ગોવિન્દ દામોદર સ્તોત્રમ્
गोविन्द दामोदर स्तोत्रम् in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
ગોવિંદ દામોદર સ્તોત્રમ્ ભગવાન કૃષ્ણનું એક પ્રસિદ્ધ ભક્તિ-સ્તોત્ર છે, જેનો દરેક શ્લોક 'ગોવિંદ દામોદર માધવેતિ' એ મધુર ટેકથી પૂરો થાય છે. મહાન ભક્ત-કવિ બિલ્વમંગલ ઠાકુર (લીલા શુક) દ્વારા રચિત આ સ્તોત્ર અનેક સુંદર દૃશ્યો રજૂ કરે છે — દ્રૌપદીની પોકાર, ગોપકન્યાઓ, છેક પાળેલા પોપટ અને મેનાઓ પણ — સૌ આ ત્રણ પવિત્ર નામો પોકારે છે. તેનો સંદેશ છે કે કૃષ્ણ-નામ જ જીવનનો સાર અને મૃત્યુ સમયે જપવા યોગ્ય પરમ વસ્તુ છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Govinda Damodara Stotra (independent Vaishnava devotional work) · Bilvamangala Thakura (Lila Shuka) · Medieval (c. 13th–14th century CE)
બિલ્વમંગલ ઠાકુર, જેમને લીલા શુક પણ કહેવાય છે, કૃષ્ણના પ્રેમમાં સંપૂર્ણ લીન એક સંત-કવિ હતા અને કૃષ્ણ-કર્ણામૃતના રચયિતા તરીકે પ્રસિદ્ધ હતા. ગોવિંદ દામોદર સ્તોત્રમ્ ભગવાનના પવિત્ર નામો પર રચાયેલી તેમની શ્લોક-માળા છે. મહાભારતના દ્રૌપદી-રક્ષા પ્રસંગ અને વ્રજની ગોપવધૂઓના રોજિંદા જીવનમાંથી પ્રેરણા લઈને તેઓ દર્શાવે છે કે 'ગોવિંદ, દામોદર, માધવ' નામો ભક્તોના હોઠેથી સ્વયં પ્રગટે છે, અને જીભને આ મધુરતમ અક્ષરોનો સદા રસાસ્વાદ કરવાની પ્રેરણા આપે છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
આરંભિક શ્લોક યાદ કરાવે છે કે કુરુ-સભામાં જ્યારે દુઃશાસન દ્રૌપદીનું ચીરહરણ કરી રહ્યો હતો અને તેનો કોઈ અન્ય રક્ષક ન હતો, ત્યારે તેણે 'ગોવિંદ! દામોદર! માધવ!' પોકાર્યું — અને ભગવાને ચમત્કારિક રીતે અનંત વસ્ત્ર પૂર્યાં, જેથી તે ક્યારેય નિર્વસ્ત્ર ન થઈ શકી. ભક્તો તેને પ્રમાણ માને છે કે વિપત્તિમાં આ નામોને સાચા હૃદયથી પોકારવા ભગવાનની તત્કાળ રક્ષા લાવે છે.
અર્થ સહિત સંપૂર્ણ પાઠ
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
અગ્રે કુરૂણામથ પાણ્ડવાનાં દુઃશાસનેનાહૃતવસ્ત્રકેશા। કૃષ્ણા તદાક્રોશદનન્યનાથા ગોવિન્દ દામોદર માધવેતિ॥
agre kurūṇām atha pāṇḍavānāṃ duḥśāsanenāhṛta-vastra-keśā | kṛṣṇā tadākrośad ananya-nāthā govinda dāmodara mādhaveti ||
અર્થ:કૌરવો અને પાંડવોની સભામાં જ્યારે દુઃશાસને દ્રૌપદીના વસ્ત્ર અને કેશ ખેંચ્યા, ત્યારે અનન્યનાથા દ્રૌપદી પોકારી ઊઠી — 'ગોવિંદ! દામોદર! માધવ!'
શ્રીકૃષ્ણ વિષ્ણો મધુકૈટભારે ભક્તાનુકમ્પિન્ ભગવન્ મુરારે। ત્રાયસ્વ માં કેશવ લોકનાથ ગોવિન્દ દામોદર માધવેતિ॥
śrī-kṛṣṇa viṣṇo madhu-kaiṭabhāre bhaktānukampin bhagavan murāre | trāyasva māṃ keśava loka-nātha govinda dāmodara mādhaveti ||
અર્થ:'હે શ્રીકૃષ્ણ! હે વિષ્ણુ! હે મધુ-કૈટભના શત્રુ! હે ભક્તવત્સલ! હે ભગવન્! હે મુરારે! મારી રક્ષા કરો, હે કેશવ, હે લોકનાથ — ગોવિંદ, દામોદર, માધવ!'
વિક્રેતુકામા કિલ ગોપકન્યા મુરારિપાદાર્પિતચિત્તવૃત્તિઃ। દધ્યાદિકં મોહવશાદવોચદ્ ગોવિન્દ દામોદર માધવેતિ॥
vikretu-kāmā kila gopa-kanyā murāri-pādārpita-citta-vṛttiḥ | dadhy-ādikaṃ moha-vaśād avocad govinda dāmodara mādhaveti ||
અર્થ:એક ગોપકન્યા, જે દહીં વગેરે વેચવા ઇચ્છતી હતી, તેનું ચિત્ત મુરારિના ચરણોમાં લીન હતું; પ્રેમ-મોહમાં તે પોતાના સામાનને બદલે પોકારી ઊઠી — 'ગોવિંદ! દામોદર! માધવ!'
