𑌦𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑌾𑌮𑍂𑌰𑍍𑌤𑌿 𑌸𑍍𑌤𑍋𑌤𑍍𑌰𑌮𑍍
दक्षिणामूर्ति स्तोत्रम् in Grantha · 𑌗𑍍𑌰𑌨𑍍𑌥
Read in your language / script
Origin & Story
Composed by Adi Shankaracharya · Adi Shankaracharya · c. 8th century CE
The Dakshinamurthy Stotram is one of the most celebrated philosophical hymns of Adi Shankaracharya, the great teacher of Advaita Vedanta. It contemplates Lord Shiva in the form of Dakshinamurti — the silent Adi-Guru seated beneath the banyan tree, who instructs the eldest of sages in the knowledge of the Self through silence alone. In ten luminous verses Shankara unfolds the vision that the whole universe is but a reflection within one's own non-dual consciousness, appearing outside through maya as a dream or a city seen in a mirror, and that realizing this one Self is liberation. The hymn is framed by a dhyana (meditation) verse and a closing salutation.
Complete Text with Meaning
Tap any line — or the ▶ button — to hear it recited
𑌮𑍗𑌨𑌵𑍍𑌯𑌾𑌖𑍍𑌯𑌾𑌪𑍍𑌰𑌕𑌟𑌿𑌤𑌪𑌰𑌬𑍍𑌰𑌹𑍍𑌮𑌤𑌤𑍍𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌯𑍁𑌵𑌾𑌨𑌂 𑌵𑌰𑍍𑌷𑌿𑌷𑍍𑌠𑌾𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌵𑌸𑌦𑍃𑌷𑌿𑌗𑌣𑍈𑌰𑌾𑌵𑍃𑌤𑌂 𑌬𑍍𑌰𑌹𑍍𑌮𑌨𑌿𑌷𑍍𑌠𑍈𑌃 । 𑌆𑌚𑌾𑌰𑍍𑌯𑍇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌂 𑌕𑌰𑌕𑌲𑌿𑌤𑌚𑌿𑌨𑍍𑌮𑍁𑌦𑍍𑌰𑌮𑌾𑌨𑌨𑍍𑌦𑌰𑍂𑌪𑌂 𑌸𑍍𑌵𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾𑌰𑌾𑌮𑌂 𑌮𑍁𑌦𑌿𑌤𑌵𑌦𑌨𑌂 𑌦𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑌾𑌮𑍂𑌰𑍍𑌤𑌿𑌮𑍀𑌡𑍇 ॥
maunavyākhyāprakaṭitaparabrahmatattvaṃ yuvānaṃ varṣiṣṭhānte vasadṛṣigaṇairāvṛtaṃ brahmaniṣṭhaiḥ | ācāryendraṃ karakalitacinmudramānandarūpaṃ svātmārāmaṃ muditavadanaṃ dakṣiṇāmūrtimīḍe ||
Meaning:मैं उन दक्षिणामूर्ति की वन्दना करता हूँ — जो रूप में नित्य-युवा हैं, फिर भी ब्रह्म में स्थित वृद्ध ऋषियों से घिरे बैठे हैं; जो मौन के द्वारा परब्रह्म तत्त्व का उपदेश देते हैं; जो आचार्यों में श्रेष्ठ हैं, जिनका हाथ चिन्मुद्रा में है, जिनका स्वरूप आनन्द है, जो अपने ही आत्मा में रमण करते हैं, और जिनका मुख प्रसन्नता से युक्त है।
