ಗೋವಿನ್ದ ದಾಮೋದರ ಸ್ತೋತ್ರಮ್
गोविन्द दामोदर स्तोत्रम् in Kannada · ಕನ್ನಡ
ನಿಮ್ಮ ಭಾಷೆ/ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಓದಿ
✦ ಅರ್ಥ
ಗೋವಿಂದ ದಾಮೋದರ ಸ್ತೋತ್ರಂ ಭಗವಾನ್ ಕೃಷ್ಣನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಕ್ತಿ ಸ್ತೋತ್ರ, ಇದರ ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕವೂ 'ಗೋವಿಂದ ದಾಮೋದರ ಮಾಧವೇತಿ' ಎಂಬ ಮಧುರ ಪಲ್ಲವಿಯೊಂದಿಗೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಮಹಾ ಭಕ್ತ-ಕವಿ ಬಿಲ್ವಮಂಗಲ ಠಾಕುರ (ಲೀಲಾ ಶುಕ) ರಚಿಸಿದ ಈ ಸ್ತೋತ್ರ ಅನೇಕ ಸುಂದರ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ — ದ್ರೌಪದಿಯ ಕೂಗು, ಗೋಪಕನ್ಯೆಯರು, ಕೊನೆಗೆ ಸಾಕಿದ ಗಿಳಿಗಳು, ಮೈನಾಗಳೂ ಸಹ — ಎಲ್ಲರೂ ಈ ಮೂರು ಪವಿತ್ರ ನಾಮಗಳನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೃಷ್ಣ ನಾಮವೇ ಜೀವನದ ಸಾರ, ಮರಣ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಪಿಸಲು ಯೋಗ್ಯ ಪರಮ ವಸ್ತು ಎಂಬುದು ಇದರ ಸಂದೇಶ.
ಮೂಲ & ಕಥೆ
Govinda Damodara Stotra (independent Vaishnava devotional work) · Bilvamangala Thakura (Lila Shuka) · Medieval (c. 13th–14th century CE)
ಬಿಲ್ವಮಂಗಲ ಠಾಕುರ, ಲೀಲಾ ಶುಕ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವರು, ಕೃಷ್ಣ ಪ್ರೇಮದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಲೀನವಾದ ಸಂತ-ಕವಿ, ಕೃಷ್ಣ-ಕರ್ಣಾಮೃತದ ಕರ್ತೃವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು. ಗೋವಿಂದ ದಾಮೋದರ ಸ್ತೋತ್ರಂ ಭಗವಂತನ ಪವಿತ್ರ ನಾಮಗಳ ಮೇಲೆ ಅವರು ರಚಿಸಿದ ಶ್ಲೋಕ-ಮಾಲೆ. ಮಹಾಭಾರತದ ದ್ರೌಪದಿ-ರಕ್ಷಣೆಯ ಪ್ರಸಂಗ ಮತ್ತು ವ್ರಜದ ಗೋಪವಧುಗಳ ನಿತ್ಯ ಜೀವನದಿಂದ ಪ್ರೇರಣೆ ಪಡೆದು, 'ಗೋವಿಂದ, ದಾಮೋದರ, ಮಾಧವ' ನಾಮಗಳು ಭಕ್ತರ ತುಟಿಗಳಿಂದ ಸಹಜವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತವೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿ, ನಾಲಿಗೆಗೆ ಈ ಮಧುರತಮ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಸದಾ ಆಸ್ವಾದಿಸುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಾರೆ.
