ગણેશ પઞ્ચરત્નમ્
गणेश पञ्चरत्नम् in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
ગણેશ પંચરત્નમ્ આદિ શંકરાચાર્ય દ્વારા રચિત પાંચ રત્ન-સમાન શ્લોકોનું સ્તોત્ર છે, જે ગણેશને બધાં વિઘ્નોના નાશક અને મુક્તિના દાતા રૂપે વંદન કરે છે. તેનો અંતિમ શ્લોક વચન આપે છે કે જે તેને નિત્ય પ્રાતઃકાળ વાંચે છે તેને આરોગ્ય, ઉત્તમ વિદ્યા અને સુપુત્ર પ્રાપ્ત થાય છે. નવા કાર્ય, પરીક્ષા કે યાત્રા પહેલાં તેનો પાઠ કરવામાં આવે છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Composed by Adi Shankaracharya · Adi Shankaracharya · c. 8th century CE
આદિ શંકરાચાર્યે ગણેશ પંચરત્નમ્ની રચના વિનાયક — દરેક ઉપક્રમ પહેલાં પૂજિત વિઘ્નહર્તા — ની સ્તુતિના પાંચ 'રત્નો' રૂપે કરી. એક તીવ્ર, ઝરણા જેવા વહેતા છંદમાં રચિત, પ્રત્યેક શ્લોક વિશેષણ પર વિશેષણ ઉમેરે છે — મોદક ધારણ કરનાર, ચન્દ્ર-મુકુટધારી, યોગીઓના હૃદયમાં નિવાસ કરનાર એકદન્ત પ્રભુ — જે તેને એક દાર્શનિક ધ્યાન અને એક આનંદમય ગીત બંને બનાવી દે છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
દરેક હિંદુ અનુષ્ઠાનમાં ગણેશને વિઘ્નહર્તા રૂપે સૌપ્રથમ પૂજવામાં આવે છે. શંકરાચાર્યનું પંચરત્નમ્ એ શક્તિને પાંચ શ્લોકોમાં સમેટી લે છે, જેનું પોતાનું સમાપન વચન — આરોગ્ય, વિદ્યા, યોગ્ય સંતાન અને દીર્ઘાયુ — તેને વિદ્યાર્થીઓ, સાધકો અને નવું કાર્ય આરંભ કરનાર ગૃહસ્થો માટે એક સંજોયેલી નિત્ય પ્રાર્થના બનાવી દે છે.
સાંભળતાં સાંભળતાં જપો
અર્થ સહિત સંપૂર્ણ પાઠ
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
મુદાકરાત્તમોદકં સદા વિમુક્તિસાધકં કલાધરાવતંસકં વિલાસિલોકરક્ષકમ્ । અનાયકૈકનાયકં વિનાશિતેભદૈત્યકં નતાશુભાશુનાશકં નમામિ તં વિનાયકમ્ ॥ ૧॥
Mudakarattamodakam sada vimuktisadhakam Kaladharavatamsakam vilasilokarakshakam Anayakaikanayakam vinashitebhadaityakam Natashubhashunashakam namami tam vinayakam
અર્થ:હું વિનાયકને નમન કરું છું — જે આનંદપૂર્વક પોતાના હાથમાં મોદક ધારણ કરે છે, સદા મુક્તિના દાતા, ચન્દ્રકલાથી સુશોભિત, ક્રીડામય લોકોના રક્ષક, અનાથોના એકમાત્ર નાયક, ગજાસુરના સંહારક, પોતાને નમન કરનારાઓના દુર્ભાગ્યને શીઘ્ર દૂર કરનાર.
નતેતરાતિભીકરં નવોદિતાર્કભાસ્વરં નમત્સુરારિનિર્જરં નતાધિકાપદુદ્ધરમ્ । સુરેશ્વરં નિધીશ્વરં ગજેશ્વરં ગણેશ્વરં મહેશ્વરં તમાશ્રયે પરાત્પરં નિરન્તરમ્ ॥ ૨॥
Natetaratibhikaram navoditarkabhasvaram Namatsurarinirjaram natadhikapaduddharam Sureshvaram nidhishvaram gajeshvaram ganeshvaram Maheshvaram tamashraye paratparam nirantaram
અર્થ:હું તે પરાત્પર (શ્રેષ્ઠથી પણ શ્રેષ્ઠ)ની નિરંતર શરણ લઉં છું — જે વિનમ્રોના શત્રુઓ માટે ભયંકર છે, નવોદિત સૂર્ય સમાન દીપ્તિમાન, જેમની સમક્ષ દેવ અને અમર નમે છે, અત્યંત પીડિતોના ઉદ્ધારક; દેવોના સ્વામી, ધનના સ્વામી, ગજેશ્વર, ગણોના સ્વામી, મહાન પ્રભુ.
સમસ્તલોકશંકરં નિરસ્તદૈત્યકુઞ્જરં દરેતરોદરં વરં વરેભવક્ત્રમક્ષરમ્ । કૃપાકરં ક્ષમાકરં મુદાકરં યશસ્કરં મનસ્કરં નમસ્કૃતાં નમસ્કરોમિ ભાસ્વરમ્ ॥ ૩॥
Samastalokashamkaram nirastadaityakunjaram Daretarodaram varam varebhavaktramaksharam Kripakaram kshamakaram mudakaram yashaskaram Manaskaram namaskritam namaskaromi bhasvaram
અર્થ:હું તે દીપ્તિમાનને પ્રણામ કરું છું — સમસ્ત લોકોના કલ્યાણકર્તા, જેમણે ગજાસુરનો સંહાર કર્યો, સુંદર ગોળ ઉદરવાળા, વરદાતા, ગજમુખ અને અવિનાશી; કૃપા, ક્ષમા, આનંદ અને કીર્તિના કર્તા, પોતાને નમન કરનારાઓના મનમાં નિવાસ કરનાર.
