मयूरेश स्तोत्रम्
अन्य नाम / खोज: mayuresha stotram · mayureshwara stotram · moreshwar stotra · mayuresham namamyaham · brahma krita mayuresha stotra · morgaon ganesha stotra
अपनी भाषा/लिपि में पढ़ें
✦ अर्थ
मयूरेश स्तोत्रम् ब्रह्मा द्वारा गणेश की मयूरेश (मयूरेश्वर) रूप में की गई स्तुति है — वे जो मयूर पर सवार हैं, मोरगाँव के अधिष्ठाता तथा अष्टविनायक के प्रथम देव हैं। इसके दस श्लोक 'मयूरेशं नमाम्यहम्' — 'मैं मयूरेश को प्रणाम करता हूँ' — से समाप्त होते हैं, और उन्हें पुराणपुरुष, परम चिदानन्द, दैत्यसंहारक तथा अनेक कोटि ब्रह्माण्डों के नायक रूप में स्तुत करते हैं। स्वयं गणेश कहते हैं कि यह स्तोत्र समस्त पापों का नाश करता है, बन्दियों को सात दिन में मुक्त करता है, आधि-व्याधि हरता है और भुक्ति-मुक्ति देता है।
उत्पत्ति और कथा
Ganesha Purana / Mudgala Purana tradition (Mayureshwar Morgaon Mahatmya) · Traditional; spoken by Lord Brahma (Brahma uvacha) · Puranic
Ganesha incarnated as Mayureshwara, riding a peacock, to destroy the demon Sindhu, and made Morgaon his abode — the kshetra that became the foremost of the eight Ashtavinayaka shrines. In this hymn the creator Brahma himself praises that Mayuresha, sweeping from His playful cosmic sports to His nature as the supreme consciousness-bliss and Lord of countless universes. Pleased, Mayuresha pronounces the fruits of the stotra, declaring it a destroyer of sin and a giver of freedom, health and liberation.
✦ शास्त्रों में वर्णित
Mayuresha himself promises in the closing verses that this hymn frees even those locked in prison within seven days of devoted recitation and cures afflictions of mind and body — a phala echoed in the tradition of Morgaon, where countless pilgrims credit Moreshwar with release from bondage and relief from suffering.
सम्पूर्ण पाठ अर्थ सहित
किसी भी पंक्ति या ▶ बटन पर टैप कर सुनें
ब्रह्मोवाच । पुराणपुरुषं देवं नानाक्रीडाकरं मुदा । मायाविनं दुर्विभाव्यं मयूरेशं नमाम्यहम् ॥१॥
brahmovācha । purāṇa-puruṣaṁ devaṁ nānā-krīḍā-karaṁ mudā । māyāvinaṁ durvibhāvyaṁ mayūreśaṁ namāmy aham ॥1॥
अर्थ:ब्रह्मा बोले:
परात्परं चिदानन्दं निर्विकारं हृदि स्थितम् । गुणातीतं गुणमयं मयूरेशं नमाम्यहम् ॥२॥
parāt-paraṁ chid-ānandaṁ nirvikāraṁ hṛdi sthitam । guṇātītaṁ guṇa-mayaṁ mayūreśaṁ namāmy aham ॥2॥
अर्थ:पुराणपुरुष, देव, आनन्दपूर्वक नाना क्रीड़ाएँ करने वाले, मायावी, जिन्हें समझ पाना कठिन है — उन मयूरेश को मैं प्रणाम करता हूँ।
सृजन्तं पालयन्तं च संहरन्तं निजेच्छया । सर्वविघ्नहरं देवं मयूरेशं नमाम्यहम् ॥३॥
sṛjantaṁ pālayantaṁ cha saṁharantaṁ nijechchhayā । sarva-vighna-haraṁ devaṁ mayūreśaṁ namāmy aham ॥3॥
अर्थ:परात्पर, चिदानन्दस्वरूप, निर्विकार, हृदय में स्थित, गुणातीत होकर भी गुणमय — उन मयूरेश को मैं प्रणाम करता हूँ।
नानादैत्यनिहन्तारं नानारूपाणि बिभ्रतम् । नानायुधधरं भक्त्या मयूरेशं नमाम्यहम् ॥४॥
nānā-daitya-nihantāraṁ nānā-rūpāṇi bibhratam । nānāyudha-dharaṁ bhaktyā mayūreśaṁ namāmy aham ॥4॥
अर्थ:जो अपनी इच्छा से सृष्टि, पालन और संहार करते हैं, समस्त विघ्नों को हरने वाले देव — उन मयूरेश को मैं प्रणाम करता हूँ।
इन्द्रादिदेववृन्दैश्च अभिष्टुतमहर्निशम् । सदसद्व्यक्तमव्यक्तं मयूरेशं नमाम्यहम् ॥५॥
indrādi-deva-vṛndaiś cha abhiṣṭutam ahar-niśam । sad-asad-vyaktam avyaktaṁ mayūreśaṁ namāmy aham ॥5॥
अर्थ:नाना दैत्यों के संहारक, नाना रूप धारण करने वाले, नाना आयुध धारण करने वाले — भक्तिपूर्वक उन मयूरेश को मैं प्रणाम करता हूँ।
सर्वशक्तिमयं देवं सर्वरूपधरं विभुम् । सर्वविद्याप्रवक्तारं मयूरेशं नमाम्यहम् ॥६॥
