ଗଜେନ୍ଦ୍ରମୋକ୍ଷ ସ୍ତୋତ୍ରମ୍
गजेन्द्रमोक्ष स्तोत्रम् in Odia · ଓଡ଼ିଆ
ଆପଣଙ୍କ ଭାଷା/ଲିପିରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ କଥା
Srimad Bhagavata Purana, Eighth Canto (chapters 2-4) · Veda Vyasa (as narrated by Shuka to King Parikshit) · Puranic
The Gajendra Moksha is narrated by Shukadeva Goswami to King Parikshit in the Eighth Canto of the Srimad Bhagavata Purana. Gajendra, king of the elephants, had been the pious king Indradyumna in a former life, cursed by sage Agastya to take an elephant's body. Seized by a crocodile (a Gandharva named Huhu, fallen by the curse of sage Devala) while drinking at a lake, Gajendra fought for a thousand years until utterly spent. Surrendering every other hope, he recited this prayer — the supreme jaapya he had learned in his previous birth — addressing the Lord not by any sectarian name but as the formless, all-pervading source of all. Pleased by such pure, desireless surrender, Lord Hari appeared upon Garuda, severed the crocodile's jaws with His Sudarshana Chakra, and lifted Gajendra from the water, granting both him and the crocodile liberation.
✦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଥିବା ପରି
The Bhagavata declares that the very instant Gajendra's prayer became free of all selfish motive and he sought the Lord alone, Sri Hari, who dwells in the hearts of all, abandoned His own abode and rushed on Garuda to the lake — delivering the elephant before any other god could respond. Devotees hold that the Lord still comes with the same swiftness to any soul who, having exhausted every other resource, cries out to Him in complete surrender.
ଅର୍ଥ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ ପାଠ
ଯେକୌଣସି ଧାଡ଼ି କିମ୍ବା ▶ ବଟନ୍ ଛୁଇଁ ଶୁଣନ୍ତୁ
ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ - ଏଵଂ ଵ୍ଯଵସିତୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସମାଧାଯ ମନୋ ହୃଦି । ଜଜାପ ପରମଂ ଜାପ୍ଯଂ ପ୍ରାଗ୍ଜନ୍ମନ୍ଯନୁଶିକ୍ଷିତମ୍ ॥
śrī-śuka uvāca - evaṃ vyavasito buddhyā samādhāya mano hṛdi | jajāpa paramaṃ jāpyaṃ prāg-janmany-anuśikṣitam ||
ଅର୍ଥ:श्रीशुकदेव बोले — इस प्रकार बुद्धि से निश्चय करके और अपने मन को हृदय में स्थिर करके गजेन्द्र ने वह परम जप करना आरम्भ किया, जिसे उसने पूर्वजन्म में सीखा था।
ଶ୍ରୀଗଜେନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ - ଓଁ ନମୋ ଭଗଵତେ ତସ୍ମୈ ଯତ ଏତଚ୍ଚିଦାତ୍ମକମ୍ । ପୁରୁଷାଯାଦିବୀଜାଯ ପରେଶାଯାଭିଧୀମହି ॥
śrī-gajendra uvāca - oṃ namo bhagavate tasmai yata etac-cid-ātmakam | puruṣāyādi-bījāya pareśāyābhidhīmahi ||
