ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ ಸ್ತೋತ್ರಮ್
दक्षिणामूर्ति स्तोत्रम् in Kannada · ಕನ್ನಡ
ನಿಮ್ಮ ಭಾಷೆ/ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಓದಿ
✦ ಅರ್ಥ
ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ ಸ್ತೋತ್ರವು ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ರಚಿಸಿದ ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತದ ಪರಮ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಸ್ತೋತ್ರವಾಗಿದೆ, ಇದು ಶಿವನನ್ನು ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ — ಮೌನದ ಮೂಲಕ ಪರಮ ಸತ್ಯವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವ ಆದಿಗುರುವಾಗಿ — ಸ್ತುತಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವು ತನ್ನದೇ ಅದ್ವಯ ಆತ್ಮದೊಳಗೆ ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ನಗರದಂತೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೇ ಇದರ ಮೂಲ ಸಂದೇಶ. ಇದರ ಶ್ರವಣ, ಮನನ, ಧ್ಯಾನವು ಆತ್ಮಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಮೂಲ & ಕಥೆ
Composed by Adi Shankaracharya · Adi Shankaracharya · c. 8th century CE
ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ ಸ್ತೋತ್ರವು ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತದ ಮಹಾಚಾರ್ಯರಾದ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇದು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸುತ್ತದೆ — ಆಲದ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಕುಳಿತ ಮೌನ ಆದಿಗುರು, ಅವರು ಕೇವಲ ಮೌನದ ಮೂಲಕ ವೃದ್ಧತಮ ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹತ್ತು ತೇಜೋಮಯ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಶಂಕರರು ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವು ತನ್ನದೇ ಅದ್ವಯ ಚೈತನ್ಯದೊಳಗಿನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಮಾತ್ರ ಎಂದೂ, ಮಾಯೆಯಿಂದ ಕನಸು ಅಥವಾ ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ನಗರದಂತೆ ಹೊರಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ ಎಂದೂ, ಈ ಏಕ ಆತ್ಮ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವೇ ಮೋಕ್ಷ ಎಂದೂ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸ್ತೋತ್ರವು ಒಂದು ಧ್ಯಾನ ಶ್ಲೋಕ ಮತ್ತು ಒಂದು ಮುಕ್ತಾಯ ನಮಸ್ಕಾರದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.
ಅರ್ಥದೊಂದಿಗೆ ಪೂರ್ಣ ಪಾಠ
ಯಾವುದೇ ಸಾಲನ್ನು ಅಥವಾ ▶ ಬಟನ್ ಒತ್ತಿ ಕೇಳಿ
ಮೌನವ್ಯಾಖ್ಯಾಪ್ರಕಟಿತಪರಬ್ರಹ್ಮತತ್ತ್ವಂ ಯುವಾನಂ ವರ್ಷಿಷ್ಠಾನ್ತೇ ವಸದೃಷಿಗಣೈರಾವೃತಂ ಬ್ರಹ್ಮನಿಷ್ಠೈಃ । ಆಚಾರ್ಯೇನ್ದ್ರಂ ಕರಕಲಿತಚಿನ್ಮುದ್ರಮಾನನ್ದರೂಪಂ ಸ್ವಾತ್ಮಾರಾಮಂ ಮುದಿತವದನಂ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಮೀಡೇ ॥
maunavyākhyāprakaṭitaparabrahmatattvaṃ yuvānaṃ varṣiṣṭhānte vasadṛṣigaṇairāvṛtaṃ brahmaniṣṭhaiḥ | ācāryendraṃ karakalitacinmudramānandarūpaṃ svātmārāmaṃ muditavadanaṃ dakṣiṇāmūrtimīḍe ||
ಅರ್ಥ:ನಾನು ಆ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ — ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯಯುವಕನಾದರೂ, ಬ್ರಹ್ಮನಿಷ್ಠರಾದ ವೃದ್ಧ ಋಷಿಗಳ ನಡುವೆ ಕುಳಿತವನು; ಮೌನದ ಮೂಲಕ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುವವನು; ಆಚಾರ್ಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ಮುದ್ರೆ ಧರಿಸಿದವನು, ಆನಂದಸ್ವರೂಪನು, ತನ್ನ ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ರಮಿಸುವವನು, ಪ್ರಸನ್ನ ಮುಖದವನು.