𑌵𑌿𑌶𑍍𑌵𑌂 𑌦𑌰𑍍𑌪𑌣𑌦𑍃𑌶𑍍𑌯𑌮𑌾𑌨𑌨𑌗𑌰𑍀𑌤𑍁𑌲𑍍𑌯𑌂 𑌨𑌿𑌜𑌾𑌨𑍍𑌤𑌰𑍍𑌗𑌤𑌂 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌨𑍍𑌨𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌿 𑌮𑌾𑌯𑌯𑌾 𑌬𑌹𑌿𑌰𑌿𑌵𑍋𑌦𑍍𑌭𑍂𑌤𑌂 𑌯𑌥𑌾 𑌨𑌿𑌦𑍍𑌰𑌯𑌾 । 𑌯𑌃 𑌸𑌾𑌕𑍍𑌷𑌾𑌤𑍍𑌕𑍁𑌰𑍁𑌤𑍇 𑌪𑍍𑌰𑌬𑍋𑌧𑌸𑌮𑌯𑍇 𑌸𑍍𑌵𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾𑌨𑌮𑍇𑌵𑌾𑌦𑍍𑌵𑌯𑌂 𑌤𑌸𑍍𑌮𑍈 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌗𑍁𑌰𑍁𑌮𑍂𑌰𑍍𑌤𑌯𑍇 𑌨𑌮 𑌇𑌦𑌂 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌦𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑌾𑌮𑍂𑌰𑍍𑌤𑌯𑍇 ॥ ௧॥
viśvaṃ darpaṇadṛśyamānanagarītulyaṃ nijāntargataṃ paśyannātmani māyayā bahirivodbhūtaṃ yathā nidrayā | yaḥ sākṣātkurute prabodhasamaye svātmānamevādvayaṃ tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 1||
Meaning:यह विश्व दर्पण में दिखाई देने वाली नगरी के समान है — जो अपने ही आत्मा के भीतर है, फिर भी माया के कारण बाहर उत्पन्न-सा प्रतीत होता है, जैसे स्वप्न में। जो ज्ञान के जागरण के समय इसे अपने ही अद्वय आत्मा के रूप में साक्षात् अनुभव करते हैं — उन गुरुस्वरूप श्रीदक्षिणामूर्ति को यह नमस्कार है।
𑌬𑍀𑌜𑌸𑍍𑌯𑌾𑌨𑍍𑌤𑌰𑌿𑌵𑌾𑌙𑍍𑌕𑍁𑌰𑍋 𑌜𑌗𑌦𑌿𑌦𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌙𑍍𑌨𑌿𑌰𑍍𑌵𑌿𑌕𑌲𑍍𑌪𑌂 𑌪𑍁𑌨𑌃 𑌮𑌾𑌯𑌾𑌕𑌲𑍍𑌪𑌿𑌤𑌦𑍇𑌶𑌕𑌾𑌲𑌕𑌲𑌨𑌾𑌵𑍈𑌚𑌿𑌤𑍍𑌰𑍍𑌯𑌚𑌿𑌤𑍍𑌰𑍀𑌕𑍃𑌤𑌮𑍍 । 𑌮𑌾𑌯𑌾𑌵𑍀𑌵 𑌵𑌿𑌜𑍃𑌮𑍍𑌭𑌯𑌤𑍍𑌯𑌪𑌿 𑌮𑌹𑌾𑌯𑍋𑌗𑍀𑌵 𑌯𑌃 𑌸𑍍𑌵𑍇𑌚𑍍𑌛𑌯𑌾 𑌤𑌸𑍍𑌮𑍈 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌗𑍁𑌰𑍁𑌮𑍂𑌰𑍍𑌤𑌯𑍇 𑌨𑌮 𑌇𑌦𑌂 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌦𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑌾𑌮𑍂𑌰𑍍𑌤𑌯𑍇 ॥ ௨॥
bījasyāntarivāṅkuro jagadidaṃ prāṅnirvikalpaṃ punaḥ māyākalpitadeśakālakalanāvaicitryacitrīkṛtam | māyāvīva vijṛmbhayatyapi mahāyogīva yaḥ svecchayā tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 2||
Meaning:यह विश्व प्रकट होने से पूर्व बीज के भीतर छिपे अंकुर के समान निर्विकल्प (अभेद) था; फिर माया द्वारा कल्पित देश और काल के भेद से विचित्र विविधता में रचा जाकर, जिसे वे अपनी इच्छा से प्रकट करते हैं — किसी मायावी अथवा महायोगी के समान। उन गुरुस्वरूप श्रीदक्षिणामूर्ति को यह नमस्कार है।