sarva-śakti-mayaṁ devaṁ sarva-rūpa-dharaṁ vibhum । sarva-vidyā-pravaktāraṁ mayūreśaṁ namāmy aham ॥6॥
अर्थ:इन्द्रादि देवगणों से दिन-रात स्तुत, सत्-असत् रूप में व्यक्त एवं अव्यक्त — उन मयूरेश को मैं प्रणाम करता हूँ।
पार्वतीनन्दनं शम्भोरानन्दपरिवर्धनम् । भक्तानन्दकरं नित्यं मयूरेशं नमाम्यहम् ॥७॥
pārvatī-nandanaṁ śambhor ānanda-parivardhanam । bhaktānanda-karaṁ nityaṁ mayūreśaṁ namāmy aham ॥7॥
अर्थ:सर्वशक्तिमय देव, सर्वरूपधारी विभु, समस्त विद्याओं के प्रवक्ता — उन मयूरेश को मैं प्रणाम करता हूँ।
मुनिध्येयं मुनिनुतं मुनिकामप्रपूरकम् । समष्टिव्यष्टिरूपं त्वां मयूरेशं नमाम्यहम् ॥८॥
muni-dhyeyaṁ muni-nutaṁ muni-kāma-prapūrakam । samaṣṭi-vyaṣṭi-rūpaṁ tvāṁ mayūreśaṁ namāmy aham ॥8॥
अर्थ:पार्वती के नन्दन, शम्भु के आनन्द को बढ़ाने वाले, भक्तों को नित्य आनन्द देने वाले — उन मयूरेश को मैं प्रणाम करता हूँ।
सर्वाज्ञाननिहन्तारं सर्वज्ञानकरं शुचिम् । सत्यज्ञानमयं सत्यं मयूरेशं नमाम्यहम् ॥९॥
sarvājñāna-nihantāraṁ sarva-jñāna-karaṁ śuchim । satya-jñāna-mayaṁ satyaṁ mayūreśaṁ namāmy aham ॥9॥
अर्थ:मुनियों द्वारा ध्येय, मुनियों से स्तुत, मुनियों की कामनाओं को पूर्ण करने वाले, समष्टि एवं व्यष्टि रूप — उन मयूरेश को मैं प्रणाम करता हूँ।
अनेककोटिब्रह्माण्डनायकं जगदीश्वरम् । अनन्तविभवं विष्णुं मयूरेशं नमाम्यहम् ॥१०॥
aneka-koṭi-brahmāṇḍa-nāyakaṁ jagad-īśvaram । ananta-vibhavaṁ viṣṇuṁ mayūreśaṁ namāmy aham ॥10॥
अर्थ:समस्त अज्ञान के नाशक, समस्त ज्ञान के दाता, पवित्र, सत्यज्ञानमय एवं सत्यस्वरूप — उन मयूरेश को मैं प्रणाम करता हूँ।
मयूरेश उवाच । इदं ब्रह्मकरं स्तोत्रं सर्वपापप्रणाशनम् । कारागृहगतानां च मोचनं दिनसप्तकात् ॥११॥
mayūreśa uvācha । idaṁ brahma-karaṁ stotraṁ sarva-pāpa-praṇāśanam । kārā-gṛha-gatānāṁ cha mochanaṁ dina-saptakāt ॥11॥
अर्थ:अनेक कोटि ब्रह्माण्डों के नायक, जगदीश्वर, अनन्त विभव वाले, विष्णुस्वरूप — उन मयूरेश को मैं प्रणाम करता हूँ।
आधिव्याधिहरं चैव भुक्तिमुक्तिप्रदं शुभम् ॥१२॥
ādhi-vyādhi-haraṁ chaiva bhukti-mukti-pradaṁ śubham ॥12॥
अर्थ:मयूरेश बोले: ब्रह्मा द्वारा रचित यह स्तोत्र समस्त पापों का नाश करता है और कारागार में पड़े हुओं को सात दिन में मुक्त कर देता है। यह आधि-व्याधि को हरने वाला तथा भुक्ति-मुक्ति प्रदान करने वाला शुभ स्तोत्र है।
शब्द-दर-शब्द अर्थ
उच्चारण सुनने के लिए किसी भी शब्द पर क्लिक करें
मयूरेश स्तोत्रम् पाठ के लाभ
Invokes Ganesha as Mayuresha / Mayureshwara, the presiding deity of Morgaon — first and foremost of the eight Ashtavinayaka shrines
Its phalashruti promises destruction of all sins and the freeing of even imprisoned persons within seven days
Said to remove adhi and vyadhi — mental and bodily afflictions
Bestows both bhukti (worldly enjoyment) and mukti (liberation)
Removes obstacles of every kind, as Ganesha is praised here as 'sarva-vighna-hara'
Cultivates devotion through Brahma's vision of Ganesha as the supreme, all-pervading Reality
Excellent for recitation during pilgrimage to the Ashtavinayaka temples
मयूरेश स्तोत्रम् जप विधि
Sit facing an image of Mayuresha Ganesha, light a lamp and offer durva grass, red flowers and modaka. Recite the ten verses with devotion, bowing inwardly at each refrain 'mayuresham namamy aham', then conclude with the two phalashruti verses spoken by Mayuresha himself. It is especially recited as part of Ashtavinayaka worship; those praying for release from confinement or relief from illness traditionally recite it daily for seven days.
अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न
ये भी पढ़ें
ॐ
Explore more sacred mantras with complete meaning and chanting guides