ವಿಶ್ವಂ ದರ್ಪಣದೃಶ್ಯಮಾನನಗರೀತುಲ್ಯಂ ನಿಜಾನ್ತರ್ಗತಂ ಪಶ್ಯನ್ನಾತ್ಮನಿ ಮಾಯಯಾ ಬಹಿರಿವೋದ್ಭೂತಂ ಯಥಾ ನಿದ್ರಯಾ । ಯಃ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕುರುತೇ ಪ್ರಬೋಧಸಮಯೇ ಸ್ವಾತ್ಮಾನಮೇವಾದ್ವಯಂ ತಸ್ಮೈ ಶ್ರೀಗುರುಮೂರ್ತಯೇ ನಮ ಇದಂ ಶ್ರೀದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಯೇ ॥ ೧॥
viśvaṃ darpaṇadṛśyamānanagarītulyaṃ nijāntargataṃ paśyannātmani māyayā bahirivodbhūtaṃ yathā nidrayā | yaḥ sākṣātkurute prabodhasamaye svātmānamevādvayaṃ tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 1||
ಅರ್ಥ:ಈ ವಿಶ್ವವು ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ನಗರದಂತೆ — ತನ್ನ ಆತ್ಮದೊಳಗೇ ಇದ್ದರೂ, ಮಾಯೆಯಿಂದ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಎಂಬಂತೆ ಹೊರಗೆ ಉದ್ಭವಿಸಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಎಚ್ಚರದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ತನ್ನ ಅದ್ವಯ ಆತ್ಮವಾಗಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ತಾಗಿ ಅರಿಯುವವನು ಯಾರೋ — ಆ ಗುರುಸ್ವರೂಪನಾದ ಶ್ರೀದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಗೆ ಈ ನಮಸ್ಕಾರ.
ಬೀಜಸ್ಯಾನ್ತರಿವಾಙ್ಕುರೋ ಜಗದಿದಂ ಪ್ರಾಙ್ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಂ ಪುನಃ ಮಾಯಾಕಲ್ಪಿತದೇಶಕಾಲಕಲನಾವೈಚಿತ್ರ್ಯಚಿತ್ರೀಕೃತಮ್ । ಮಾಯಾವೀವ ವಿಜೃಮ್ಭಯತ್ಯಪಿ ಮಹಾಯೋಗೀವ ಯಃ ಸ್ವೇಚ್ಛಯಾ ತಸ್ಮೈ ಶ್ರೀಗುರುಮೂರ್ತಯೇ ನಮ ಇದಂ ಶ್ರೀದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಯೇ ॥ ೨॥
bījasyāntarivāṅkuro jagadidaṃ prāṅnirvikalpaṃ punaḥ māyākalpitadeśakālakalanāvaicitryacitrīkṛtam | māyāvīva vijṛmbhayatyapi mahāyogīva yaḥ svecchayā tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 2||
ಅರ್ಥ:ಈ ವಿಶ್ವವು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಮೊದಲು ಬೀಜದೊಳಗೆ ಅಡಗಿದ ಮೊಳಕೆಯಂತೆ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪವಾಗಿ (ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ) ಇತ್ತು; ಬಳಿಕ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಕಲ್ಪಿತವಾದ ದೇಶಕಾಲ ಭೇದಗಳ ವೈಚಿತ್ರ್ಯದಿಂದ ಚಿತ್ರಿತಗೊಂಡು, ಮಾಂತ್ರಿಕನಂತೆ, ಮಹಾಯೋಗಿಯಂತೆ, ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಯಾರು ತೆರೆದಿಡುತ್ತಾರೋ — ಆ ಗುರುಸ್ವರೂಪನಾದ ಶ್ರೀದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಗೆ ಈ ನಮಸ್ಕಾರ.