𑌯𑌸𑍍𑌯𑍈𑌵 𑌸𑍍𑌫𑍁𑌰𑌣𑌂 𑌸𑌦𑌾𑌤𑍍𑌮𑌕𑌮𑌸𑌤𑍍𑌕𑌲𑍍𑌪𑌾𑌰𑍍𑌥𑌕𑌂 𑌭𑌾𑌸𑌤𑍇 𑌸𑌾𑌕𑍍𑌷𑌾𑌤𑍍𑌤𑌤𑍍𑌤𑍍𑌵𑌮𑌸𑍀𑌤𑌿 𑌵𑍇𑌦𑌵𑌚𑌸𑌾 𑌯𑍋 𑌬𑍋𑌧𑌯𑌤𑍍𑌯𑌾𑌶𑍍𑌰𑌿𑌤𑌾𑌨𑍍 । 𑌯𑌤𑍍𑌸𑌾𑌕𑍍𑌷𑌾𑌤𑍍𑌕𑌰𑌣𑌾𑌦𑍍𑌭𑌵𑍇𑌨𑍍𑌨 𑌪𑍁𑌨𑌰𑌾𑌵𑍃𑌤𑍍𑌤𑌿𑌰𑍍𑌭𑌵𑌾𑌮𑍍𑌭𑍋𑌨𑌿𑌧𑍗 𑌤𑌸𑍍𑌮𑍈 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌗𑍁𑌰𑍁𑌮𑍂𑌰𑍍𑌤𑌯𑍇 𑌨𑌮 𑌇𑌦𑌂 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌦𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑌾𑌮𑍂𑌰𑍍𑌤𑌯𑍇 ॥ ௩॥
yasyaiva sphuraṇaṃ sadātmakamasatkalpārthakaṃ bhāsate sākṣāttattvamasīti vedavacasā yo bodhayatyāśritān | yatsākṣātkaraṇādbhavenna punarāvṛttirbhavāmbhonidhau tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 3||
Meaning:जिनका स्वयं-प्रकाश चैतन्य, स्वयं सत्स्वरूप होकर, असत् (मिथ्या) पदार्थों को भी सत्-सा भासित करता है; जो 'तत्त्वमसि' इस महान् वेद-वचन के द्वारा अपने आश्रितों को बोध कराते हैं; और जिनका साक्षात्कार होने पर संसार-सागर में पुनः आवृत्ति (पुनर्जन्म) नहीं होती। उन गुरुस्वरूप श्रीदक्षिणामूर्ति को यह नमस्कार है।
𑌨𑌾𑌨𑌾𑌚𑍍𑌛𑌿𑌦𑍍𑌰𑌘𑌟𑍋𑌦𑌰𑌸𑍍𑌥𑌿𑌤𑌮𑌹𑌾𑌦𑍀𑌪𑌪𑍍𑌰𑌭𑌾𑌭𑌾𑌸𑍍𑌵𑌰𑌂 𑌜𑍍𑌞𑌾𑌨𑌂 𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌤𑍁 𑌚𑌕𑍍𑌷𑍁𑌰𑌾𑌦𑌿𑌕𑌰𑌣𑌦𑍍𑌵𑌾𑌰𑌾 𑌬𑌹𑌿𑌃 𑌸𑍍𑌪𑌨𑍍𑌦𑌤𑍇 । 𑌜𑌾𑌨𑌾𑌮𑍀𑌤𑌿 𑌤𑌮𑍇𑌵 𑌭𑌾𑌨𑍍𑌤𑌮𑌨𑍁𑌭𑌾𑌤𑍍𑌯𑍇𑌤𑌤𑍍𑌸𑌮𑌸𑍍𑌤𑌂 𑌜𑌗𑌤𑍍 𑌤𑌸𑍍𑌮𑍈 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌗𑍁𑌰𑍁𑌮𑍂𑌰𑍍𑌤𑌯𑍇 𑌨𑌮 𑌇𑌦𑌂 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌦𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑌾𑌮𑍂𑌰𑍍𑌤𑌯𑍇 ॥ ௪॥
nānācchidraghaṭodarasthitamahādīpaprabhābhāsvaraṃ jñānaṃ yasya tu cakṣurādikaraṇadvārā bahiḥ spandate | jānāmīti tameva bhāntamanubhātyetatsamastaṃ jagat tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 4||
Meaning:जिनका ज्ञान (चैतन्य), अनेक छिद्रों वाले घड़े के भीतर रखे महादीप के प्रकाश के समान, नेत्र आदि इन्द्रियों के द्वारों से बाहर स्पन्दित होता है; जब वे ही 'मैं जानता हूँ' इस रूप में प्रकाशित होते हैं, तब यह समस्त जगत् उन्हीं के पीछे (उन्हीं के प्रकाश से) प्रकाशित होता है। उन गुरुस्वरूप श्रीदक्षिणामूर्ति को यह नमस्कार है।