✦ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಂತೆ
ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಶ್ಲೋಕ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ: ಕುರು-ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ದುಶ್ಶಾಸನನು ದ್ರೌಪದಿಯ ವಸ್ತ್ರಾಪಹರಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಆಕೆಗೆ ಬೇರೆ ರಕ್ಷಕನಿಲ್ಲದಾಗ, ಆಕೆ 'ಗೋವಿಂದ! ದಾಮೋದರ! ಮಾಧವ!' ಎಂದು ಕೂಗಿದಳು — ಭಗವಂತ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಅನಂತ ವಸ್ತ್ರ ನೀಡಿದನು, ಆಕೆ ಎಂದಿಗೂ ವಸ್ತ್ರಹೀನಳಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಈ ನಾಮಗಳನ್ನು ಸತ್ಯ ಹೃದಯದಿಂದ ಕರೆಯುವುದು ಭಗವಂತನ ತಕ್ಷಣದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಕ್ತರು ಇದನ್ನು ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಅರ್ಥದೊಂದಿಗೆ ಪೂರ್ಣ ಪಾಠ
ಯಾವುದೇ ಸಾಲನ್ನು ಅಥವಾ ▶ ಬಟನ್ ಒತ್ತಿ ಕೇಳಿ
ಅಗ್ರೇ ಕುರೂಣಾಮಥ ಪಾಣ್ಡವಾನಾಂ ದುಃಶಾಸನೇನಾಹೃತವಸ್ತ್ರಕೇಶಾ। ಕೃಷ್ಣಾ ತದಾಕ್ರೋಶದನನ್ಯನಾಥಾ ಗೋವಿನ್ದ ದಾಮೋದರ ಮಾಧವೇತಿ॥
agre kurūṇām atha pāṇḍavānāṃ duḥśāsanenāhṛta-vastra-keśā | kṛṣṇā tadākrośad ananya-nāthā govinda dāmodara mādhaveti ||
ಅರ್ಥ:ಕೌರವರ ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ದುಶ್ಶಾಸನನು ದ್ರೌಪದಿಯ ವಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಕೇಶಗಳನ್ನು ಎಳೆದಾಗ, ಅನನ್ಯನಾಥೆಯಾದ ದ್ರೌಪದಿ ಕೂಗಿದಳು — 'ಗೋವಿಂದ! ದಾಮೋದರ! ಮಾಧವ!'
ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ವಿಷ್ಣೋ ಮಧುಕೈಟಭಾರೇ ಭಕ್ತಾನುಕಮ್ಪಿನ್ ಭಗವನ್ ಮುರಾರೇ। ತ್ರಾಯಸ್ವ ಮಾಂ ಕೇಶವ ಲೋಕನಾಥ ಗೋವಿನ್ದ ದಾಮೋದರ ಮಾಧವೇತಿ॥
śrī-kṛṣṇa viṣṇo madhu-kaiṭabhāre bhaktānukampin bhagavan murāre | trāyasva māṃ keśava loka-nātha govinda dāmodara mādhaveti ||
ಅರ್ಥ:'ಓ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ! ಓ ವಿಷ್ಣು! ಓ ಮಧು-ಕೈಟಭರ ಶತ್ರು! ಓ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ! ಓ ಭಗವಂತ! ಓ ಮುರಾರಿ! ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು, ಓ ಕೇಶವ, ಸಕಲ ಲೋಕಗಳ ನಾಥ — ಗೋವಿಂದ, ದಾಮೋದರ, ಮಾಧವ!'
ವಿಕ್ರೇತುಕಾಮಾ ಕಿಲ ಗೋಪಕನ್ಯಾ ಮುರಾರಿಪಾದಾರ್ಪಿತಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಃ। ದಧ್ಯಾದಿಕಂ ಮೋಹವಶಾದವೋಚದ್ ಗೋವಿನ್ದ ದಾಮೋದರ ಮಾಧವೇತಿ॥
vikretu-kāmā kila gopa-kanyā murāri-pādārpita-citta-vṛttiḥ | dadhy-ādikaṃ moha-vaśād avocad govinda dāmodara mādhaveti ||
ಅರ್ಥ:ಒಬ್ಬ ಗೋಪಕನ್ಯೆ, ಮೊಸರು ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಮಾರಲು ಬಯಸಿ, ಆಕೆಯ ಮನಸ್ಸು ಮುರಾರಿಯ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಿ; ಪ್ರೇಮ-ಮೋಹದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸರಕಿನ ಬದಲು ಕೂಗಿದಳು — 'ಗೋವಿಂದ! ದಾಮೋದರ! ಮಾಧವ!'
