ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਦਾਮੋਦਰ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮ੍
गोविन्द दामोदर स्तोत्रम् in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਗੋਵਿੰਦ ਦਾਮੋਦਰ ਸਤੋਤ੍ਰਮ੍ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਗਤੀ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਹਰ ਸਲੋਕ 'ਗੋਵਿੰਦ ਦਾਮੋਦਰ ਮਾਧਵੇਤਿ' ਇਸ ਮਧੁਰ ਟੇਕ ਨਾਲ ਮੁੱਕਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਭਗਤ-ਕਵੀ ਬਿਲ੍ਵਮੰਗਲ ਠਾਕੁਰ (ਲੀਲਾ ਸ਼ੁਕ) ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਅਨੇਕ ਸੁੰਦਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੀ ਪੁਕਾਰ, ਗੋਪਕੰਨਿਆਵਾਂ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪਾਲਤੂ ਤੋਤੇ ਅਤੇ ਮੈਨਾਵਾਂ ਵੀ — ਸਾਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਨਾਮ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਾਰ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਸਮੇਂ ਜਪਣ ਯੋਗ ਪਰਮ ਵਸਤੂ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Govinda Damodara Stotra (independent Vaishnava devotional work) · Bilvamangala Thakura (Lila Shuka) · Medieval (c. 13th–14th century CE)
ਬਿਲ੍ਵਮੰਗਲ ਠਾਕੁਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੀਲਾ ਸ਼ੁਕ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਇੱਕ ਸੰਤ-ਕਵੀ ਸਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਕਰਣਾਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਰਚਯਿਤਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ। ਗੋਵਿੰਦ ਦਾਮੋਦਰ ਸਤੋਤ੍ਰਮ੍ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮਾਂ ਉੱਤੇ ਰਚੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਲੋਕ-ਮਾਲਾ ਹੈ। ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ-ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਗੋਪਵਧੂਆਂ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ 'ਗੋਵਿੰਦ, ਦਾਮੋਦਰ, ਮਾਧਵ' ਨਾਮ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੀਭ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਧੁਰਤਮ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਸਦਾ ਰਸਾਸ੍ਵਾਦਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਆਰੰਭਿਕ ਸਲੋਕ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਰੂ-ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਦੁਃਸ਼ਾਸਨ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦਾ ਚੀਰਹਰਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰਖਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ 'ਗੋਵਿੰਦ! ਦਾਮੋਦਰ! ਮਾਧਵ!' ਪੁਕਾਰਿਆ — ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਨੰਤ ਵਸਤਰ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਕਦੇ ਨਿਰਵਸਤਰ ਨਾ ਹੋ ਸਕੀ। ਭਗਤ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰਨਾ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਰੱਖਿਆ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੂਰਾ ਪਾਠ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਅਗ੍ਰੇ ਕੁਰੂਣਾਮਥ ਪਾਣ੍ਡਵਾਨਾਂ ਦੁਃਸ਼ਾਸਨੇਨਾਹ੍ਰਿਤਵਸ੍ਤ੍ਰਕੇਸ਼ਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਾ ਤਦਾਕ੍ਰੋਸ਼ਦਨਨ੍ਯਨਾਥਾ ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਦਾਮੋਦਰ ਮਾਧਵੇਤਿ॥
agre kurūṇām atha pāṇḍavānāṃ duḥśāsanenāhṛta-vastra-keśā | kṛṣṇā tadākrośad ananya-nāthā govinda dāmodara mādhaveti ||
ਅਰਥ:ਕੌਰਵਾਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਦੁਃਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਵਸਤਰ ਅਤੇ ਕੇਸ ਖਿੱਚੇ, ਤਦ ਅਨਨ੍ਯਨਾਥਾ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਪੁਕਾਰ ਉੱਠੀ — 'ਗੋਵਿੰਦ! ਦਾਮੋਦਰ! ਮਾਧਵ!'
ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣ ਵਿਸ਼੍ਣੋ ਮਧੁਕੈਟਭਾਰੇ ਭਕ੍ਤਾਨੁਕਮ੍ਪਿਨ੍ ਭਗਵਨ੍ ਮੁਰਾਰੇ। ਤ੍ਰਾਯਸ੍ਵ ਮਾਂ ਕੇਸ਼ਵ ਲੋਕਨਾਥ ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਦਾਮੋਦਰ ਮਾਧਵੇਤਿ॥
śrī-kṛṣṇa viṣṇo madhu-kaiṭabhāre bhaktānukampin bhagavan murāre | trāyasva māṃ keśava loka-nātha govinda dāmodara mādhaveti ||
ਅਰਥ:'ਹੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ! ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੁ! ਹੇ ਮਧੁ-ਕੈਟਭ ਦੇ ਸ਼ਤਰੂ! ਹੇ ਭਗਤ-ਵਤਸਲ! ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਹੇ ਮੁਰਾਰੇ! ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਹੇ ਲੋਕਨਾਥ — ਗੋਵਿੰਦ, ਦਾਮੋਦਰ, ਮਾਧਵ!'
ਵਿਕ੍ਰੇਤੁਕਾਮਾ ਕਿਲ ਗੋਪਕਨ੍ਯਾ ਮੁਰਾਰਿਪਾਦਾਰ੍ਪਿਤਚਿਤ੍ਤਵ੍ਰਿਤ੍ਤਿਃ। ਦਧ੍ਯਾਦਿਕਂ ਮੋਹਵਸ਼ਾਦਵੋਚਦ੍ ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਦਾਮੋਦਰ ਮਾਧਵੇਤਿ॥
vikretu-kāmā kila gopa-kanyā murāri-pādārpita-citta-vṛttiḥ | dadhy-ādikaṃ moha-vaśād avocad govinda dāmodara mādhaveti ||
ਅਰਥ:ਇੱਕ ਗੋਪਕੰਨਿਆ, ਜੋ ਦਹੀਂ ਆਦਿ ਵੇਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਚਿੱਤ ਮੁਰਾਰਿ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ; ਪ੍ਰੇਮ-ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਮਾਨ ਦੀ ਥਾਂ ਪੁਕਾਰ ਉੱਠੀ — 'ਗੋਵਿੰਦ! ਦਾਮੋਦਰ! ਮਾਧਵ!'
ਉਲੂਖਲੇ ਸਮ੍ਭ੍ਰਿਤਤਣ੍ਡੁਲਾਂਸ਼੍ਚ ਸਙ੍ਘਟ੍ਟਯਨ੍ਤ੍ਯੋ ਮੁਸਲੈਃ ਪ੍ਰਮੁਗ੍ਧਾਃ। ਗਾਯਨ੍ਤਿ ਗੋਪ੍ਯੋ ਜਨਿਤਾਨੁਰਾਗਾ ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਦਾਮੋਦਰ ਮਾਧਵੇਤਿ॥
ulūkhale sambhṛta-taṇḍulāṃś ca saṅghaṭṭayantyo musalaiḥ pramugdhāḥ | gāyanti gopyo janitānurāgā govinda dāmodara mādhaveti ||
ਅਰਥ:ਉਖਲੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਚੌਲਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਲੇ ਨਾਲ ਕੁੱਟਦੀਆਂ ਮਗਨ ਗੋਪੀਆਂ ਅਨੁਰਾਗ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ — 'ਗੋਵਿੰਦ! ਦਾਮੋਦਰ! ਮਾਧਵ!'
ਕਾਚਿਤ੍ਕਰਾਂਭੋਜਪੁਟੇ ਨਿਸ਼ਣ੍ਣਂ ਕ੍ਰੀਡਾਸ਼ੁਕਂ ਕਿਂਸ਼ੁਕਰਕ੍ਤਤੁਣ੍ਡਮ੍। ਅਧ੍ਯਾਪਯਾਮਾਸ ਸਰੋਰੁਹਾਕ੍ਸ਼ੀ ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਦਾਮੋਦਰ ਮਾਧਵੇਤਿ॥
kācit karāmbhoja-puṭe niṣaṇṇaṃ krīḍā-śukaṃ kiṃśuka-rakta-tuṇḍam | adhyāpayām āsa saroruhākṣī govinda dāmodara mādhaveti ||
ਅਰਥ:ਇੱਕ ਕਮਲਨੈਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰ-ਕਮਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ, ਪਲਾਸ਼ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਰਗੀ ਲਾਲ ਚੁੰਝ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰੀੜਾ-ਸ਼ੁਕ ਨੂੰ ਇਹੀ ਸਿਖਾਇਆ — 'ਗੋਵਿੰਦ! ਦਾਮੋਦਰ! ਮਾਧਵ!'
