ഭീഷ്മ സ്തുതി
भीष्म स्तुति in Malayalam · മലയാളം
നിങ്ങളുടെ ഭാഷ/ലിപിയിൽ വായിക്കൂ
ഉത്ഭവം & കഥ
Srimad Bhagavata Purana, First Canto, Chapter 9 · Veda Vyasa (the prayer spoken by Bhishma; narrated by Suta to the sages) · Puranic
After the great war of Kurukshetra, Bhishma Pitamaha — the grand patriarch of the Kuru dynasty, who had the boon of choosing the time of his own death — lay upon a bed of arrows awaiting the auspicious northern course of the sun (Uttarayana). Krishna came to him with the Pandavas, and Bhishma instructed Yudhishthira at length on dharma. Then, as his final hour approached, Bhishma turned away from all else and fixed his mind and eyes wholly upon Lord Krishna. In these verses he expresses his love for the Lord's dark, beautiful form, recalls Krishna's deeds upon the battlefield — including the moment Krishna abandoned His own vow and charged at Bhishma with a chariot wheel to protect Arjuna — and, freed of every trace of duality, surrenders his soul into the Supreme and gives up his body in full consciousness.
✦ ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ
It is said that Bhishma, by the power of his unbroken devotion, beheld the four-armed Lord Krishna standing before him and merged his life-breath into Him while gazing upon that form, attaining liberation at the very moment of death. Devotees hold that to remember the Lord with such love at the hour of passing, as Bhishma did, secures the soul's union with God.
അർഥസഹിതം പൂർണ പാഠം
ഏതെങ്കിലും വരിയിലോ ▶ ബട്ടണിലോ തൊട്ട് കേൾക്കൂ
ഇതി മതിരുപകല്പിതാ വിതൃഷ്ണാ ഭഗവതി സാത്വതപുങ്ഗവേ വിഭൂമ്നി । സ്വസുഖമുപഗതേ ക്വചിദ്വിഹര്തും പ്രകൃതിമുപേയുഷി യദ്ഭവപ്രവാഹഃ ॥
iti matir-upakalpitā vitṛṣṇā bhagavati sātvata-puṅgave vibhūmni | sva-sukham-upagate kvacid-vihartuṃ prakṛtim-upeyuṣi yad-bhava-pravāhaḥ ||
അർഥം:इस प्रकार समस्त तृष्णा से रहित होकर मैं अपने मन को उस सर्वव्यापी सात्वतश्रेष्ठ भगवान् में लगाता हूँ, जो अपने ही आनन्द में मग्न रहते हुए कभी लीला हेतु अवतार लेकर रूप धारण करते हैं, और जिनसे यह समस्त संसार-प्रवाह उत्पन्न होता है।
ത്രിഭുവനകമനം തമാലവര്ണം രവികരഗൌരവരാമ്ബരം ദധാനേ । വപുരലകകുലാവൃതാനനാബ്ജം വിജയസഖേ രതിരസ്തു മേഽനവദ്യാ ॥
tri-bhuvana-kamanaṃ tamāla-varṇaṃ ravi-kara-gaura-varāmbaraṃ dadhāne | vapur-alaka-kulāvṛtānanābjaṃ vijaya-sakhe ratir-astu me'navadyā ||
അർഥം:मेरी निर्मल, निर्दोष प्रीति उन पर हो — जो अर्जुन के सखा हैं, तीनों लोकों में सर्वाधिक सुन्दर, तमालवृक्ष-सदृश श्यामवर्ण, सूर्य की किरणों-सी देदीप्यमान पीताम्बर धारण किए, जिनका कमल-मुख घुँघराले केशों से घिरा है।
യുധി തുരഗരജോവിധൂമ്രവിഷ്വക്- കചലുലിതശ്രമവാര്യലങ്കൃതാസ്യേ । മമ നിശിതശരൈര്വിഭിദ്യമാന- ത്വചി വിലസത്കവചേഽസ്തു കൃഷ്ണ ആത്മാ ॥