ಉಲೂಖಲೇ ಸಮ್ಭೃತತಣ್ಡುಲಾಂಶ್ಚ ಸಙ್ಘಟ್ಟಯನ್ತ್ಯೋ ಮುಸಲೈಃ ಪ್ರಮುಗ್ಧಾಃ। ಗಾಯನ್ತಿ ಗೋಪ್ಯೋ ಜನಿತಾನುರಾಗಾ ಗೋವಿನ್ದ ದಾಮೋದರ ಮಾಧವೇತಿ॥
ulūkhale sambhṛta-taṇḍulāṃś ca saṅghaṭṭayantyo musalaiḥ pramugdhāḥ | gāyanti gopyo janitānurāgā govinda dāmodara mādhaveti ||
ಅರ್ಥ:ಒರಳಿನಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಒನಕೆಯಿಂದ ಕುಟ್ಟುತ್ತಾ ಮೋಹಿತರಾದ ಗೋಪಿಯರು ಅನುರಾಗದಿಂದ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ — 'ಗೋವಿಂದ! ದಾಮೋದರ! ಮಾಧವ!'
ಕಾಚಿತ್ಕರಾಂಭೋಜಪುಟೇ ನಿಷಣ್ಣಂ ಕ್ರೀಡಾಶುಕಂ ಕಿಂಶುಕರಕ್ತತುಣ್ಡಮ್। ಅಧ್ಯಾಪಯಾಮಾಸ ಸರೋರುಹಾಕ್ಷೀ ಗೋವಿನ್ದ ದಾಮೋದರ ಮಾಧವೇತಿ॥
kācit karāmbhoja-puṭe niṣaṇṇaṃ krīḍā-śukaṃ kiṃśuka-rakta-tuṇḍam | adhyāpayām āsa saroruhākṣī govinda dāmodara mādhaveti ||
ಅರ್ಥ:ಒಬ್ಬ ಕಮಲನಯನೆ ತನ್ನ ಕರಕಮಲಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ, ಮುತ್ತುಗದ ಹೂವಿನಂತೆ ಕೆಂಪು ಕೊಕ್ಕಿನ ಕ್ರೀಡಾಶುಕಕ್ಕೆ ಇದನ್ನೇ ಕಲಿಸಿದಳು — 'ಗೋವಿಂದ! ದಾಮೋದರ! ಮಾಧವ!'
ಗೃಹೇ ಗೃಹೇ ಗೋಪವಧೂಸಮೂಹಃ ಪ್ರತಿಕ್ಷಣಂ ಪಿಞ್ಜರಸಾರಿಕಾಣಾಮ್। ಸ್ಖಲದ್ಗಿರಂ ವಾಚಯಿತುಂ ಪ್ರವೃತ್ತೋ ಗೋವಿನ್ದ ದಾಮೋದರ ಮಾಧವೇತಿ॥
gṛhe gṛhe gopa-vadhū-samūhaḥ prati-kṣaṇaṃ piñjara-sārikāṇām | skhalad-giraṃ vācayituṃ pravṛtto govinda dāmodara mādhaveti ||
ಅರ್ಥ:ಮನೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಗೋಪವಧುಗಳ ಸಮೂಹ ಪ್ರತಿಕ್ಷಣ ತಮ್ಮ ಪಂಜರದ ಮೈನಾಗಳಿಗೆ ತೊದಲುತ್ತಾ ಇದನ್ನೇ ನುಡಿಯಲು ಕಲಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತದೆ — 'ಗೋವಿಂದ! ದಾಮೋದರ! ಮಾಧವ!'
ಜಿಹ್ವೇ ರಸಜ್ಞೇ ಮಧುರಪ್ರಿಯಾ ತ್ವಂ ಸತ್ಯಂ ಹಿತಂ ತ್ವಾಂ ಪರಮಂ ವದಾಮಿ। ಆವರ್ಣಯೇಥಾ ಮಧುರಾಕ್ಷರಾಣಿ ಗೋವಿನ್ದ ದಾಮೋದರ ಮಾಧವೇತಿ॥
jihve rasa-jñe madhura-priyā tvaṃ satyaṃ hitaṃ tvāṃ paramaṃ vadāmi | āvarṇayethā madhurākṣarāṇi govinda dāmodara mādhaveti ||
ಅರ್ಥ:ಓ ರಸವನ್ನು ಬಲ್ಲ ನಾಲಿಗೆಯೇ! ನೀನು ಮಧುರವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತೀಯ; ನಿನಗೆ ಸತ್ಯವಾದ, ಪರಮ ಹಿತಕರವಾದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ — ಈ ಮಧುರ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಉಚ್ಚರಿಸು — 'ಗೋವಿಂದ! ದಾಮೋದರ! ಮಾಧವ!'