ಯಸ್ಯೈವ ಸ್ಫುರಣಂ ಸದಾತ್ಮಕಮಸತ್ಕಲ್ಪಾರ್ಥಕಂ ಭಾಸತೇ ಸಾಕ್ಷಾತ್ತತ್ತ್ವಮಸೀತಿ ವೇದವಚಸಾ ಯೋ ಬೋಧಯತ್ಯಾಶ್ರಿತಾನ್ । ಯತ್ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಣಾದ್ಭವೇನ್ನ ಪುನರಾವೃತ್ತಿರ್ಭವಾಮ್ಭೋನಿಧೌ ತಸ್ಮೈ ಶ್ರೀಗುರುಮೂರ್ತಯೇ ನಮ ಇದಂ ಶ್ರೀದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಯೇ ॥ ೩॥
yasyaiva sphuraṇaṃ sadātmakamasatkalpārthakaṃ bhāsate sākṣāttattvamasīti vedavacasā yo bodhayatyāśritān | yatsākṣātkaraṇādbhavenna punarāvṛttirbhavāmbhonidhau tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 3||
ಅರ್ಥ:ಯಾರ ಸ್ವಯಂಪ್ರಕಾಶ ಚೈತನ್ಯವು — ತಾನೇ ಸತ್ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ — ಅಸತ್ (ಮಿಥ್ಯ) ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನೂ ಸತ್ಯವೆಂಬಂತೆ ಭಾಸಗೊಳಿಸುತ್ತದೋ; 'ತತ್ತ್ವಮಸಿ' ಎಂಬ ವೇದವಾಕ್ಯದಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದವರಿಗೆ ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೋ; ಯಾರನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಿದರೆ ಜನನ-ಮರಣ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲವೋ — ಆ ಗುರುಸ್ವರೂಪನಾದ ಶ್ರೀದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಗೆ ಈ ನಮಸ್ಕಾರ.
ನಾನಾಚ್ಛಿದ್ರಘಟೋದರಸ್ಥಿತಮಹಾದೀಪಪ್ರಭಾಭಾಸ್ವರಂ ಜ್ಞಾನಂ ಯಸ್ಯ ತು ಚಕ್ಷುರಾದಿಕರಣದ್ವಾರಾ ಬಹಿಃ ಸ್ಪನ್ದತೇ । ಜಾನಾಮೀತಿ ತಮೇವ ಭಾನ್ತಮನುಭಾತ್ಯೇತತ್ಸಮಸ್ತಂ ಜಗತ್ ತಸ್ಮೈ ಶ್ರೀಗುರುಮೂರ್ತಯೇ ನಮ ಇದಂ ಶ್ರೀದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಯೇ ॥ ೪॥
nānācchidraghaṭodarasthitamahādīpaprabhābhāsvaraṃ jñānaṃ yasya tu cakṣurādikaraṇadvārā bahiḥ spandate | jānāmīti tameva bhāntamanubhātyetatsamastaṃ jagat tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 4||
ಅರ್ಥ:ಅನೇಕ ರಂಧ್ರಗಳುಳ್ಳ ಮಡಕೆಯೊಳಗೆ ಇಟ್ಟ ಮಹಾದೀಪದ ಬೆಳಕಿನಂತೆ, ಯಾರ ಜ್ಞಾನವು ಕಣ್ಣು ಮೊದಲಾದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಬಾಗಿಲುಗಳ ಮೂಲಕ ಹೊರಗೆ ಪ್ರಸರಿಸುತ್ತದೋ; 'ನಾನು ಅರಿಯುತ್ತೇನೆ' ಎಂದು ಆತನೇ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದರೆ, ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಆತನ ಹಿಂದೆಯೇ (ಆತನ ಬೆಳಕಿನಿಂದಲೇ) ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ — ಆ ಗುರುಸ್ವರೂಪನಾದ ಶ್ರೀದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಗೆ ಈ ನಮಸ್ಕಾರ.