yudhi turaga-rajo-vidhūmra-viṣvak- kaca-lulita-śrama-vāry-alaṅkṛtāsye | mama niśita-śarair-vibhidyamāna- tvaci vilasat-kavace'stu kṛṣṇa ātmā ||
അർഥം:रणभूमि में, जिनका मुख घोड़ों के खुरों से उठी धूल से धूसर तथा श्रमजनित स्वेदबिन्दुओं से सुशोभित था, जिनकी त्वचा मेरे तीक्ष्ण बाणों से बिंध रही थी, जिनका कवच चमक रहा था — उन कृष्ण में मेरी आत्मा स्थित हो।
സപദി സഖിവചോ നിശമ്യ മധ്യേ നിജപരയോര്ബലയോ രഥം നിവേശ്യ । സ്ഥിതവതി പരസൈനികായുരക്ഷ്ണാ ഹൃതവതി പാര്ഥസഖേ രതിര്മമാസ്തു ॥
sapadi sakhi-vaco niśamya madhye nija-parayor-balayo rathaṃ niveśya | sthitavati para-sainikāyur-akṣṇā hṛtavati pārtha-sakhe ratir-mamāstu ||
അർഥം:अपने सखा (अर्जुन) के वचन सुनते ही जिन्होंने दोनों सेनाओं के बीच रथ खड़ा कर दिया, और वहीं अपनी दृष्टिमात्र से शत्रुपक्ष के सैनिकों की आयु हर ली — उन पार्थसखा में मेरी प्रीति हो।
വ്യവഹിതപൃതനാമുഖം നിരീക്ഷ്യ സ്വജനവധാദ്വിമുഖസ്യ ദോഷബുദ്ധ്യാ । കുമതിമഹരദാത്മവിദ്യയാ യശ്- ചരണരതിഃ പരമസ്യ തസ്യ മേഽസ്തു ॥
vyavahita-pṛtanā-mukhaṃ nirīkṣya sva-jana-vadhād-vimukhasya doṣa-buddhyā | kumatim-aharad-ātma-vidyayā yaś- caraṇa-ratiḥ paramasya tasya me'stu ||
അർഥം:जब मुझे सेना के अग्रभाग में देखकर अर्जुन स्वजनों के वध से विमुख हो गए, इसे पाप समझकर, तब जिन्होंने आत्मविद्या के उपदेश से उनकी कुमति (मोह) हर ली — उन परमेश्वर के चरणों में मेरी रति हो।
സ്വനിഗമമപഹായ മത്പ്രതിജ്ഞാ- മൃതമധികര്തുമവപ്ലുതോ രഥസ്ഥഃ । ധൃതരഥചരണോഽഭ്യയാച്ചലദ്ഗു- ര്ഹരിരിവ ഹന്തുമിഭം ഗതോത്തരീയഃ ॥
sva-nigamam-apahāya mat-pratijñām- ṛtam-adhi-kartum-avapluto ratha-sthaḥ | dhṛta-ratha-caraṇo'bhyayāc-calad-gur- harir-iva hantum-ibhaṃ gatottarīyaḥ ||
അർഥം:मेरी प्रतिज्ञा को सत्य करने के लिए जिन्होंने अपनी प्रतिज्ञा (अस्त्र न उठाने की) त्याग दी — रथ से कूदकर, रथचक्र उठाकर, उत्तरीय गिराते हुए, पृथ्वी को कँपाते हुए, सिंह के हाथी पर झपटने के समान मुझ पर दौड़े।
ശിതവിശിഖഹതോ വിശീര്ണദംശഃ ക്ഷതജപരിപ്ലുത ആതതായിനോ മേ । പ്രസഭമഭിസസാര മദ്വധാര്ഥം സ ഭവതു മേ ഭഗവാന്ഗതിര്മുകുന്ദഃ ॥
śita-viśikha-hato viśīrṇa-daṃśaḥ kṣataja-paripluta ātatāyino me | prasabham-abhisasāra mad-vadhārthaṃ sa bhavatu me bhagavān-gatir-mukundaḥ ||
അർഥം:मेरे तीक्ष्ण बाणों से आहत, कवच छिन्न-भिन्न, शरीर रक्त से सना हुआ — वे आततायी मुझ पर मेरा वध करने हेतु वेग से दौड़े; वे ही भगवान् मुकुन्द मेरी गति हों।
വിജയരഥകുടുമ്ബ ആത്തതോത്രേ ധൃതഹയരശ്മിനി തച്ഛ്രിയേക്ഷണീയേ । ഭഗവതി രതിരസ്തു മേ മുമൂര്ഷോ- ര്യമിഹ നിരീക്ഷ്യ ഹതാ ഗതാഃ സ്വരൂപമ് ॥
vijaya-ratha-kuṭumba ātta-totre dhṛta-haya-raśmini tac-chriyekṣaṇīye | bhagavati ratir-astu me mumūrṣor- yam-iha nirīkṣya hatā gatāḥ sva-rūpam ||
അർഥം:इस मृत्यु के समय मेरी प्रीति उन भगवान् में हो, जो अर्जुन के रथ के अश्वों की रास और चाबुक धारण किए हैं, जिनकी शोभा अनुपम है — जिन्हें यहाँ रणभूमि में देखकर प्राण त्यागने वाले उन्हीं के स्वरूप को प्राप्त हुए।