અકિંચનાર્તિમાર્જનં ચિરન્તનોક્તિભાજનં પુરારિપૂર્વનન્દનં સુરારિગર્વચર્વણમ્ । પ્રપઞ્ચનાશભીષણં ધનંજયાદિભૂષણં કપોલદાનવારણં ભજે પુરાણવારણમ્ ॥ ૪॥
Akimchanartimarjanam chirantanoktibhajanam Puraripurvanandanam surarigarvacharvanam Prapanchanashabhishanam dhanamjayadibhushanam Kapoladanavaranam bhaje puranavaranam
અર્થ:હું તે પ્રાચીન ગજેશ્વરની ઉપાસના કરું છું — જે દીનોના દુઃખને મિટાવે છે, ચિરંતન સ્તુતિના આધાર, ત્રિપુરારિ શિવના આનંદમય પુત્ર, અસુરોના અહંકારના ચૂર્ણકર્તા; પ્રલયકાળમાં જગતના પ્રચંડ સંહારક, અર્જુન સમાન સુશોભિત, જેમના ગંડસ્થળમાંથી કૃપાનો મદ વહે છે.
નિતાન્તકાન્તદન્તકાન્તિમન્તકાન્તકાત્મજં અચિન્ત્યરૂપમન્તહીનમન્તરાયકૃન્તનમ્ । હૃદન્તરે નિરન્તરં વસન્તમેવ યોગિનાં તમેકદન્તમેવ તં વિચિન્તયામિ સન્તતમ્ ॥ ૫॥
Nitantakantadantakantimantakantakatmajam Achintyarupamantahinamantarayakrintanam Hridantare nirantaram vasantameva yoginam Tamekadantameva tam vichintayami santatam
અર્થ:હું સદા તે એકદન્ત ગણેશનું જ ધ્યાન કરું છું — અત્યંત મનોહર દન્ત અને તેજવાળા, મૃત્યુના સંહારક (શિવ)ના પુત્ર, અચિન્ત્ય રૂપવાળા, અનંત, સમસ્ત વિઘ્નોના છેદક, જે યોગીઓના હૃદયમાં નિરંતર નિવાસ કરે છે.
મહાગણેશપઞ્ચરત્નમાદરેણ યોઽન્વહં પ્રજલ્પતિ પ્રભાતકે હૃદિ સ્મરન્ ગણેશ્વરમ્ । અરોગતામદોષતાં સુસાહિતીં સુપુત્રતાં સમાહિતાયુરષ્ટભૂતિમભ્યુપૈતિ સોઽચિરાત્ ॥
Mahaganeshapancharatnamadarena yonvaham Prajalpati prabhatake hridi smaran ganeshvaram Arogatamadoshatam susahitim suputratam Samahitayurashtabhutimabhyupaiti sochirat
અર્થ:જે કોઈ ભક્તિ સહિત પ્રતિદિન પ્રાતઃકાળ આ મહા-ગણેશ પંચરત્નમ્નો પાઠ કરે છે, હૃદયમાં ગણેશ્વરનું સ્મરણ કરતાં, તે શીઘ્ર જ આરોગ્ય, દોષમુક્તિ, ઉત્તમ વિદ્યા, સદ્ગુણી સંતાન અને અષ્ટ ઐશ્વર્યોથી યુક્ત શાંત દીર્ઘાયુ પ્રાપ્ત કરે છે.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
गणेश पञ्चरत्नम् પાઠના લાભ
આદિ શંકરાચાર્ય દ્વારા રચિત પાંચ શ્લોકોનું રત્ન-સમાન સ્તોત્ર, જે ગણેશને દરેક વિઘ્નના નાશક અને મુક્તિના દાતા રૂપે વંદન કરે છે.
નિત્ય પ્રાતઃકાળ પાઠ કરવાથી આરોગ્ય, નિર્દોષતા, ઉત્તમ વિદ્યા અને સુપુત્ર પ્રદાન કરવાનું વચન (અંતિમ શ્લોકમાં કહેવાયેલ).
કોઈ પણ નવા ઉપક્રમ, પરીક્ષા કે યાત્રા પહેલાં નિર્વિઘ્ન સફળતા માટે તેનું આહ્વાન કરવામાં આવે છે.
બુદ્ધિ અને સ્મૃતિને તીક્ષ્ણ કરે છે — વિદ્યાર્થીઓ અને જ્ઞાનના સાધકો માટે આદર્શ.
તેનો સમાપન શ્લોક આઠેય સિદ્ધિઓ (અષ્ટ-સિદ્ધિ) સહિત સુસ્થિર દીર્ઘાયુનું વચન આપે છે.
ખાસ કરીને ગણેશ ચતુર્થી, બુધવાર અને સંકષ્ટી ચતુર્થીએ વાંચવામાં આવે છે.
गणेश पञ्चरत्नम् જપ વિધિ
જેમ સ્તોત્ર પોતે નિર્દેશ આપે છે, તેને પ્રાતઃકાળ (પ્રભાત) હૃદયમાં ગણેશ્વરનું સ્મરણ કરતાં વાંચો. ગણેશના ચિત્ર સામે બેસો, દૂર્વા અને મોદક અર્પણ કરો, અને પાંચેય શ્લોકોને તેમના અર્થ પર ધ્યાન આપતાં વાંચો, ફલશ્રુતિ સાથે સમાપ્ત કરો. વિઘ્નોને દૂર કરવા આ પાઠ પછી નવા કાર્ય આરંભ કરો.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ गणेश पञ्चरत्नम् શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