ದೇಹಂ ಪ್ರಾಣಮಪೀನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯಪಿ ಚಲಾಂ ಬುದ್ಧಿಂ ಚ ಶೂನ್ಯಂ ವಿದುಃ ಸ್ತ್ರೀಬಾಲಾನ್ಧಜಡೋಪಮಾಸ್ತ್ವಹಮಿತಿ ಭ್ರಾನ್ತಾ ಭೃಶಂ ವಾದಿನಃ । ಮಾಯಾಶಕ್ತಿವಿಲಾಸಕಲ್ಪಿತಮಹಾ ವ್ಯಾಮೋಹಸಂಹಾರಿಣೇ ತಸ್ಮೈ ಶ್ರೀಗುರುಮೂರ್ತಯೇ ನಮ ಇದಂ ಶ್ರೀದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಯೇ ॥ ೫॥
dehaṃ prāṇamapīndriyāṇyapi calāṃ buddhiṃ ca śūnyaṃ viduḥ strībālāndhajaḍopamāstvahamiti bhrāntā bhṛśaṃ vādinaḥ | māyāśaktivilāsakalpitamahā vyāmohasaṃhāriṇe tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 5||
ಅರ್ಥ:'ಶರೀರ, ಪ್ರಾಣ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಚಂಚಲ ಬುದ್ಧಿ, ಅಥವಾ ಶೂನ್ಯವೇ ಆತ್ಮ' ಎಂದು ಸ್ತ್ರೀ, ಬಾಲಕ, ಕುರುಡ, ಜಡನಂತೆ ಭ್ರಮಿತರಾದ ವಾದಿಗಳು ಒತ್ತಿ ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯ ವಿಲಾಸದಿಂದ ಕಲ್ಪಿತವಾದ ಈ ಮಹಾ ವ್ಯಾಮೋಹವನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವವನಿಗೆ — ಆ ಗುರುಸ್ವರೂಪನಾದ ಶ್ರೀದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಗೆ ಈ ನಮಸ್ಕಾರ.
ರಾಹುಗ್ರಸ್ತದಿವಾಕರೇನ್ದುಸದೃಶೋ ಮಾಯಾಸಮಾಚ್ಛಾದನಾತ್ ಸನ್ಮಾತ್ರಃ ಕರಣೋಪಸಂಹರಣತೋ ಯೋಽಭೂತ್ಸುಷುಪ್ತಃ ಪುಮಾನ್ । ಪ್ರಾಗಸ್ವಾಪ್ಸಮಿತಿ ಪ್ರಬೋಧಸಮಯೇ ಯಃ ಪ್ರತ್ಯಭಿಜ್ಞಾಯತೇ ತಸ್ಮೈ ಶ್ರೀಗುರುಮೂರ್ತಯೇ ನಮ ಇದಂ ಶ್ರೀದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಯೇ ॥ ೬॥
rāhugrastadivākarendusadṛśo māyāsamācchādanāt sanmātraḥ karaṇopasaṃharaṇato yo’bhūtsuṣuptaḥ pumān | prāgasvāpsamiti prabodhasamaye yaḥ pratyabhijñāyate tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 6||
ಅರ್ಥ:ರಾಹುವಿನಿಂದ ನುಂಗಲ್ಪಟ್ಟ ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರರಂತೆ, ಮನುಷ್ಯನು ಗಾಢ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಉಪಸಂಹಾರದಿಂದ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಆವೃತನಾಗಿ ಕೇವಲ ಶುದ್ಧ ಸತ್ತಾಮಾತ್ರವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆ; ಎಚ್ಚರವಾಗುವಾಗ 'ನಾನು ಮೊದಲು (ನಿದ್ರಿಸಿದೆ)' ಎಂದು ಆ ನಿತ್ಯ ಆತ್ಮವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾನೆ — ಆ ಗುರುಸ್ವರೂಪನಾದ ಶ್ರೀದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಗೆ ಈ ನಮಸ್ಕಾರ.