𑌦𑍇𑌹𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑌮𑌪𑍀𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾𑌣𑍍𑌯𑌪𑌿 𑌚𑌲𑌾𑌂 𑌬𑍁𑌦𑍍𑌧𑌿𑌂 𑌚 𑌶𑍂𑌨𑍍𑌯𑌂 𑌵𑌿𑌦𑍁𑌃 𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑍀𑌬𑌾𑌲𑌾𑌨𑍍𑌧𑌜𑌡𑍋𑌪𑌮𑌾𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵𑌹𑌮𑌿𑌤𑌿 𑌭𑍍𑌰𑌾𑌨𑍍𑌤𑌾 𑌭𑍃𑌶𑌂 𑌵𑌾𑌦𑌿𑌨𑌃 । 𑌮𑌾𑌯𑌾𑌶𑌕𑍍𑌤𑌿𑌵𑌿𑌲𑌾𑌸𑌕𑌲𑍍𑌪𑌿𑌤𑌮𑌹𑌾 𑌵𑍍𑌯𑌾𑌮𑍋𑌹𑌸𑌂𑌹𑌾𑌰𑌿𑌣𑍇 𑌤𑌸𑍍𑌮𑍈 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌗𑍁𑌰𑍁𑌮𑍂𑌰𑍍𑌤𑌯𑍇 𑌨𑌮 𑌇𑌦𑌂 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌦𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑌾𑌮𑍂𑌰𑍍𑌤𑌯𑍇 ॥ ௫॥
dehaṃ prāṇamapīndriyāṇyapi calāṃ buddhiṃ ca śūnyaṃ viduḥ strībālāndhajaḍopamāstvahamiti bhrāntā bhṛśaṃ vādinaḥ | māyāśaktivilāsakalpitamahā vyāmohasaṃhāriṇe tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 5||
Meaning:'शरीर, प्राण, इन्द्रियाँ, चंचल बुद्धि अथवा शून्य — यही आत्मा है' — ऐसा स्त्री, बालक, अंधे और जड़ के समान भ्रमित वादी लोग अत्यन्त आग्रह से कहते हैं। माया-शक्ति के विलास से रचे गए इस महान् व्यामोह का संहार करने वाले — उन गुरुस्वरूप श्रीदक्षिणामूर्ति को यह नमस्कार है।
𑌰𑌾𑌹𑍁𑌗𑍍𑌰𑌸𑍍𑌤𑌦𑌿𑌵𑌾𑌕𑌰𑍇𑌨𑍍𑌦𑍁𑌸𑌦𑍃𑌶𑍋 𑌮𑌾𑌯𑌾𑌸𑌮𑌾𑌚𑍍𑌛𑌾𑌦𑌨𑌾𑌤𑍍 𑌸𑌨𑍍𑌮𑌾𑌤𑍍𑌰𑌃 𑌕𑌰𑌣𑍋𑌪𑌸𑌂𑌹𑌰𑌣𑌤𑍋 𑌯𑍋𑌽𑌭𑍂𑌤𑍍𑌸𑍁𑌷𑍁𑌪𑍍𑌤𑌃 𑌪𑍁𑌮𑌾𑌨𑍍 । 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌗𑌸𑍍𑌵𑌾𑌪𑍍𑌸𑌮𑌿𑌤𑌿 𑌪𑍍𑌰𑌬𑍋𑌧𑌸𑌮𑌯𑍇 𑌯𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌤𑍍𑌯𑌭𑌿𑌜𑍍𑌞𑌾𑌯𑌤𑍇 𑌤𑌸𑍍𑌮𑍈 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌗𑍁𑌰𑍁𑌮𑍂𑌰𑍍𑌤𑌯𑍇 𑌨𑌮 𑌇𑌦𑌂 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌦𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑌾𑌮𑍂𑌰𑍍𑌤𑌯𑍇 ॥ ௬॥
rāhugrastadivākarendusadṛśo māyāsamācchādanāt sanmātraḥ karaṇopasaṃharaṇato yo’bhūtsuṣuptaḥ pumān | prāgasvāpsamiti prabodhasamaye yaḥ pratyabhijñāyate tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 6||
Meaning:राहु से ग्रस्त सूर्य अथवा चन्द्रमा के समान, मनुष्य गहरी निद्रा में इन्द्रियों के उपसंहार से माया से आच्छादित होकर केवल शुद्ध सत्ता-मात्र रह जाता है; और जागने के समय वह 'मैं पहले (सोता हुआ) था' इस प्रकार उस नित्य आत्मा को पहचानता है। उन गुरुस्वरूप श्रीदक्षिणामूर्ति को यह नमस्कार है।