ଅର୍ଥ:गजेन्द्र बोले — ॐ। उस भगवान् को मेरा नमस्कार है, जिनसे यह सम्पूर्ण चिन्मय सृष्टि प्रकट हुई है। हम उस आदिपुरुष, सबके आदिबीज, परमेश्वर का ध्यान करते हैं।
ଯସ୍ମିନ୍ନିଦଂ ଯତଶ୍ଚେଦଂ ଯେନେଦଂ ଯ ଇଦଂ ସ୍ଵଯମ୍ । ଯୋଽସ୍ମାତ୍ପରସ୍ମାଚ୍ଚ ପରସ୍ତଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵମ୍ ॥
yasminn-idaṃ yataś-cedaṃ yenedaṃ ya idaṃ svayam | yo'smāt-parasmāc-ca paras-taṃ prapadye svayambhuvam ||
ଅର୍ଥ:जिनमें यह जगत् स्थित है, जिनसे यह उत्पन्न होता है, जिनके द्वारा यह है, और जो स्वयं यह जगत् हैं — उन स्वयम्भू, परात्पर प्रभु की मैं शरण ग्रहण करता हूँ।
ଯଃ ସ୍ଵାତ୍ମନୀଦଂ ନିଜମାଯଯାର୍ପିତଂ କ୍ଵଚିଦ୍ଵିଭାତଂ କ୍ଵ ଚ ତତ୍ତିରୋହିତମ୍ । ଅଵିଦ୍ଧଦୃକ୍ସାକ୍ଷ୍ଯୁଭଯଂ ତଦୀକ୍ଷତେ ସ ଆତ୍ମମୂଲୋଽଵତୁ ମାଂ ପରାତ୍ପରଃ ॥
yaḥ svātmanīdaṃ nija-māyayārpitaṃ kvacid-vibhātaṃ kva ca tat-tirohitam | aviddha-dṛk-sākṣy-ubhayaṃ tad-īkṣate sa ātma-mūlo'vatu māṃ parāt-paraḥ ||
ଅର୍ଥ:यह सृष्टि उनकी अपनी माया द्वारा उनके ही आत्मा में प्रकट की गई है — कभी प्रकट, कभी लीन। वे निर्मल दृष्टि वाले साक्षी दोनों अवस्थाओं को देखते हैं। वे आत्ममूल परात्पर प्रभु मेरी रक्षा करें।
କାଲେନ ପଞ୍ଚତ୍ଵମିତେଷୁ କୃତ୍ସ୍ନଶୋ ଲୋକେଷୁ ପାଲେଷୁ ଚ ସର୍ଵହେତୁଷୁ । ତମସ୍ତଦାସୀଦ୍ ଗହନଂ ଗଭୀରଂ ଯସ୍ତସ୍ଯ ପାରେଽଭିଵିରାଜତେ ଵିଭୁଃ ॥
kālena pañcatvam-iteṣu kṛtsnaśo lokeṣu pāleṣu ca sarva-hetuṣu | tamas-tadāsīd gahanaṃ gabhīraṃ yas-tasya pāre'bhivirājate vibhuḥ ||
ଅର୍ଥ:जब समय आने पर समस्त लोक, उनके पालक तथा सभी कारण एकत्व में लीन हो जाते हैं, तब केवल गहन-गम्भीर अन्धकार शेष रहता है; किन्तु वे विभु प्रभु उस अन्धकार के परे प्रकाशमान रहते हैं। वे मेरी रक्षा करें।
ନ ଯସ୍ଯ ଦେଵା ଋଷଯଃ ପଦଂ ଵିଦୁ- ର୍ଜନ୍ତୁଃ ପୁନଃ କୋଽର୍ହତି ଗନ୍ତୁମୀରିତୁମ୍ । ଯଥା ନଟସ୍ଯାକୃତିଭିର୍ଵିଚେଷ୍ଟତୋ ଦୁରତ୍ଯଯାନୁକ୍ରମଣଃ ସ ମାଵତୁ ॥
na yasya devā ṛṣayaḥ padaṃ vidur- jantuḥ punaḥ ko'rhati gantum-īritum | yathā naṭasyākṛtibhir-viceṣṭato duratyayānukramaṇaḥ sa māvatu ||
ଅର୍ଥ:जिनके स्वरूप को देवता और ऋषि भी नहीं जान पाते, फिर साधारण प्राणी उन्हें कैसे जान या वर्णन कर सकता है? जैसे नट अनेक रूप धारण करता है, वैसे ही उनकी गति दुर्ज्ञेय है। वे प्रभु मेरी रक्षा करें।
ନମୋ ନମସ୍ତୁଭ୍ଯମସହ୍ଯଵେଗ- ଶକ୍ତିତ୍ରଯାଯାଖିଲଧୀଗୁଣାଯ । ପ୍ରପନ୍ନପାଲାଯ ଦୁରନ୍ତଶକ୍ତଯେ କଦିନ୍ଦ୍ରିଯାଣାମନଵାପ୍ଯଵର୍ତ୍ମନେ ॥
namo namas-tubhyam-asahya-vega- śakti-trayāyākhila-dhī-guṇāya | prapanna-pālāya duranta-śaktaye kad-indriyāṇām-anavāpya-vartmane ||
ଅର୍ଥ:आपको बारम्बार नमस्कार है, जो असह्य वेग वाली त्रिगुणात्मक शक्ति के स्वामी हैं, समस्त बुद्धि के मूल हैं, शरणागतों के रक्षक हैं, अनन्त शक्ति वाले हैं, और जिनका मार्ग अनियन्त्रित इन्द्रियों को कभी प्राप्त नहीं होता।
ଯଂ ଧର୍ମକାମାର୍ଥଵିମୁକ୍ତିକାମା ଭଜନ୍ତ ଇଷ୍ଟାଂ ଗତିମାପ୍ନୁଵନ୍ତି । କିଂ ଚାଶିଷୋ ରାତ୍ଯପି ଦେହମଵ୍ଯଯଂ କରୋତୁ ମେଽଦଭ୍ରଦଯୋ ଵିମୋକ୍ଷଣମ୍ ॥