ಬಾಲ್ಯಾದಿಷ್ವಪಿ ಜಾಗ್ರದಾದಿಷು ತಥಾ ಸರ್ವಾಸ್ವವಸ್ಥಾಸ್ವಪಿ ವ್ಯಾವೃತ್ತಾಸ್ವನುವರ್ತಮಾನಮಹಮಿತ್ಯನ್ತಃ ಸ್ಫುರನ್ತಂ ಸದಾ । ಸ್ವಾತ್ಮಾನಂ ಪ್ರಕಟೀಕರೋತಿ ಭಜತಾಂ ಯೋ ಮುದ್ರಯಾ ಭದ್ರಯಾ ತಸ್ಮೈ ಶ್ರೀಗುರುಮೂರ್ತಯೇ ನಮ ಇದಂ ಶ್ರೀದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಯೇ ॥ ೭॥
bālyādiṣvapi jāgradādiṣu tathā sarvāsvavasthāsvapi vyāvṛttāsvanuvartamānamahamityantaḥ sphurantaṃ sadā | svātmānaṃ prakaṭīkaroti bhajatāṃ yo mudrayā bhadrayā tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 7||
ಅರ್ಥ:ಬಾಲ್ಯ, ಯೌವನ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ, ಹಾಗೂ ಜಾಗ್ರತ್, ಸ್ವಪ್ನ, ಸುಷುಪ್ತಿ — ಈ ಬದಲಾಗುವ ಎಲ್ಲ ಅವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲೂ 'ನಾನು' ಎಂದು ಒಳಗೆ ನಿರಂತರ ಸ್ಫುರಿಸುವ ಆ ಆತ್ಮವನ್ನು, ತನ್ನ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಮಂಗಲಕರ (ಭದ್ರ) ಮುದ್ರೆಯಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸುವವನಿಗೆ — ಆ ಗುರುಸ್ವರೂಪನಾದ ಶ್ರೀದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಗೆ ಈ ನಮಸ್ಕಾರ.
ವಿಶ್ವಂ ಪಶ್ಯತಿ ಕಾರ್ಯಕಾರಣತಯಾ ಸ್ವಸ್ವಾಮಿಸಂಬನ್ಧತಃ ಶಿಷ್ಯಾಚಾರ್ಯತಯಾ ತಥೈವ ಪಿತೃಪುತ್ರಾದ್ಯಾತ್ಮನಾ ಭೇದತಃ । ಸ್ವಪ್ನೇ ಜಾಗ್ರತಿ ವಾ ಯ ಏಷ ಪುರುಷೋ ಮಾಯಾಪರಿಭ್ರಾಮಿತಃ ತಸ್ಮೈ ಶ್ರೀಗುರುಮೂರ್ತಯೇ ನಮ ಇದಂ ಶ್ರೀದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಯೇ ॥ ೮॥
viśvaṃ paśyati kāryakāraṇatayā svasvāmisaṃbandhataḥ śiṣyācāryatayā tathaiva pitṛputrādyātmanā bhedataḥ | svapne jāgrati vā ya eṣa puruṣo māyāparibhrāmitaḥ tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 8||
ಅರ್ಥ:ಮಾಯೆಯಿಂದ ಭ್ರಮಿತನಾದ ಈ ಪುರುಷನು, ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಜಾಗ್ರತ್ನಲ್ಲಿ, ಈ ಒಂದೇ (ಆತ್ಮ ರೂಪ) ವಿಶ್ವವನ್ನು ಕಾರ್ಯ-ಕಾರಣ, ಸ್ವಾಮಿ-ಸೇವಕ, ಶಿಷ್ಯ-ಆಚಾರ್ಯ, ತಂದೆ-ಮಗ ಮೊದಲಾದ ಭೇದಗಳಿಂದ ಅನೇಕವಾಗಿ ವಿಭಜಿತವಾದಂತೆ ನೋಡುತ್ತಾನೆ — ಆ ಗುರುಸ್ವರೂಪನಾದ ಶ್ರೀದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಗೆ ಈ ನಮಸ್ಕಾರ.