ലലിതഗതിവിലാസവല്ഗുഹാസ- പ്രണയനിരീക്ഷണകല്പിതോരുമാനാഃ । കൃതമനുകൃതവത്യ ഉന്മദാന്ധാഃ പ്രകൃതിമഗന്കില യസ്യ ഗോപവധ്വഃ ॥
lalita-gati-vilāsa-valgu-hāsa- praṇaya-nirīkṣaṇa-kalpitoru-mānāḥ | kṛtam-anu-kṛtavatya unmadāndhāḥ prakṛtim-agan-kila yasya gopa-vadhvaḥ ||
അർഥം:जिनकी मनोहर चाल, सुन्दर मुस्कान और प्रेमभरी चितवन से व्रज की गोपियाँ गर्वित हो उठीं, और प्रेमोन्माद में जिनकी प्रत्येक चेष्टा का अनुकरण करती हुई उनके ही स्वरूप को प्राप्त हुईं — उन प्रभु में मेरा मन रमे।
മുനിഗണനൃപവര്യസങ്കുലേഽന്തഃ സദസി യുധിഷ്ഠിരരാജസൂയ ഏഷാമ് । അര്ഹണമുപപേദ ഈക്ഷണീയോ മമ ദൃശിഗോചര ഏഷ ആവിരാത്മാ ॥
muni-gaṇa-nṛpa-varya-saṅkule'ntaḥ sadasi yudhiṣṭhira-rāja-sūya eṣām | arhaṇam-upapeda īkṣaṇīyo mama dṛśi-gocara eṣa āvir-ātmā ||
അർഥം:ऋषियों और श्रेष्ठ नरेशों से भरी राजा युधिष्ठिर के राजसूय यज्ञ की महान् सभा में जिन्हें सर्वप्रथम अग्रपूजा के योग्य चुना गया — वही परमात्मा आज मेरे नेत्रों के समक्ष प्रकट हैं।
തമിമമഹമജം ശരീരഭാജാം ഹൃദി ഹൃദി ധിഷ്ഠിതമാത്മകല്പിതാനാമ് । പ്രതിദൃശമിവ നൈകധാര്കമേകം സമധിഗതോഽസ്മി വിധൂതഭേദമോഹഃ ॥
tam-imam-aham-ajaṃ śarīra-bhājāṃ hṛdi hṛdi dhiṣṭhitam-ātma-kalpitānām | prati-dṛśam-iva naikadhārkam-ekaṃ samadhigato'smi vidhūta-bheda-mohaḥ ||
അർഥം:वे अजन्मा प्रभु प्रत्येक देहधारी के हृदय में अन्तरात्मा रूप से स्थित हैं, एक होते हुए भी अनेक से प्रतीत होते हैं — जैसे एक ही सूर्य अनेक नेत्रों में प्रतिबिम्बित होता है। भेद के मोह से रहित होकर अब मैंने उन्हें प्राप्त कर लिया है।
പദം-പദം അർഥം
ഉച്ചാരണം കേൾക്കാൻ ഏതെങ്കിലും പദത്തിൽ ക്ലിക്ക് ചെയ്യൂ
भीष्म स्तुति പാരായണ ഫലങ്ങൾ
Regarded as the supreme model of fixing the mind on the Lord at the hour of death
Inspires unwavering, one-pointed devotion (ananya bhakti) to Lord Krishna
Dissolves the delusion of duality and reveals the Lord seated in every heart
Recited for a peaceful, conscious and fearless passing, as Bhishma attained
Frees the heart from worldly craving (vitrishna) and attachment
Held to bestow liberation (moksha) through loving remembrance of the Lord's form
Cultivates the vision that sees God's beauty even amid hardship and conflict
भीष्म स्तुति പാരായണ വിധി
Bathe and sit calmly facing east before an image of Lord Krishna. Recite the Bhishma Stuti slowly, picturing Krishna as Bhishma beheld Him on the field of Kurukshetra. Reflect on each verse as a meditation on fixing the mind wholly on the Lord. It is read daily by devotees as a hymn of surrender, and is traditionally recited for the peace and liberation of the dying and the departed, since Bhishma attained the Lord by this very prayer at the moment of death.
പതിവായി ചോദിക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ
ഇവയും വായിക്കൂ
ॐ
പൂർണ भीष्म स्तुति ശ്ലോകം-ശ്ലോകം അർഥസഹിതം വായിക്കൂ, അല്ലെങ്കിൽ കൂടുതൽ പവിത്ര പാഠങ്ങൾ കാണൂ