𑌬𑌾𑌲𑍍𑌯𑌾𑌦𑌿𑌷𑍍𑌵𑌪𑌿 𑌜𑌾𑌗𑍍𑌰𑌦𑌾𑌦𑌿𑌷𑍁 𑌤𑌥𑌾 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾𑌸𑍍𑌵𑌵𑌸𑍍𑌥𑌾𑌸𑍍𑌵𑌪𑌿 𑌵𑍍𑌯𑌾𑌵𑍃𑌤𑍍𑌤𑌾𑌸𑍍𑌵𑌨𑍁𑌵𑌰𑍍𑌤𑌮𑌾𑌨𑌮𑌹𑌮𑌿𑌤𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌃 𑌸𑍍𑌫𑍁𑌰𑌨𑍍𑌤𑌂 𑌸𑌦𑌾 । 𑌸𑍍𑌵𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾𑌨𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌕𑌟𑍀𑌕𑌰𑍋𑌤𑌿 𑌭𑌜𑌤𑌾𑌂 𑌯𑍋 𑌮𑍁𑌦𑍍𑌰𑌯𑌾 𑌭𑌦𑍍𑌰𑌯𑌾 𑌤𑌸𑍍𑌮𑍈 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌗𑍁𑌰𑍁𑌮𑍂𑌰𑍍𑌤𑌯𑍇 𑌨𑌮 𑌇𑌦𑌂 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌦𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑌾𑌮𑍂𑌰𑍍𑌤𑌯𑍇 ॥ ௭॥
bālyādiṣvapi jāgradādiṣu tathā sarvāsvavasthāsvapi vyāvṛttāsvanuvartamānamahamityantaḥ sphurantaṃ sadā | svātmānaṃ prakaṭīkaroti bhajatāṃ yo mudrayā bhadrayā tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 7||
Meaning:बाल्य, यौवन, वृद्धावस्था आदि तथा जाग्रत्, स्वप्न, सुषुप्ति — इन सब बदलती हुई अवस्थाओं में भी जो 'मैं' रूप में निरन्तर भीतर स्फुरित रहता है, उस अपने आत्मा को जो अपने भक्तों के लिए कल्याणकारी (भद्र) मुद्रा के द्वारा प्रकट करते हैं। उन गुरुस्वरूप श्रीदक्षिणामूर्ति को यह नमस्कार है।
𑌵𑌿𑌶𑍍𑌵𑌂 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑌕𑌾𑌰𑌣𑌤𑌯𑌾 𑌸𑍍𑌵𑌸𑍍𑌵𑌾𑌮𑌿𑌸𑌂𑌬𑌨𑍍𑌧𑌤𑌃 𑌶𑌿𑌷𑍍𑌯𑌾𑌚𑌾𑌰𑍍𑌯𑌤𑌯𑌾 𑌤𑌥𑍈𑌵 𑌪𑌿𑌤𑍃𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑌾𑌦𑍍𑌯𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌾 𑌭𑍇𑌦𑌤𑌃 । 𑌸𑍍𑌵𑌪𑍍𑌨𑍇 𑌜𑌾𑌗𑍍𑌰𑌤𑌿 𑌵𑌾 𑌯 𑌏𑌷 𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑍋 𑌮𑌾𑌯𑌾𑌪𑌰𑌿𑌭𑍍𑌰𑌾𑌮𑌿𑌤𑌃 𑌤𑌸𑍍𑌮𑍈 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌗𑍁𑌰𑍁𑌮𑍂𑌰𑍍𑌤𑌯𑍇 𑌨𑌮 𑌇𑌦𑌂 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌦𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑌾𑌮𑍂𑌰𑍍𑌤𑌯𑍇 ॥ ௮॥
viśvaṃ paśyati kāryakāraṇatayā svasvāmisaṃbandhataḥ śiṣyācāryatayā tathaiva pitṛputrādyātmanā bhedataḥ | svapne jāgrati vā ya eṣa puruṣo māyāparibhrāmitaḥ tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 8||
Meaning:माया से भ्रमित यह पुरुष, स्वप्न में अथवा जाग्रत् में, इस एक ही (आत्मा-रूप) विश्व को कार्य-कारण, स्वामी-सेवक, शिष्य-आचार्य, पिता-पुत्र आदि सम्बन्धों के भेद से अनेक रूपों में विभक्त देखता है। उन गुरुस्वरूप श्रीदक्षिणामूर्ति को यह नमस्कार है।