ಭೂರಮ್ಭಾಂಸ್ಯನಲೋಽನಿಲೋಽಮ್ಬರಮಹರ್ನಾಥೋ ಹಿಮಾಂಶುಃ ಪುಮಾನ್ ಇತ್ಯಾಭಾತಿ ಚರಾಚರಾತ್ಮಕಮಿದಂ ಯಸ್ಯೈವ ಮೂರ್ತ್ಯಷ್ಟಕಮ್ । ನಾನ್ಯತ್ಕಿಞ್ಚನ ವಿದ್ಯತೇ ವಿಮೃಶತಾಂ ಯಸ್ಮಾತ್ಪರಸ್ಮಾದ್ವಿಭೋಃ ತಸ್ಮೈ ಶ್ರೀಗುರುಮೂರ್ತಯೇ ನಮ ಇದಂ ಶ್ರೀದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಯೇ ॥ ೯॥
bhūrambhāṃsyanalo’nilo’mbaramaharnātho himāṃśuḥ pumān ityābhāti carācarātmakamidaṃ yasyaiva mūrtyaṣṭakam | nānyatkiñcana vidyate vimṛśatāṃ yasmātparasmādvibhoḥ tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 9||
ಅರ್ಥ:ಭೂಮಿ, ನೀರು, ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು, ಆಕಾಶ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ಜೀವ (ಪುರುಷ) — ಈ ಎಂಟು ರೂಪಗಳಾಗಿ (ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿ) ಈ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತು ಭಾಸಿಸುತ್ತದೆ; ಆಳವಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸುವವರಿಗೆ ಆ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪರಮ ತತ್ತ್ವಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ — ಆ ಗುರುಸ್ವರೂಪನಾದ ಶ್ರೀದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಗೆ ಈ ನಮಸ್ಕಾರ.
ಸರ್ವಾತ್ಮತ್ವಮಿತಿ ಸ್ಫುಟೀಕೃತಮಿದಂ ಯಸ್ಮಾದಮುಷ್ಮಿನ್ ಸ್ತವೇ ತೇನಾಸ್ಯ ಶ್ರವಣಾತ್ತದರ್ಥಮನನಾದ್ಧ್ಯಾನಾಚ್ಚ ಸಙ್ಕೀರ್ತನಾತ್ । ಸರ್ವಾತ್ಮತ್ವಮಹಾವಿಭೂತಿಸಹಿತಂ ಸ್ಯಾದೀಶ್ವರತ್ವಂ ಸ್ವತಃ ತತಃ ಸಿದ್ಧ್ಯೇತ್ತತ್ಪುನರಷ್ಟಧಾ ಪರಿಣತಂ ಚೈಶ್ವರ್ಯಮವ್ಯಾಹತಮ್ ॥ ೧೦॥
sarvātmatvamiti sphuṭīkṛtamidaṃ yasmādamuṣmin stave tenāsya śravaṇāttadarthamananāddhyānācca saṅkīrtanāt | sarvātmatvamahāvibhūtisahitaṃ syādīśvaratvaṃ svataḥ tataḥ siddhyettatpunaraṣṭadhā pariṇataṃ caiśvaryamavyāhatam || 10||
ಅರ್ಥ:ಈ ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ 'ಎಲ್ಲವೂ ಆತ್ಮವೇ' (ಸರ್ವಾತ್ಮತ್ವ) ಎಂಬ ತತ್ತ್ವವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಗೊಂಡಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರ ಶ್ರವಣ, ಅರ್ಥಮನನ, ಧ್ಯಾನ, ಸಂಕೀರ್ತನದಿಂದ ಸರ್ವಾತ್ಮತ್ವ ಮಹಾ ವಿಭೂತಿ ಸಹಿತ ಈಶ್ವರತ್ವವು ತಾನಾಗಿಯೇ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ, ಬಳಿಕ ಅಷ್ಟಧಾ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಅಬಾಧಿತ ಐಶ್ವರ್ಯವೂ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.
