ભવન્તિ નમ્રાસ્તરવઃ ફલોદ્ગમૈઃ
भवन्ति नम्रास्तरवः फलोद्गमैः in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
ભર્તૃહરિના નીતિશતકનો આ પ્રિય શ્લોક શીખવે છે કે નમ્રતા જ મહાનતાનું સહજ લક્ષણ છે. જેમ ફળોથી લદાયેલા વૃક્ષો નમી જાય છે અને જળથી ભરેલા વાદળો પૃથ્વી તરફ નમે છે, તેમ સાચા સજ્જનો અને પરોપકારી લોકો સમૃદ્ધિ વધતાં વધુ નમ્ર બને છે, અહંકારી નહીં. આ સંસ્કૃત સાહિત્યમાં સમૃદ્ધિ, ઉદારતા અને નમ્રતા વચ્ચેના સંબંધનું સૌથી વધુ ઉદ્ધૃત દૃષ્ટાંત છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Niti Shataka of Bhartrhari (Subhashita) · Bhartrhari · Classical Sanskrit literature (c. 5th century CE)
ભર્તૃહરિ પોતાના નીતિશતકમાં સજ્જન — સાચા શ્રેષ્ઠ પુરુષ — ના ચારિત્ર્યની વારંવાર પ્રશંસા કરે છે. અહીં તેઓ પોતાના ઉપદેશ માટે પ્રકૃતિ તરફ વળે છે: ફળોથી ભરેલું વૃક્ષ અને જળ ધારણ કરેલું વાદળ બંને પૃથ્વી તરફ નમ્રતાથી નમે છે. આ દૃષ્ટાંતોમાંથી તેઓ એ સિદ્ધાંત તારવે છે કે પરોપકારી લોકો જેટલા વધુ સમૃદ્ધ થાય છે તેટલા વધુ નમ્ર બને છે — આમ નમ્રતા ઉદાર આત્માની ઓળખ બની જાય છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
નીતિના આચાર્યો વારંવાર કહે છે કે એકલા આ શ્લોકે અહંકારી હૃદયોને કોમળ બનાવ્યા છે, કારણ કે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ નમતા વૃક્ષ અને ઊતરતા વાદળને સજ્જન આત્માના દર્પણ રૂપે ખરેખર જુએ છે, ત્યારે સમૃદ્ધિમાં અહંકાર અસ્વાભાવિક લાગવા માંડે છે અને નમ્રતા પોતે જ પોતાનું મૌન પુરસ્કાર બની જાય છે.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
ભવન્તિ નમ્રાસ્તરવઃ ફલોદ્ગમૈઃ નવામ્બુભિર્ભૂમિવિલમ્બિનો ઘનાઃ। અનુદ્ધતાઃ સત્પુરુષાઃ સમૃદ્ધિભિઃ સ્વભાવ એવૈષ પરોપકારિણામ્॥
bhavanti namrās taravaḥ phalodgamaiḥ navāmbubhir bhūmi-vilambino ghanāḥ। anuddhatāḥ sat-puruṣāḥ samṛddhibhiḥ svabhāva evaiṣa paropakāriṇām॥
અર્થ:વૃક્ષો ફળોના ભારથી નમી જાય છે; નવા (વરસાદના) જળથી ભરેલા વાદળો પૃથ્વી તરફ નમીને નીચે આવે છે; અને સજ્જનો સમૃદ્ધિ પામીને પણ અનુદ્ધત (અહંકારરહિત) રહે છે — કારણ કે આ નમ્રતા જ પરોપકારી લોકોનો સહજ સ્વભાવ છે. ભર્તૃહરિ પ્રકૃતિનું દૃષ્ટાંત આપીને બતાવે છે કે સાચી મહાનતા અહંકારથી નહીં, પણ નમ્રતાથી પ્રગટ થાય છે.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
भवन्ति नम्रास्तरवः फलोद्गमैः પાઠના લાભ
નમ્રતા અને શાલીનતા કેળવે છે, ખાસ કરીને સફળતા અને સમૃદ્ધિના સમયમાં.
શીખવે છે કે સાચી મહાનતા અહંકારથી નહીં, પણ નમ્રતાથી પ્રગટ થાય છે.
બીજાઓ પ્રત્યે નિઃસ્વાર્થ સેવા (પરોપકાર)ની ભાવના જગાડે છે.
નિત્ય ચારિત્ર્ય ચિંતન માટે પ્રકૃતિ આધારિત એક સુંદર ધ્યાન.
ધન, પદ કે જ્ઞાન વધતાં અહંકાર અને ગર્વનો પ્રતિકાર કરે છે.
મૂલ્ય શિક્ષણ અને આત્મ-નિર્માણ માટે એક કાલાતીત શ્લોક.
भवन्ति नम्रास्तरवः फलोद्गमैः જપ વિધિ
શ્લોકનું પઠન કરો અને તેના ત્રણ દૃશ્યોની કલ્પના કરો — ફળોથી લદાઈને નમતું વૃક્ષ, નીચે ઊતરતું વરસાદી વાદળ, અને સમૃદ્ધિમાં પણ નમ્ર રહેતો સજ્જન. દરેક દૃશ્ય તમારા સંકલ્પને ઊંડો કરે કે અનુદ્ધત અને ઉદાર રહો. સફળતાનો સામનો નમ્રતાથી કરવા અને બીજાઓની મૌન સેવા કરવા માટે તેને ચિંતનશીલ સ્મરણ તરીકે વાપરવું શ્રેષ્ઠ છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ भवन्ति नम्रास्तरवः फलोद्गमैः શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