ਗ੍ਰਿਹੇ ਗ੍ਰਿਹੇ ਗੋਪਵਧੂਸਮੂਹਃ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਸ਼ਣਂ ਪਿਞ੍ਜਰਸਾਰਿਕਾਣਾਮ੍। ਸ੍ਖਲਦ੍ਗਿਰਂ ਵਾਚਯਿਤੁਂ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤ੍ਤੋ ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਦਾਮੋਦਰ ਮਾਧਵੇਤਿ॥
gṛhe gṛhe gopa-vadhū-samūhaḥ prati-kṣaṇaṃ piñjara-sārikāṇām | skhalad-giraṃ vācayituṃ pravṛtto govinda dāmodara mādhaveti ||
ਅਰਥ:ਘਰ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਗੋਪ-ਵਧੂਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹਰ ਪਲ ਆਪਣੇ ਪਿੰਜਰੇ ਦੀਆਂ ਮੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਇਹੀ ਬੋਲਣਾ ਸਿਖਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ — 'ਗੋਵਿੰਦ! ਦਾਮੋਦਰ! ਮਾਧਵ!'
ਜਿਹ੍ਵੇ ਰਸਜ੍ਞੇ ਮਧੁਰਪ੍ਰਿਯਾ ਤ੍ਵਂ ਸਤ੍ਯਂ ਹਿਤਂ ਤ੍ਵਾਂ ਪਰਮਂ ਵਦਾਮਿ। ਆਵਰ੍ਣਯੇਥਾ ਮਧੁਰਾਕ੍ਸ਼ਰਾਣਿ ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਦਾਮੋਦਰ ਮਾਧਵੇਤਿ॥
jihve rasa-jñe madhura-priyā tvaṃ satyaṃ hitaṃ tvāṃ paramaṃ vadāmi | āvarṇayethā madhurākṣarāṇi govinda dāmodara mādhaveti ||
ਅਰਥ:ਹੇ ਰਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਜੀਭ! ਤੂੰ ਮਧੁਰ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈਂ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਹਿਤਕਾਰੀ ਵਚਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਧੁਰ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰ — 'ਗੋਵਿੰਦ! ਦਾਮੋਦਰ! ਮਾਧਵ!'
ਸੁਖਾਵਸਾਨੇ ਤ੍ਵਿਦਮੇਵ ਸਾਰਂ ਦੁਃਖਾਵਸਾਨੇ ਤ੍ਵਿਦਮੇਵ ਗੇਯਮ੍। ਦੇਹਾਵਸਾਨੇ ਤ੍ਵਿਦਮੇਵ ਜਾਪ੍ਯਂ ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਦਾਮੋਦਰ ਮਾਧਵੇਤਿ॥
sukhāvasāne tv idam eva sāraṃ duḥkhāvasāne tv idam eva geyam | dehāvasāne tv idam eva jāpyaṃ govinda dāmodara mādhaveti ||
ਅਰਥ:ਸੁਖ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਸਾਰ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਗਾਉਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਹ ਦੇ ਅੰਤ (ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ) ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਜਪਣ ਯੋਗ ਹੈ — 'ਗੋਵਿੰਦ! ਦਾਮੋਦਰ! ਮਾਧਵ!'
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
गोविन्द दामोदर स्तोत्रम् ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਹਿਰਦੇ ਅਤੇ ਜੀਭ ਨੂੰ ਗੋਵਿੰਦ, ਦਾਮੋਦਰ ਅਤੇ ਮਾਧਵ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਧੁਰ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ
ਨਿਰੰਤਰ ਨਾਮ-ਸਿਮਰਨ (ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ) ਦੀ ਆਦਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਬਿਪਤਾ ਸਮੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਆਹ੍ਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਈ
ਆਨੰਦਮਈ ਦੁਹਰਾਉ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਗਤੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਸਮੇਂ ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਯਾਣ ਲਈ ਜਪਣ ਯੋਗ ਪਰਮ ਵਸਤੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਸੁਖ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਿਆ ਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ
गोविन्द दामोदर स्तोत्रम् ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਅੱਗੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੈਠੋ ਅਤੇ ਸਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਧੁਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਠ ਕਰੋ, ਹਰ ਸਲੋਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 'ਗੋਵਿੰਦ ਦਾਮੋਦਰ ਮਾਧਵੇਤਿ' ਇਸ ਟੇਕ ਨੂੰ ਗੁੰਜਾਉਂਦਿਆਂ। ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਕੀਰਤਨ ਲਈ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕੱਲੇ ਜਾਂ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਨੇਕ ਭਗਤ ਇਸ ਦਾ ਨਿਤ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ गोविन्द दामोदर स्तोत्रम् ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