ಸುಖಾವಸಾನೇ ತ್ವಿದಮೇವ ಸಾರಂ ದುಃಖಾವಸಾನೇ ತ್ವಿದಮೇವ ಗೇಯಮ್। ದೇಹಾವಸಾನೇ ತ್ವಿದಮೇವ ಜಾಪ್ಯಂ ಗೋವಿನ್ದ ದಾಮೋದರ ಮಾಧವೇತಿ॥
sukhāvasāne tv idam eva sāraṃ duḥkhāvasāne tv idam eva geyam | dehāvasāne tv idam eva jāpyaṃ govinda dāmodara mādhaveti ||
ಅರ್ಥ:ಸುಖದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇದೇ ಸಾರ, ದುಃಖದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇದೇ ಹಾಡಲು ಯೋಗ್ಯ, ದೇಹದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ (ಮರಣದಲ್ಲಿ) ಇದೇ ಜಪಿಸಲು ಯೋಗ್ಯ — 'ಗೋವಿಂದ! ದಾಮೋದರ! ಮಾಧವ!'
ಪದ-ಪದ ಅರ್ಥ
ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಕೇಳಲು ಯಾವುದೇ ಪದವನ್ನು ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ
गोविन्द दामोदर स्तोत्रम् ಪಾರಾಯಣದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು
ಹೃದಯ ಮತ್ತು ನಾಲಿಗೆಯನ್ನು ಗೋವಿಂದ, ದಾಮೋದರ, ಮಾಧವ ಎಂಬ ಮಧುರ ಪವಿತ್ರ ನಾಮಗಳಿಂದ ತುಂಬುತ್ತದೆ
ನಿರಂತರ ನಾಮ-ಸ್ಮರಣೆ (ಭಗವಂತನ ನಾಮಗಳ ಸ್ಮರಣೆ) ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ
ಆಪತ್ತಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಆವಾಹಿಸುತ್ತದೆ, ದ್ರೌಪದಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ
ಆನಂದಪೂರ್ವಕ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಿಂದ ಪ್ರೇಮ-ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ
ಮರಣ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶುಭ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಜಪಿಸಲು ಯೋಗ್ಯ ಪರಮ ವಸ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ
ಸುಖ ಮತ್ತು ದುಃಖ ಎರಡರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ತಂದು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ
गोविन्द दामोदर स्तोत्रम् ಪಾರಾಯಣ ವಿಧಿ
ಭಗವಾನ್ ಕೃಷ್ಣನ ವಿಗ್ರಹದ ಮುಂದೆ ಸುಖವಾಗಿ ಕುಳಿತು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಮಧುರ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಪಠಿಸಿ, ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ 'ಗೋವಿಂದ ದಾಮೋದರ ಮಾಧವೇತಿ' ಎಂಬ ಪಲ್ಲವಿಯನ್ನು ಮೊಳಗಿಸುತ್ತಾ. ಈ ಸ್ತೋತ್ರ ಕೀರ್ತನೆಗೆ ಆದರ್ಶ, ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಜೋರಾಗಿ ಹಾಡಬಹುದು. ಅನೇಕ ಭಕ್ತರು ಇದನ್ನು ನಿತ್ಯ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸವಿಡೀ ತುಟಿಗಳ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
ಇವನ್ನೂ ಓದಿ
ॐ
ಪೂರ್ಣ गोविन्द दामोदर स्तोत्रम्ವನ್ನು ಶ್ಲೋಕ-ಶ್ಲೋಕ ಅರ್ಥದೊಂದಿಗೆ ಓದಿ, ಅಥವಾ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪವಿತ್ರ ಪಾಠಗಳನ್ನು ನೋಡಿ