𑌭𑍂𑌰𑌮𑍍𑌭𑌾𑌂𑌸𑍍𑌯𑌨𑌲𑍋𑌽𑌨𑌿𑌲𑍋𑌽𑌮𑍍𑌬𑌰𑌮𑌹𑌰𑍍𑌨𑌾𑌥𑍋 𑌹𑌿𑌮𑌾𑌂𑌶𑍁𑌃 𑌪𑍁𑌮𑌾𑌨𑍍 𑌇𑌤𑍍𑌯𑌾𑌭𑌾𑌤𑌿 𑌚𑌰𑌾𑌚𑌰𑌾𑌤𑍍𑌮𑌕𑌮𑌿𑌦𑌂 𑌯𑌸𑍍𑌯𑍈𑌵 𑌮𑍂𑌰𑍍𑌤𑍍𑌯𑌷𑍍𑌟𑌕𑌮𑍍 । 𑌨𑌾𑌨𑍍𑌯𑌤𑍍𑌕𑌿𑌞𑍍𑌚𑌨 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌵𑌿𑌮𑍃𑌶𑌤𑌾𑌂 𑌯𑌸𑍍𑌮𑌾𑌤𑍍𑌪𑌰𑌸𑍍𑌮𑌾𑌦𑍍𑌵𑌿𑌭𑍋𑌃 𑌤𑌸𑍍𑌮𑍈 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌗𑍁𑌰𑍁𑌮𑍂𑌰𑍍𑌤𑌯𑍇 𑌨𑌮 𑌇𑌦𑌂 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌦𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑌾𑌮𑍂𑌰𑍍𑌤𑌯𑍇 ॥ ௯॥
bhūrambhāṃsyanalo’nilo’mbaramaharnātho himāṃśuḥ pumān ityābhāti carācarātmakamidaṃ yasyaiva mūrtyaṣṭakam | nānyatkiñcana vidyate vimṛśatāṃ yasmātparasmādvibhoḥ tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 9||
Meaning:पृथ्वी, जल, अग्नि, वायु, आकाश, सूर्य, चन्द्र और जीव (पुरुष) — इन आठ रूपों (अष्टमूर्ति) के रूप में ही यह चराचर जगत् प्रतीत होता है; विचार करने वालों के लिए उन सर्वव्यापक परम तत्त्व से भिन्न और कुछ भी नहीं है। उन गुरुस्वरूप श्रीदक्षिणामूर्ति को यह नमस्कार है।
𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾𑌤𑍍𑌮𑌤𑍍𑌵𑌮𑌿𑌤𑌿 𑌸𑍍𑌫𑍁𑌟𑍀𑌕𑍃𑌤𑌮𑌿𑌦𑌂 𑌯𑌸𑍍𑌮𑌾𑌦𑌮𑍁𑌷𑍍𑌮𑌿𑌨𑍍 𑌸𑍍𑌤𑌵𑍇 𑌤𑍇𑌨𑌾𑌸𑍍𑌯 𑌶𑍍𑌰𑌵𑌣𑌾𑌤𑍍𑌤𑌦𑌰𑍍𑌥𑌮𑌨𑌨𑌾𑌦𑍍𑌧𑍍𑌯𑌾𑌨𑌾𑌚𑍍𑌚 𑌸𑌙𑍍𑌕𑍀𑌰𑍍𑌤𑌨𑌾𑌤𑍍 । 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾𑌤𑍍𑌮𑌤𑍍𑌵𑌮𑌹𑌾𑌵𑌿𑌭𑍂𑌤𑌿𑌸𑌹𑌿𑌤𑌂 𑌸𑍍𑌯𑌾𑌦𑍀𑌶𑍍𑌵𑌰𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌸𑍍𑌵𑌤𑌃 𑌤𑌤𑌃 𑌸𑌿𑌦𑍍𑌧𑍍𑌯𑍇𑌤𑍍𑌤𑌤𑍍𑌪𑍁𑌨𑌰𑌷𑍍𑌟𑌧𑌾 𑌪𑌰𑌿𑌣𑌤𑌂 𑌚𑍈𑌶𑍍𑌵𑌰𑍍𑌯𑌮𑌵𑍍𑌯𑌾𑌹𑌤𑌮𑍍 ॥ ௧௦॥
sarvātmatvamiti sphuṭīkṛtamidaṃ yasmādamuṣmin stave tenāsya śravaṇāttadarthamananāddhyānācca saṅkīrtanāt | sarvātmatvamahāvibhūtisahitaṃ syādīśvaratvaṃ svataḥ tataḥ siddhyettatpunaraṣṭadhā pariṇataṃ caiśvaryamavyāhatam || 10||
Meaning:इस स्तोत्र में 'सब कुछ आत्मा ही है' (सर्वात्मत्व) यह तत्त्व स्पष्ट किया गया है; अतः इसके श्रवण, अर्थ-मनन, ध्यान और संकीर्तन से सर्वात्मत्व की महान् विभूति सहित ईश्वरत्व स्वयं ही प्राप्त होता है, और उसके पश्चात् अष्टधा प्रकट होने वाला अबाधित ऐश्वर्य भी सिद्ध हो जाता है।