yaṃ dharma-kāmārtha-vimukti-kāmā bhajanta iṣṭāṃ gatim-āpnuvanti | kiṃ cāśiṣo rāty-api dehama-vyayaṃ karotu me'dabhra-dayo vimokṣaṇam ||
ଅର୍ଥ:धर्म, काम, अर्थ अथवा मोक्ष की कामना करने वाले जिनकी उपासना करके अपना अभीष्ट प्राप्त कर लेते हैं, और जो अविनाशी देह तक प्रदान करते हैं — वे अपार दया वाले प्रभु मुझे मोक्ष प्रदान करें।
ଏକାନ୍ତିନୋ ଯସ୍ଯ ନ କଞ୍ଚନାର୍ଥଂ ଵାଞ୍ଛନ୍ତି ଯେ ଵୈ ଭଗଵତ୍ପ୍ରପନ୍ନାଃ । ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ତଚ୍ଚରିତଂ ସୁମଙ୍ଗଲଂ ଗାଯନ୍ତ ଆନନ୍ଦସମୁଦ୍ରମଗ୍ନାଃ ॥
ekāntino yasya na kañcanārthaṃ vāñchanti ye vai bhagavat-prapannāḥ | aty-adbhutaṃ tac-caritaṃ su-maṅgalaṃ gāyanta ānanda-samudra-magnāḥ ||
ଅର୍ଥ:जो उनके अनन्य भक्त हैं और भगवान् के पूर्ण शरणागत हैं, वे कुछ भी नहीं चाहते; आनन्द के समुद्र में डूबे हुए वे उनके अत्यन्त अद्भुत एवं परम मंगलमय चरित्रों का गान करते हैं।
ତସ୍ମୈ ନମଃ ପରେଶାଯ ବ୍ରହ୍ମଣେଽନନ୍ତଶକ୍ତଯେ । ଅରୂପାଯୋରୁରୂପାଯ ନମ ଆଶ୍ଚର୍ଯକର୍ମଣେ ॥
tasmai namaḥ pareśāya brahmaṇe'nanta-śaktaye | arūpāyoru-rūpāya nama āścarya-karmaṇe ||
ଅର୍ଥ:उन परमेश्वर को नमस्कार है, जो अनन्त शक्ति वाले ब्रह्म हैं, जो अरूप होते हुए भी अनेक रूप वाले हैं — उन आश्चर्यकर्मा प्रभु को नमस्कार है।
ଶବ୍ଦ-ଶବ୍ଦ ଅର୍ଥ
ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣିବାକୁ ଯେକୌଣସି ଶବ୍ଦରେ କ୍ଲିକ୍ କରନ୍ତୁ
गजेन्द्रमोक्ष स्तोत्रम् ପାଠର ଲାଭ
Regarded as the supreme hymn of total surrender (sharanagati) to the Lord
Believed to invoke the Lord's immediate protection in moments of grave danger and distress
Frees the mind from fear, helplessness and dependence on one's own limited strength
Traditionally recited for relief from disease, debt, enemies and life-threatening crises
Cultivates pure, desireless devotion that seeks the Lord alone and not His gifts
Said to grant liberation (moksha) at the end of life, as it did for Gajendra
Recitation at dawn is held to remove the burden of accumulated sins
गजेन्द्रमोक्ष स्तोत्रम् ପାଠ ବିଧି
Bathe and sit facing east before an image of Lord Vishnu. Light a lamp and recite the Gajendra Moksha Stotram slowly with full attention, contemplating Gajendra's complete surrender. The Bhagavata states that the Lord rises to protect the helpless the instant the devotee gives up all other shelter, so chant with a heart that relies on Him alone. It may be recited daily, or read in full during illness, danger or moments of helplessness, and is traditionally read for the welfare of the departed.
ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ॐ
ସମ୍ପୂର୍ଣ गजेन्द्रमोक्ष स्तोत्रम् ଶ୍ଳୋକ-ଶ୍ଳୋକ ଅର୍ଥ ସହିତ ପଢ଼ନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଅଧିକ ପବିତ୍ର ପାଠ ଦେଖନ୍ତୁ