ઉલૂખલે સમ્ભૃતતણ્ડુલાંશ્ચ સઙ્ઘટ્ટયન્ત્યો મુસલૈઃ પ્રમુગ્ધાઃ। ગાયન્તિ ગોપ્યો જનિતાનુરાગા ગોવિન્દ દામોદર માધવેતિ॥
ulūkhale sambhṛta-taṇḍulāṃś ca saṅghaṭṭayantyo musalaiḥ pramugdhāḥ | gāyanti gopyo janitānurāgā govinda dāmodara mādhaveti ||
અર્થ:ખાંડણિયામાં એકઠા કરેલા ચોખાને સાંબેલાથી ખાંડતી મુગ્ધ ગોપીઓ અનુરાગથી ભરાઈને ગાય છે — 'ગોવિંદ! દામોદર! માધવ!'
કાચિત્કરાંભોજપુટે નિષણ્ણં ક્રીડાશુકં કિંશુકરક્તતુણ્ડમ્। અધ્યાપયામાસ સરોરુહાક્ષી ગોવિન્દ દામોદર માધવેતિ॥
kācit karāmbhoja-puṭe niṣaṇṇaṃ krīḍā-śukaṃ kiṃśuka-rakta-tuṇḍam | adhyāpayām āsa saroruhākṣī govinda dāmodara mādhaveti ||
અર્થ:એક કમલનયનીએ પોતાના કર-કમળોમાં બેઠેલા, કેસૂડાંના ફૂલ સમી લાલ ચાંચવાળા ક્રીડા-શુકને આ જ શીખવ્યું — 'ગોવિંદ! દામોદર! માધવ!'
ગૃહે ગૃહે ગોપવધૂસમૂહઃ પ્રતિક્ષણં પિઞ્જરસારિકાણામ્। સ્ખલદ્ગિરં વાચયિતું પ્રવૃત્તો ગોવિન્દ દામોદર માધવેતિ॥
gṛhe gṛhe gopa-vadhū-samūhaḥ prati-kṣaṇaṃ piñjara-sārikāṇām | skhalad-giraṃ vācayituṃ pravṛtto govinda dāmodara mādhaveti ||
અર્થ:ઘરે-ઘરે ગોપ-વધૂઓનો સમૂહ પ્રતિક્ષણ પોતાના પિંજરાની મેનાઓને અટકી-અટકીને આ જ બોલવાનું શીખવવામાં લાગ્યો રહે છે — 'ગોવિંદ! દામોદર! માધવ!'
જિહ્વે રસજ્ઞે મધુરપ્રિયા ત્વં સત્યં હિતં ત્વાં પરમં વદામિ। આવર્ણયેથા મધુરાક્ષરાણિ ગોવિન્દ દામોદર માધવેતિ॥
jihve rasa-jñe madhura-priyā tvaṃ satyaṃ hitaṃ tvāṃ paramaṃ vadāmi | āvarṇayethā madhurākṣarāṇi govinda dāmodara mādhaveti ||
અર્થ:હે રસને જાણનારી જીભ! તું મધુરની પ્રેમી છે; હું તને સાચું અને પરમ હિતકારી વચન કહું છું — આ મધુર અક્ષરોનું વારંવાર ઉચ્ચારણ કર — 'ગોવિંદ! દામોદર! માધવ!'
સુખાવસાને ત્વિદમેવ સારં દુઃખાવસાને ત્વિદમેવ ગેયમ્। દેહાવસાને ત્વિદમેવ જાપ્યં ગોવિન્દ દામોદર માધવેતિ॥
sukhāvasāne tv idam eva sāraṃ duḥkhāvasāne tv idam eva geyam | dehāvasāne tv idam eva jāpyaṃ govinda dāmodara mādhaveti ||
અર્થ:સુખના અંતે આ જ સાર છે, દુઃખના અંતે આ જ ગાવા યોગ્ય છે, અને દેહના અંતે (મૃત્યુમાં) આ જ જપવા યોગ્ય છે — 'ગોવિંદ! દામોદર! માધવ!'
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
गोविन्द दामोदर स्तोत्रम् પાઠના લાભ
હૃદય અને જીભને ગોવિંદ, દામોદર અને માધવ આ મધુર પવિત્ર નામોથી ભરી દે છે
નિરંતર નામ-સ્મરણ (ભગવાનના નામોના સ્મરણ)ની ટેવ સ્થાપે છે
વિપત્તિ સમયે કૃષ્ણની રક્ષાનું આહ્વાન કરે છે, જેમ દ્રૌપદીની રક્ષા થઈ
આનંદપૂર્ણ પુનરાવૃત્તિ દ્વારા પ્રેમ-ભક્તિ વિકસાવે છે
મૃત્યુ સમયે શુભ પ્રયાણ માટે જપવા યોગ્ય પરમ વસ્તુ કહેવાય છે
સુખ અને દુઃખ બંનેના અંતે શાંતિ લાવી મનને ભગવાનમાં સ્થિર કરે છે
गोविन्द दामोदर स्तोत्रम् જપ વિધિ
ભગવાન કૃષ્ણની પ્રતિમા સમક્ષ સુખપૂર્વક બેસો અને શ્લોકોનો મધુર સ્વરે પાઠ કરો, દરેક શ્લોકના અંતે 'ગોવિંદ દામોદર માધવેતિ' એ ટેકને ગુંજાવતાં. આ સ્તોત્ર કીર્તન માટે આદર્શ છે અને તેને એકલા કે સમૂહમાં ઊંચા સ્વરે ગાઈ શકાય. અનેક ભક્તો તેનો નિત્ય પાઠ કરે છે અને ખાસ કરીને કાર્તિક માસમાં તેને હોઠે રાખે છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ गोविन्द दामोदर स्तोत्रम् શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