𑌵𑌟𑌵𑌿𑌟𑌪𑌿𑌸𑌮𑍀𑌪𑍇 𑌭𑍂𑌮𑌿𑌭𑌾𑌗𑍇 𑌨𑌿𑌷𑌣𑍍𑌣𑌂 𑌸𑌕𑌲𑌮𑍁𑌨𑌿𑌜𑌨𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌜𑍍𑌞𑌾𑌨𑌦𑌾𑌤𑌾𑌰𑌮𑌾𑌰𑌾𑌤𑍍 । 𑌤𑍍𑌰𑌿𑌭𑍁𑌵𑌨𑌗𑍁𑌰𑍁𑌮𑍀𑌶𑌂 𑌦𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑌾𑌮𑍂𑌰𑍍𑌤𑌿𑌦𑍇𑌵𑌂 𑌜𑌨𑌨𑌮𑌰𑌣𑌦𑍁𑌃𑌖𑌚𑍍𑌛𑍇𑌦𑌦𑌕𑍍𑌷𑌂 𑌨𑌮𑌾𑌮𑌿 ॥
vaṭaviṭapisamīpe bhūmibhāge niṣaṇṇaṃ sakalamunijanānāṃ jñānadātāramārāt | tribhuvanagurumīśaṃ dakṣiṇāmūrtidevaṃ jananamaraṇaduḥkhacchedadakṣaṃ namāmi ||
Meaning:मैं उन दक्षिणामूर्ति देव को नमस्कार करता हूँ — जो वटवृक्ष के समीप भूमि पर विराजमान हैं, जो समस्त एकत्रित मुनिजनों को ज्ञान प्रदान करते हैं, जो तीनों लोकों के ईश और गुरु हैं, तथा जन्म-मरण के दुःख का छेदन करने में दक्ष (निपुण) हैं।
Word-by-Word Meaning
Click any word to hear its pronunciation
Benefits of Chanting दक्षिणामूर्ति स्तोत्रम्
One of the supreme philosophical hymns of Advaita Vedanta, composed by Adi Shankaracharya in ten verses (with a dhyana and closing verse)
Worships Shiva as Dakshinamurti — the ever-youthful, silent Guru who teaches the highest truth through silence (mauna)
Reveals the heart of Self-knowledge: that the whole universe shines within one's own non-dual Self, like a city reflected in a mirror
Recited by seekers of jnana (knowledge) and meditators, especially on Guru Purnima, on Thursdays and during contemplation
Its closing verse promises that hearing, reflecting on, meditating upon and chanting it bestows the glory of Self-realization and liberation (moksha)
A beloved text of the Vedanta path, cherished alike by teachers and students
How to Chant दक्षिणामूर्ति स्तोत्रम्
Sit quietly after a bath, facing east or before an image of Dakshinamurti. Recite the dhyana verse, the ten verses and the closing verse slowly, pausing to reflect on the meaning of each — for this stotram is itself a contemplation. It is traditionally taken up by seekers of Self-knowledge and is especially honoured on Guru Purnima as a salutation to the Adi-Guru.
Frequently Asked Questions
You May Also Like
ॐ
Read the full दक्षिणामूर्ति स्तोत्रम् with verse-by-verse meaning, or explore more sacred texts