhyeti nābhim | vakṣasyāste valati bhujayormāmikeyaṃ manīṣā vaktrābhikhyāṃ pibati vahate vāsanāṃ maulibandhe || 10 ||
Meaning:मेरी यह बुद्धि रंगनाथ के चरण-कमल का स्पर्श एवं सेवन करती है, जंघा एवं ऊरु-युगल में लगती है, धीरे-धीरे ऊपर नाभि तक जाती है, वक्ष पर ठहरती है, भुजाओं पर विचरती है, मुख की शोभा का पान करती है, और किरीट-बन्ध में वासना (अनुराग) धारण करती है। (10)
𑌕𑌾𑌨𑍍𑌤𑍋𑌦𑌾𑌰𑌰𑌯𑍈𑌰𑌿𑌹 𑌭𑍁𑌜𑍈𑌃 𑌕𑌙𑍍𑌕𑌣𑌜𑍍𑌯𑌾𑌕𑌿𑌣𑌾𑌙𑍍𑌕𑍈- 𑌰𑍍𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑍀𑌧𑌾𑌮𑍍𑌨𑌃 𑌪𑍃𑌥𑍁𑌲𑌪𑌰𑌿𑌘𑍈𑌰𑍍𑌲𑌕𑍍𑌷𑌿𑌤𑌾 𑌭𑍀𑌤𑌿𑌹𑍇𑌤𑌿𑌃 । 𑌅𑌗𑍍𑌰𑍇 𑌕𑌿𑌞𑍍𑌚𑌿𑌦𑍍𑌭𑍁𑌜𑌗𑌶𑌯𑌨𑌃 𑌸𑍍𑌵𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑍈𑌵𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌃 𑌸𑌨𑍍 𑌮𑌧𑍍𑌯𑍇𑌰𑌙𑍍𑌗𑌂 𑌮𑌮 𑌚 𑌹𑍃𑌦𑌯𑍇 𑌵𑌰𑍍𑌤𑌤𑍇 𑌸𑌾𑌵𑌰𑍋𑌧𑌃 ॥ ௧௧ ॥
kāntodāararayairiha bhujaiḥ kaṅkaṇajyākiṇāṅkai- rlakṣmīdhāmnaḥ pṛthulaparighairlakṣitā bhītihetiḥ | agre kiñcidbhujagaśayanaḥ svātmanaivātmanaḥ san madhyeraṅgaṃ mama ca hṛdaye vartate sāvarodhaḥ || 11 ||
Meaning:यहाँ सर्पशायी भगवान् विराजमान हैं — उनकी भुजाएँ कान्त, उदार-वेग वाली, ज्या (धनुष-डोरी) के किणांक (घट्टे) से चिह्नित, लक्ष्मी-धाम के विशाल अर्गल-समान, तथा भय से रक्षा करने वाली आयुध-स्वरूप हैं; अपने ही आत्मा से अपने ही लिए विद्यमान वे श्रीरंगम के मध्य, और अब अपने परिवार सहित मेरे हृदय में भी, वास करते हैं। (11)
𑌰𑌙𑍍𑌗𑌾𑌸𑍍𑌥𑌾𑌨𑍇 𑌰𑌸𑌿𑌕𑌮𑌹𑌿𑌤𑍇 𑌰𑌞𑍍𑌜𑌿𑌤𑌾𑌶𑍇𑌷𑌚𑌿𑌤𑍍𑌤𑍇 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌵𑌤𑍍𑌸𑍇𑌵𑌾𑌵𑌿𑌮𑌲𑌮𑌨𑌸𑌾 𑌵𑍇𑌙𑍍𑌕𑌟𑍇𑌶𑍇𑌨 𑌕𑍢𑌪𑍍𑌤𑌮𑍍 । 𑌅𑌕𑍍𑌲𑍇𑌶𑍇𑌨 𑌪𑍍𑌰𑌣𑌿𑌹𑌿𑌤𑌧𑌿𑌯𑌾𑌮𑌾𑌰𑍁𑌰𑍁𑌕𑍍𑌷𑍋𑌰𑌵𑌸𑍍𑌥𑌾𑌂 𑌭𑌕𑍍𑌤𑌿𑌂 𑌗𑌾𑌢𑌾𑌂 𑌦𑌿𑌶𑌤𑍁 𑌭𑌗𑌵𑌦𑍍𑌧𑍍𑌯𑌾𑌨𑌸𑍋𑌪𑌾𑌨𑌮𑍇𑌤𑌤𑍍 ॥ ௧௨ ॥
raṅgāsthāne rasikamahite rañjitāśeṣacitte vidvatsevāvimalamanasā veṅkaṭeśena kḷptam | aktleśena praṇihitadhiyāmārurukṣoravasthāṃ bhaktiṃ gāḍhāṃ diśatu bhagavaddhyānasopānametat || 12 ||
Meaning:यह भगवद्ध्यानसोपानम् — जिसे विद्वानों की सेवा से विमल-मन वेङ्कटेश (वेदान्त देशिक) ने श्रीरंगम के रसिक-पूजित, समस्त चित्त को रंजित करने वाले स्थान में रचा — उन प्रणिहित-बुद्धि वालों को, जो उस अवस्था तक चढ़ना चाहते हैं, अनायास ही गाढ़ भक्ति प्रदान करे। (12)
॥ 𑌇𑌤𑌿 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌵𑍇𑌙𑍍𑌕𑌟𑍇𑌶𑌾𑌰𑍍𑌯𑌪𑍍𑌰𑌣𑍀𑌤𑌂 𑌭𑌗𑌵𑌦𑍍𑌧𑍍𑌯𑌾𑌨𑌸𑍋𑌪𑌾𑌨𑌂 𑌸𑌮𑍍𑌪𑍂𑌰𑍍𑌣𑌮𑍍 ॥
|| iti śrīmadveṅkaṭeśāryapraṇītaṃ bhagavaddhyānasopānaṃ sampūrṇam ||
Meaning:इस प्रकार श्रीमद् वेङ्कटेशार्य (वेदान्त देशिक) द्वारा रचित भगवद्ध्यानसोपानम् सम्पूर्ण हुआ।
Word-by-Word Meaning
Click any word to hear its pronunciation
Benefits of Chanting श्री भगवद्ध्यानसोपानम्
Guides the devotee in dhyana (meditation) on Lord Ranganatha's divine form from feet to crown
Composed by Swami Vedanta Desika, one of the greatest Sri Vaishnava acharyas
Cultivates intense, focused bhakti as a step-by-step 'staircase' to the Lord
Calms the burning of the mind and stills the restless wandering through samsara
Its phala-shruti promises deep devotion and an easy ascent toward union (yoga) with the Lord
Deepens love for Sri Ranganatha of Srirangam, the foremost of the 108 Divya Desams
How to Chant श्री भगवद्ध्यानसोपानम्
This hymn is itself a meditation. Sit quietly after bathing, calm the breath, and recite the twelve verses slowly, letting the mind rest on each part of Lord Ranganatha's form in turn — beginning at His lotus feet (verse 2) and rising, as if climbing a staircase, up to His crown (verse 9), then surveying the whole form (verses 10-11). Conclude with the phala-shruti (verse 12), praying for deep devotion. Best chanted unhurriedly, in a contemplative mood.
Frequently Asked Questions
You May Also Like
ॐ
Read the full श्री भगवद्ध्यानसोपानम् with verse-by-verse meaning, or explore more sacred texts