ವಟವಿಟಪಿಸಮೀಪೇ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ನಿಷಣ್ಣಂ ಸಕಲಮುನಿಜನಾನಾಂ ಜ್ಞಾನದಾತಾರಮಾರಾತ್ । ತ್ರಿಭುವನಗುರುಮೀಶಂ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿದೇವಂ ಜನನಮರಣದುಃಖಚ್ಛೇದದಕ್ಷಂ ನಮಾಮಿ ॥
vaṭaviṭapisamīpe bhūmibhāge niṣaṇṇaṃ sakalamunijanānāṃ jñānadātāramārāt | tribhuvanagurumīśaṃ dakṣiṇāmūrtidevaṃ jananamaraṇaduḥkhacchedadakṣaṃ namāmi ||
ಅರ್ಥ:ನಾನು ಆ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ ದೇವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ — ಆಲದ ಮರದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತವನು, ಸೇರಿದ ಮುನಿಗಳೆಲ್ಲರಿಗೂ ಜ್ಞಾನದಾತ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಈಶ, ಗುರು, ಜನನ-ಮರಣ ದುಃಖವನ್ನು ಛೇದಿಸುವಲ್ಲಿ ನಿಪುಣ.
ಪದ-ಪದ ಅರ್ಥ
ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಕೇಳಲು ಯಾವುದೇ ಪದವನ್ನು ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ
दक्षिणामूर्ति स्तोत्रम् ಪಾರಾಯಣದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು
ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತದ ಪರಮ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು, ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಹತ್ತು ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ (ಧ್ಯಾನ ಶ್ಲೋಕ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಾಯ ಶ್ಲೋಕ ಸಹಿತ) ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಶಿವನನ್ನು ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ — ನಿತ್ಯ ಯೌವನದ, ಮೌನ ಗುರುವಾಗಿ — ಪೂಜಿಸುತ್ತದೆ, ಅವರು ಮೌನದ ಮೂಲಕ ಪರಮ ಸತ್ಯವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ಸಾರವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ — ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವು ತನ್ನದೇ ಅದ್ವಯ ಆತ್ಮದೊಳಗೆ, ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ನಗರದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು.
ಜ್ಞಾನ ಸಾಧಕರು ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನಿಗಳು ಇದನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗುರುಪೂರ್ಣಿಮೆಯಂದು, ಗುರುವಾರಗಳಂದು ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ.
ಇದರ ಮುಕ್ತಾಯ ಶ್ಲೋಕವು ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತದೆ — ಇದರ ಶ್ರವಣ, ಮನನ, ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ತನವು ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು.
ವೇದಾಂತ ಮಾರ್ಗದ ಪ್ರಿಯ ಗ್ರಂಥ, ಗುರು ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪ್ರಿಯವಾದದ್ದು.
दक्षिणामूर्ति स्तोत्रम् ಪಾರಾಯಣ ವಿಧಿ
ಸ್ನಾನದ ನಂತರ ಶಾಂತವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಅಥವಾ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಯ ಮೂರ್ತಿಯ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಿ. ಧ್ಯಾನ ಶ್ಲೋಕ, ಹತ್ತು ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಾಯ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಓದಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಮನನ ಮಾಡುತ್ತಾ ವಿರಮಿಸಿ — ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವೇ ಒಂದು ಚಿಂತನೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಇದನ್ನು ಆತ್ಮಜ್ಞಾನ ಸಾಧಕರು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಗುರುಪೂರ್ಣಿಮೆಯಂದು ಆದಿಗುರುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವಾಗಿ ಇದನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗೌರವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
ಇವನ್ನೂ ಓದಿ
ॐ
ಪೂರ್ಣ दक्षिणामूर्ति स्तोत्रम्ವನ್ನು ಶ್ಲೋಕ-ಶ್ಲೋಕ ಅರ್ಥದೊಂದಿಗೆ ಓದಿ, ಅಥವಾ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪವಿತ್ರ ಪಾಠಗಳನ್ನು ನೋಡಿ